Zaterdag 27/11/2021

Het sérieux van de blauwe sekspil

Viagra is het imago van populair sekspilletje duidelijk ontgroeid. Dat bleek heel duidelijk op de First International Consultation on Erectile Dysfunction, eind vorige week in Parijs. Professoren en artsen van over de hele wereld kwamen er op vraag van de Wereldgezondheidsorganisatie samen om het even over slappe penissen, verstoorde libido's en blauwe pilletjes te hebben. En wat bleek? Viagra wordt wel degelijk gebruikt waarvoor het bedoeld is: als medicijn tegen erectieproblemen. Het 'recreatieve' gebruik van de sekspil is zo goed als nihil.

Sinds de lancering van het blauwe pilletje in de Verenigde Staten op 27 maart 1998 gingen wereldwijd al meer dan elf miljoen voorschriften over de toonbank. De verkoopscurves van Viagra vertonen overal ter wereld dezelfde evolutie: na de lancering in een bepaald land volgt een enorme piek, waarop de verkoop na een aantal maanden spontaan weer afneemt en verder vrij stabiel blijft. Het 'recreatieve' gebruik, mannen die uit stoerdoenerij of als experiment de sekspil uitproberen, blijft verder achterwege. "Geen wonder", vinden ze bij Pfizer Inc, de medicijnenfabrikant die het pilletje wereldwijd op de markt brengt. "Bij mannen zonder erectieproblemen heeft de pil weinig tot geen effect. Viagra is geen afrodisiacum. De werking van het geneesmiddel berust op het verhogen van de bloedstroom naar de penis, wat nodig is om een erectie te krijgen en te behouden. Iemand die een normale stijve penis kan krijgen, heeft dus niets aan het pilletje. Verhalen als zou een vrijpartij na het nemen van Viagra uitermate spectaculair zijn, zijn volledig uit de lucht gegrepen. Het enige mogelijke effect zit 'm tussen de oren." Maar dat Viagra een succesverhaal is voor Pfizer Inc. is duidelijk. De wereldwijde verkoop van Viagra bedraagt nu al 788 miljoen dollar (waarvan 683 miljoen in de Verenigde Staten en 105 miljoen daarbuiten). De erectiepil is beschikbaar in meer dan zeventig landen. Ook de medische wereld is behoorlijk tevreden over Viagra. Dat bleek vorige week nog op een congres van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) over 'erectiele disfunctie'. Dat is het persisterende onvermogen om een erectie te krijgen en vast te houden die voldoende krachtig is voor een bevredigende seksuele activiteit. Vroeger heette dat gewoon 'impotentie', maar de wetenschappelijke wereld gebruikt nu blijkbaar liever de term erectiele disfunctie (ED) omdat dit nauwkeuriger is en specifiek verwijst naar de klinische oorzaak van de erectiestoornis. Want bij mannen met ED zijn de andere seksuele functies, zoals het libido en het vermogen om orgasmen te hebben en te ejaculeren, vaak behouden.

Erectieproblemen vormen, na vroegtijdige ejaculatie, het meest voorkomende seksueel probleem bij mannen. Wereldwijd treft de aandoening naar schatting meer dan 140 miljoen mannen. Hoewel ED een ernstige aandoening is, toonde een studie van de WGO aan dat slechts 7 procent van de patiënten hun probleem abnormaal vindt voor hun leeftijd en dat slechts 5 procent een behandeling zoekt. De meeste mannen veronderstellen dat er toch niets aan kan worden gedaan en denken nog steeds dat erectieproblemen een natuurlijk verouderingsverschijnsel zijn. Een misvatting, zo blijkt.

"De prevalentie van ED neemt inderdaad toe met de leeftijd, maar de veroudering zelf is niet de oorzaak. Leeftijdsgebonden ziekten zoals vaataandoeningen en diabetes, de effecten van bepaalde geneesmiddelen om die ziekten te behandelen en de tol van jarenlang roken en alcoholgebruik verklaren waarom de problemen toenemen met de leeftijd. Toch mag ED niet beschouwd worden als een natuurlijk of aanvaardbaar verouderingsverschijnsel. Bovendien hebben ook steeds meer jongere mensen te lijden onder erectieproblemen", stelde dokter Francesco Montorsi, een befaamde uroloog en ED-specialist die verbonden is aan het San Raffaele Hospital in Milaan, op de bijeenkomst in Parijs.

Wetenschappers raken er meer en meer van overtuigd dat de meeste ED-gevallen een organische oorsprong hebben. Erectieproblemen kunnen het eerste teken zijn van een onderliggende medische aandoening, zoals arteriosclerose, diabetes of ruggenmergletsels. De behandeling is niet zo eenvoudig. Voor de komst van Viagra bestonden al enkele beproefde methoden om erectieproblemen uit de wereld te helpen, maar die waren weinig populair. De patiënt had de keuze tussen methoden als penisprothesen, penisinjecties waarbij een geneesmiddel rechtstreeks in het lid gespoten wordt vlak voor de geslachtsgemeenschap, het gebruik van een vacuümpompje dat over de penis geschoven wordt om de bloedstroom naar de penis te verhogen of de zogenaamde transurethrale therapie, een systeem waarbij een halfvast kogeltje door middel van een applicator in de urethra wordt gebracht. Allemaal weinig aantrekkelijke methoden, dus.

Bovendien ligt ED in sommige landen nogal moeilijk. In sommige culturen worden mannen met erectieproblemen gepest of zelfs verstoten. Uit een onderzoek van dokter Hui-Meng Tan van de Subang Jaya Medical Centre in Maleisië blijkt dat in de meeste Aziatische landen de impotentie van de man schande brengt over diens hele familie. De drempel om naar de dokter te stappen met een erectieprobleem en er daardoor openlijk voor uit te komen, is in die landen dus veel groter.

Volgens professor Tan kan Viagra ook in die landen een belangrijke rol spelen. Niet alleen blijkt uit diverse onderzoeken dat de Viagra-pil bij meer dan 70 procent van de patiënten goed werkt, ook het ED-fenomeen op zich werd door Viagra meer bespreekbaar. Uit onderzoek van de WGO blijkt dat het aantal mannen die op zoek gingen naar een behandeling sinds de lancering van Viagra meer dan verdubbelde. In Parijs werd overigens nog bekendgemaakt dat Viagra ook soelaas kan bieden bij ED bij patiënten met lichte depressie.

Toch is Viagra geen wonderpilletje en blijven er nog heel wat vragen. Het effect op lange termijn van het gebruik ervan, bijvoorbeeld. De meeste patiënten beginnen met een startdosis van 50 mg, die ongeveer een uur voor de geplande seksuele activiteit moet worden ingenomen. Aangezien ED een chronische medische aandoening is, moet de patiënt dus de rest van zijn leven telkens voor de daad een pilletje slikken. Over het langetermijngebruik zijn, gezien het korte bestaan van de pil, nog geen gegevens beschikbaar. Volgens Pfizer kan het evenwel weinig kwaad zolang er niet meer dan één pil per dag wordt ingenomen.

De nevenwerkingen dan. Daarover zijn wel enkele onafhankelijke studies beschikbaar. De frequentste nevenwerkingen zijn hoofdpijn, blozen en verteringsstoornissen. Een klein deel (3 procent) van de geteste mannen in de studies meldde een blauw-groene waas voor de ogen of een verhoogde gevoeligheid voor licht. De bijwerkingen leidden meestal niet tot stopzetting van de behandeling. Uit de onderzoeken blijkt ook dat priapisme, een langdurige en pijnlijke erectie, slechts heel zelden voorkomt. Wie een erectie van meer dan 4 uur heeft, roept volgens Pfizer wel het best medische hulp in.

En dan zijn er natuurlijk de 522 doden die het blauwe pilletje sinds de lancering ervan volgens sommigen op zijn geweten heeft. Volgens Pfizer is de link tussen de dood van de patiënten en de pil nooit wetenschappelijk aangetoond. Maar veel kan volgens de fabrikant te maken hebben met de emoties die bij een vrijpartij bovenkomen. "Uit onderzoek blijkt dat het bij de meeste van de sterfgevallen om mannen ging tussen de 60 en de 79 jaar die al geruime tijd ED hadden. Seks heeft nu eenmaal een enorme impact op lichaam en geest. Mensen die jarenlang niet gevrijd hebben, zijn ook niet meer gewoon om met die toch wel zware fysieke inspanning en de bijbehorende overweldigende gevoelens om te gaan, met hartaanvallen tot gevolg. Maar het is verkeerd om dan de schuld op Viagra te steken", stelt Nicolas Van Hoecke, mediamanager bij Pfizer Belgium. Viagra en hartziekten gaan overigens sowieso moeilijk samen, benadrukt Pfizer. Hartpatiënten die behandeld worden met nitraten kunnen het gebruik van Viagra beter vermijden. Viagra versterkt namelijk het bloeddrukverlagende vermogen van nitraten en kan daardoor een aanzienlijke bloeddrukval veroorzaken.

De terugbetaling door het ziekenfonds is in de meeste landen nog een probleem. Behalve in de VS en Zweden betalen de patiënten voorlopig hun erectiepillen zelf. En de blauwe pilletjes zijn niet bepaald goedkoop: 1.365 frank voor 4 x 25 mg, 1.522 frank voor 4 x 50 mg en 1.759 frank voor 4 x 100 mg. De niet-terugbetaling door het ziekenfonds heeft gevolgen voor het gebruik van de pil. Uit de Europese verkoopcijfers van Viagra blijkt dat vooral de noordelijke landen goed scoren, terwijl Zuid-Europa wat achterblijft. België zit samen met Duitsland en het UK mooi in het midden.

Nu de drukte rond de lancering van Viagra in de meeste landen een beetje geluwd is, wil Pfizer nog een stapje verder gaan. De medicijnenfabrikant zoekt momenteel naar een nieuwe en verbeterde Viagra. Daarbij denken ze onder meer aan een snel oplosbare tablet. Maar over de details van dat nieuwe project wilden ze bij Pfizer nog niets kwijt. Ook het effect van Viagra bij de vrouw wordt volop onderzocht. Pfizer hoopt daarvan tegen het najaar concrete resultaten te hebben.

Cathy Galle

De sekspil wordt vrijwel niet uitgeprobeerd uit stoerdoenerij of als experiment

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234