Zondag 28/11/2021

Het schizofrene nationalisme van Bart De Wever

De ene keer mogen islamitische Belgen hun cultuur behouden, de andere keer vormt de expressie van hun geloof een probleem

Bilal Benyaich en Dany Neudt over het inclusief Vlaams burgerschap van N-VA

Enkele dagen geleden lanceerde N-VA haar campagne 'Eigen volk samen!'. Daarmee wil NV-A een schijnbaar vooruitstrevende stelling innemen, door het idee van een inclusief Vlaams burgerschap te promoten. Dit lidmaatschap zou dan worden gereguleerd op basis van politieke criteria, met het oog op de creatie van wat men 'een politieke natie' noemt. Nationale identiteit is dan iets waar het individu voor 'kiest' omdat hij/zij ernaar 'verlangt'. Toegegeven, de N-VA-campagne oogt bij een eerste lezing zeer open en uitnodigend. Het tegendeel zou verbazen en een spijtige investering van ongetwijfeld flink wat middelen zijn. Bij een tweede lezing springen echter een aantal inconsequenties in het oog, zeker als die naast eerdere uitlatingen van Bart De Wever worden gelegd.

Met haar campagne wil N-VA een civiele vorm van toekomstgericht nationalisme promoten waarin burgerschap en burgerrechten centraal staan. Hiermee positioneren ze zich tegen het etnisch-cultureel nationalisme dat het VB hanteert, waarin historisch bloedverwantschap, afkomst en traditie centraal staan. In theorie zou het civiele nationalisme van De Wever culturele assimilatie moeten uitsluiten: het individu heeft de vrijheid om de keuze te maken al dan niet deel uit te maken van de politieke gemeenschap. Ook in de praktijk lijkt De Wever op het eerste gezicht dit 'primordialisme' of exclusief volksnationalisme te verwerpen: "Identiteit is een belangrijk instrument om mensen in een samenleving op te nemen, met behoud van hun cultuur" (De Standaard 23/5). Maar als je zijn andere schrijfsels erop naslaat, merk je dat cultuur op impliciet niveau het fundament vormt van zijn burgerschapsnotie: "Wie een hoofddoek draagt, doet dat vanuit westers perspectief voor het verleden én niet voor de toekomst" (DM 22/5). Moeten we De Wever eraan herinneren dat deze visie kiest voor een nationalisme (etnisch nationalisme) dat helemaal niet kiest voor de toekomst?

Maar er is meer. De Wever kan het ook niet nalaten de verdediging van de seksualiteit van de moslima op zich te nemen. "Ook al draagt een moslima de hoofddoek omdat ze daar zelf voor kiest en motiveert ze dat met een feministisch discours, de hoofddoek beperkt toch haar seksualiteit", stelt hij. Zelfs zijn verdediging is in dit licht niet meer of minder dan een manifestatie van wat men de culturele natie noemt: behalve politieke waarden en tradities wordt vooral culturele assimilatie van alle leden hoog in het vaandel gedragen. De staat is dan niet meer acultureel, maar maakt - net als het Franse model - eerder promotie voor een bepaalde levenswijze.

Sinds wanneer is seksualiteit overigens een politieke waarde? Zo kun je evengoed aanstoot nemen aan een ambtenaar met een trouwring. Want een trouwring is een van oorsprong religieus symbool dat een keten symboliseert, waardoor de seksualiteit van de vrouw beperkt wordt tot een monogame relatie. Een keten waarbij de man de seksualiteit van de vrouw bepaalt. Het is dus ook zeer duidelijk een teken waarmee de vrouw haar seksualiteit inperkt. Hoe kun je dan zeker zijn dat het waardeoordeel van een ambtenaar met een trouwring over een niet-getrouwde niet meespeelt in de dienstverlening? Kortom, De Wever blaast voortdurend warm en koud, een symptoom van schizofrenie. De ene keer verdedigt hij de meerlagigheid van identiteit, dan weer heeft hij moeite om deze multidimensionaliteit te erkennen, in dit geval bij de Belgische moslima's. De ene keer mogen islamitische Belgen hun cultuur behouden, de andere keer vormt de expressie van hun geloofsovertuiging een probleem.

Maar wat is dan de volgende stap, vraagt een zinnig mens zich af. N-VA mag dan wel een niet-etnisch discours hanteren, wat de rol van het cultuurpatroon betreft worden keer op keer dubbele signalen gegeven. Men schurkt te vaak aan tegen de evenzeer 'culturele definitie' van de etnische natie van het VB. Dit zet aan tot enige ongerustheid. Want hoewel De Wever al meermaals bewezen heeft een uitgesproken tegenstander te zijn van het etnisch nationalistische VB, toch neemt hij op te weinig overtuigende wijze afstand van sommige kenmerken ervan.

Niet alleen verwijst hij maar al te vaak naar zaken die zogenaamd historisch gegeven zouden zijn, zoals godsdienst en taal (stokpaardjes van de etnisch nationalisten), ook maakt hij gretig gebruik van de etnoculturele symboliek. Deze zelfverklaarde civiele nationalist, die streeft naar "een echte samenleving van oude en nieuwe Vlamingen met gelijke rechten en plichten", hult zich evengoed in de mythologie en symboliek van la familia, met als gevolg dat het voluntarisme naar de achtergrond wordt geschoven. Het gevolg is dat van inclusiviteit niets overblijft en dat niemand ernaar verlangt deel uit te maken van een natie die haar cultuurpatroon als een organisch gegroeid stelsel definieert. De Wever heeft zondagavond tv-kijkend Vlaanderen een duidelijke culturele conceptie van burgerschap door de maag gesplitst: "Allochtonen moeten zich maar 'aanpassen' aan wat 'wij' denken."

Bilal Benyaich en Dany Neudt zijn verbonden aan het intercultureel platform Kif Kif (www.kifkif.be).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234