Zondag 27/09/2020

Het slachtoffer spelen, het slachtoffer zijn

Liesbeth Kennes is sociaal-cultureel pedagoge. Ze schrijft momenteel een boek (Polis, 2017) over de maatschappelijke dimensie van seksueel geweld.

Last Tango in Paris, een erotisch drama van regisseur Bernardo Bertolucci, beroerde de gemoederen toen het in 1972 in de zalen kwam. Critici roemden de film als hoge kunst, heel wat anderen verfoeiden hem om de expliciete weergave van seksueel geweld. In Last Tango in Paris begint een Amerikaans weduwnaar van middelbare leeftijd (Marlon Brando) een anonieme seksuele relatie met een jonge Parisienne (Maria Schneider). De film is vandaag vooral berucht door de zogenaamde 'boterscène' waarin Brando's personage Paul een boterstaaf gebruikt als glijmiddel bij de anale verkrachting van de jonge Jeanne, vertolkt door Schneider.

Enkele dagen geleden dook een vertaling op van een interview uit 2013 waarin de Italiaanse regisseur Bertolucci toegeeft dat de scène niet als dusdanig in het script stond. Bertolucci wilde dat de 19-jarige Schneider reageerde "als een meisje, niet een actrice" en dus overviel Brando (die toen 48 was) Schneider ermee bij de opnames. Terwijl Brando en Bertolucci verschillende nominaties kregen voor de film, had hij een dramatische impact op het leven van Maria Schneider. De rest van haar carrière zou ze weigeren nog naakt op de scène te staan. Ze worstelde ook met drugsverslaving, was depressief en deed verschillende zelfmoordpogingen.

In 2007 vertelde Schneider in een interview dat ze zich vernederd en verkracht voelde door zowel Brando als Bertolucci. Ze vertelt dat haar tranen echt waren, niet geacteerd. Bertolucci kreeg daarmee wat hij wou. Het is frappant dat Schneiders verhaal nu pas - vijf jaar na haar dood - erkend wordt, dat Bertolucci pas wordt aangesproken op zijn gedrag ná deze publiek geworden bekentenis. Toch verbaast me dat niet. We zien wel vaker dat een aanklacht van seksueel geweld pas serieus wordt genomen wanneer de dader zelf toegeeft wat hij heeft gedaan. Zeker wanneer het een bekend en gerespecteerd figuur betreft, zijn we voorzichtig. Je zal iemand maar valselijk beschuldigen van seksueel geweld. Toch noem ik dit oogkleppengedrag. Men had Bertolucci erop kunnen aanspreken, hem ernaar vragen. Maar seksueel geweld - het thema bij uitstek waar we liever niets van horen tenzij we er niet meer omheen kunnen - wordt maatschappelijk heel zwart-wit gezien: iemand is een crimineel die de rest van zijn leven achter tralies moet of 'het zal wel aandachttrekkerij' zijn. De getuigenis van Schneider werd genegeerd omdat er geen bewijs was, maar nu Bertolucci's bekentenis wereldkundig is gemaakt, schreeuwen we moord en brand.

In het filmpje waarin Bertolucci het verhaal van Schneider bekrachtigt, zegt hij overigens ook dat ondanks de grote impact van zijn keuze om het zo te filmen op Schneider, hij het opnieuw zou doen. Als je als regisseur iets moet bekomen van een acteur, dan is alles wat de geloofwaardigheid van de gespeelde situatie ten goede komt blijkbaar te verantwoorden. Het is onbegrijpelijk dat een verkrachting in scène wordt gezet, maar de regisseur stelt dat die enkel geloofwaardig is wanneer de actrice zelf ook geen toestemming geeft. Niet alleen doet hij afbreuk aan het talent van zijn vrouwelijke acteurs, het getuigt ook van weinig ethiek.

De filmindustrie - in Hollywood, maar ook in België - is gezien de machtsrelaties tussen regisseur, geldschieters, de acteurs onderling enzovoort, een kwetsbare sector voor seksueel grensoverschrijdend gedrag. Zo veroordeelde de Antwerpse correctionele rechtbank op 19 oktober nog een casting director die, aldus de rechters, misbruik maakte van zijn machtspositie om zich te vergrijpen aan enkele vrouwen. Voor de camera een slachtoffer spelen en het slachtoffer worden van seksueel geweld, soms liggen beiden beangstigend dicht bij elkaar. Het is ook vandaag nog belangrijk dat de filmindustrie zelf de bescherming van alle betrokkenen veilig stelt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234