Maandag 06/12/2021

Het schuldig verzuim van de paus

Voor Benedictus XVI is berouw efficiënter dan structurele veranderingen binnen de kerk om het seksueel misbruik van haar priesters te beteugelen. Dat verklaarde de paus op 8 september bij een audiëntie van pelgrims in het Vaticaan. Daarmee geeft de leider van de katholieke kerk te kennen dat er geen grondige wijziging zal komen in haar houding tegenover de gevallen van pedofilie die ze in haar midden kent. Het wordt dan ook tijd dat de internationale gemeenschap reageert en de paus met de vinger wijst. Want wat de paus zegt is een vorm van ‘schuldig verzuim’ en in ontwikkelde landen is dat een misdrijf dat kan tellen.

Schuldig verzuim betekent dat een persoon of instantie weigert om een medemens die in nood is of misbruikt wordt te helpen terwijl die daar nochtans in staat toe was of is. Al decennialang weten de kerk en de pausen van de talloze gevallen van kindermisbruik door katholieke geestelijken die in hun instellingen plaatsgrepen. Ze kennen de daders waarvan de meesten nog steeds in functie zijn. Ze kennen de slachtoffers die via allerlei wegen proberen om gerechtigheid te bekomen. En toch besluit de kerk om deze zaken in de doofpot te houden.

Eeuwige stilte

Het bewijs hiervan werd al enkele jaren geleden geleverd door de BBC, die in een documentaire het bestaan onthulde van de kerkelijke richtlijn Crimen Sollicitationis uit 1962. Deze richtlijn aan de bisschoppen in de wereld kwam erop neer dat zowel de dader-geestelijke, het slachtoffer als eventuele getuigen een absoluut stilzwijgen moesten bewaren over de belastende feiten. Zij dienen zich te houden aan een ‘eeuwige stilte’ (silentium perpetuum). Wie dit stilzwijgen toch doorbrak, zou bestraft worden met excommunicatie.

Op de website van de Rooms-Katholieke Kerk Nederland staat dat deze geheimhoudingsplicht tot doel had om “de schade aan de Kerk zoveel mogelijk te beperken”. In 2001 paste Ratzinger als hoofd van de Congregatie voor de Geloofsleer deze richtlijn aan en stuurde aan alle bisschoppen in de wereld de brief De delictis gravioribus (‘Over ernstige vergrijpen’). Daarin staat dat gevallen van seksueel misbruik van minderjarigen door priesters, berecht moeten worden door de Congregatie voor de Geloofsleer en dat dergelijke delicten onderworpen zijn aan het ‘Pauselijk Geheim’.

Van een (verplichte) melding van dergelijke praktijken aan de normale gerechtelijke instanties is hierin geen sprake. Op 12 april 2010 publiceerde het Vaticaan wel een instructie dat er moet samengewerkt worden met het gerecht, maar een officiële pauselijke richtlijn waarin dit wordt opgelegd aan de bisschoppen is er nog steeds niet. Zolang een dergelijke officiële richtlijn niet bestaat, wordt een normale rechtsgang verhinderd en zijn de kerkleiders medeverantwoordelijk wegens ‘schuldig verzuim’.

Het is in die zin dat we de houding van kardinaal Danneels in de zaak van bisschop Roger Vangheluwe die zijn minderjarige neef jarenlang heeft verkracht moeten bekijken. De manier waarop de bisschop én de kardinaal de kwestie in de doofpot wilden stoppen, tart elk ethisch gevoel voor rechtvaardigheid. De kardinaal had als hoofd van de Belgische kerk zijn bisschop onmiddellijk moeten aanzetten om ontslag te nemen en de paus verzoeken dat ontslag zo snel mogelijk door te voeren.

Uit de geluidsbanden blijkt dat de kardinaal daar niet aan heeft gedacht. Pas door het bekend raken van de geluidsbanden van de confrontatie met het slachtoffer, heeft Danneels schoorvoetend toegegeven dat hij een ‘inschattingsfout’ maakte, van een echte schuldbekentenis is evenwel geen sprake.

Dat hij zijn verantwoordelijkheid probeert te minimaliseren, is wraakroepend. En toch, hoe onrechtvaardig en immoreel zijn houding ook was, de kardinaal heeft volkomen in overeenstemming met de pauselijke richtlijnen gehandeld. Minstens moesten Danneels en de bisschoppen, volgens de kerkelijke richtlijn, alle zaken van seksueel misbruik waarvan zij als leiders van de Belgische kerk kennis hadden, doorgegeven hebben aan de Congregatie voor de Geloofsleer. Het zou goed zijn na te gaan of dat ook daadwerkelijk gebeurd is.

Intussen hebben we kennis genomen van het rapport van de commissie-Adriaenssens. De inhoud ervan is vernietigend voor de houding van de kerk tijdens de voorbije decennia. Die heeft doelbewust honderden gevallen van zware seksuele misbruiken, zoals verkrachtingen en geweldplegingen op kinderen, naast zich neergelegd en geen enkel oor of oog gehad voor de slachtoffers. Het wordt tijd om eindelijk ook te kijken naar de verantwoordelijkheid van de gehele kerk als instituut en de verantwoordelijkheid van de paus als zijn voornaamste gezagsdrager.

Uiteindelijk heeft Ratzinger, eerst als hoofd van de Congregatie van de Geloofsleer en nu als paus, gedurende jaren een systeem in stand gehouden waardoor de normale rechtsgang belemmerd werd. In die zin heeft de Britse wetenschapper Richard Dawkins volkomen gelijk met zijn oproep om de paus bij zijn bezoek aan Groot-Brittannië te laten arresteren wegens misdaden tegen de menselijkheid en hem voor het Internationaal Strafhof in Den Haag te brengen.

Mensenrechten

Elke burger in de EU geniet van de rechten en vrijheden die vermeld staan in het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en, als kind, van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind. In artikel 19 van dit laatste verdrag verklaren alle staten die het ondertekenden dat ze “alle passende wettelijke en bestuurlijke maatregelen en maatregelen (nemen) op sociaal en opvoedkundig gebied om het kind te beschermen tegen alle vormen van lichamelijk of geestelijk geweld, letsel of misbruik, lichamelijke of geestelijke verwaarlozing of nalatige behandeling, mishandeling of exploitatie, met inbegrip van seksueel misbruik, terwijl het kind onder de hoede is van de ouder(s), wettige voogd(en) of iemand anders die de zorg voor het kind heeft”. Artikel 34 beklemtoont dat alle staten zich ertoe verbinden om “het kind te beschermen tegen alle vormen van seksuele exploitatie en seksueel misbruik”.

Groot-Brittannië heeft dit verdrag goedgekeurd en geratificeerd en kan laten onderzoeken of de paus “alle passende maatregelen genomen heeft om kinderen te beschermen tegen lichamelijk en geestelijk geweld”. Het gerecht moet haar taak uitvoeren en de daders van dergelijke weerzinwekkende misdrijven, en diegenen die hen een hand boven het hoofd hielden en houden, vervolgen en bestraffen. Geen enkele ouder, geen enkele moreel correcte persoon, kan aanvaarden dat kinderen misbruikt worden, ook niet in naam van God.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234