Vrijdag 04/12/2020

Het rumoer rond Karadzic en de stilte in Bosnië-Herzegovina

Jos De la Haye verwacht een spannend politiek najaar in Bosnië-Herzegovina

@5 INFO Opinie:Jos De la Haye is deskundige in internationale conflictbeheersing en schreef een doctoraat over de gemiste kansen in conflictbeheersing tijdens de oorlog van Bosnië-Herzegovina.

@4 DROP 2 OPINIE:De naam, 'Dragan Dabic', de baard, de hoed, de bril en de sportieve kledij: de vermomming was duivels goed. Radovan Karadzic geloofde kennelijk echt dat hij een ander geworden was. Tot die dag in juli. Na zijn aanhouding zou hij nadrukkelijk hebben gevraagd om te worden geschoren om opnieuw zijn oude zelf te worden. Zag u ook hoe onverstoord, zelfverzekerd, opmerkzaam hij tijdens de eerste zitting in de rechtszaal in Den Haag zat? Radovan Karadzic is terug van weggeweest.

Nu en dan was het nochtans geweten waar hij verbleef, in Belgrado, de regio van Pale, en het grensgebied van Servië en Montenegro, zijn geboortestreek. Dertien jaar werd hij niet gevat. Steeds was hij de NAVO, en later de Europese troepenmacht, te snel af. Zelfs een beloning van vijf miljoen dollar van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken leidde niet tot zijn aanhouding.

Er zijn een aantal elementen die het window of opportunity van zijn arrestatie verklaren. Eerst en vooral was het een opmerkelijke demarche van de entourage van de pro-Europese Servische president Tadic en de nieuwe Servische inlichtingendienst, die merkte dat het beschermingsnet rondom Karadzic was verzwakt. Dat kwam omdat de oude Servische generaals die hun gewezen broodheer en Mladic al die tijd de hand boven het hoofd hielden, een voor een van het toneel verdwenen.

Ook bij de Servische bevolking lijkt, op het eerste gezicht, de voormalige politieke leider van de Bosnische Serviërs stilaan in de vergetelheid geraakt. Goed, er was een hevige betoging van de ultranationalisten en nationalisten in Belgrado, maar in Banja Luka of andere plaatsen in de Servische Republiek (Republica Srpska) binnen Bosnië-Herzegovina was er geen noemenswaardig protest tegen zijn uitlevering aan het Internationaal Oorlogstribunaal. Zwijgen is toestemmen, zegt de volksmond. Misschien, maar in mijn oren klinkt de relatieve stilte ongemakkelijk.

Als Karadzic tien jaar geleden zou zijn gearresteerd, dan waren de reacties ongetwijfeld veel heviger geweest. Toen waren de oorlogswonden vers. Ondertussen heeft de burgerbevolking kleine beetjes van haar oorlogsverleden verwerkt. Onder andere door het besef dat de oorsprong van de oorlog bij de machtsdrang lag van de toenmalige politieke leiders (Milosevic op kop) en dat de burgerbevolking door middel van politieke manipulatie (onder meer door Karadzic) in de oorlog werd meegesleurd. Met andere woorden: het is de toenmalige politieke elite die de verantwoordelijkheid voor de oorlog draagt, en niet zozeer de bevolking als collectieve gemeenschap. In feite heeft de bevolking de oorlog nooit echt gewild, maar via manipulatie werd ze ervan overtuigd dat oorlog de enige optie was. De onvoorwaardelijke steun voor de toenmalige politieke leiders is bij een deel van de Servische bevolking intussen weggeëbd.

Maar daarmee is niet alles peis en vree in deze complexe regio. Vooral Bosnië-Herzegovina verkeert momenteel in een diepe crisis, niet alleen op economisch vlak, maar ook politiek. De etnische spanning is momenteel weer zeer scherp en met de lokale verkiezingen van oktober 2008 in het vooruitzicht, beloven de komende maanden nog politiek warm te worden. De arrestatie van Karadzic heeft het land weliswaar niet ontwricht, maar is wél koren op de molen voor de Bosnische Servische nationalisten (en vooral dan de partij van Milorad Dodik) die net in de verdrukking riskeerden te komen. De hervorming van de politieke structuur van de Bosnische staat, die het resultaat is van de Daytonakkoorden, zal nu nog hoger op de politieke agenda staan. In Belgrado had Karadzic namelijk al aan zijn broer laten weten dat zijn arrestatie het einde van de Servische Republiek, Republica Srpska, binnen de federale staat Bosnië-Herzegovina betekende.

Tegelijk valt op dat grote vreugdebetogingen na de aanhouding zijn uitgebleven in Bosnië-Herzegovina. Er was vreugde in Sarajevo bij het vernemen van het nieuws van zijn uitlevering, maar in Bosnië zit het oorlogsleed minstens even diep en het wordt nog aangewakkerd omdat er dagelijks nog lijken worden geïdentificeerd. Er heerst wel opluchting over het feit dat Karadzic tien dagen na de herdenking van de genocide in Srebrenica (11 juli 1995) werd opgepakt, sommigen zien het als een eerbetoon aan de bijna achtduizend slachtoffers, maar er is vooral het besef dat Ratko Mladic nog vrij rondloopt. De gevoelens zijn dubbel.

Het land kan twee kanten op, en iedereen hoopt de goede kant.

Voor het Internationaal Oorlogstribunaal is de uitlevering van de gewezen Servische leider een beduidende opsteker. Zijn arrestatie moest nu wel gebeuren of het tribunaal zou weldra de deuren sluiten. De aanklacht tegen Karadzic telt elf punten, onder andere genocide, misdaad tegen de mensheid, vervolging om politieke, raciale en religieuze redenen, deportatie. Belangrijk hierin is het feit dat de rechters teruggaan tot juli 1991, tien maand vóór de oorlog in Bosnië begon. Karadzic wordt met andere woorden aanzien als het politieke brein van de etnische zuiveringen van Bosnische moslims en Bosnische Kroaten tijdens de oorlog in Bosnië.

De beklaagde heeft de voorbije jaren ruim de tijd gehad om over zijn verdediging na te denken. Een aantal elementen van zijn aanpak is alvast duidelijk. Hij heeft resoluut zijn alter ego laten vallen en is weer helemaal herkenbaar als Radovan Karadzic. De ontspannen en zelfverzekerde indruk die hij maakt, doet vermoeden dat hij wel weet hoe de eerste stappen in het proces te zetten. Maar in welke mate hij als politieke psycholoog ook het juridische spel de baas kan, blijft voorlopig een open vraag. Dat hij het proces politiek gaat uitspelen, bleek al tijdens de eerste zitting met zijn verwijzing naar een akkoord dat hij zou hebben afgesloten met de VS-onderhandelaar Richard Holbrooke, om hem niet uit te leveren. Het valt af te wachten of Karadzic zijn stelling hard kan maken. Holbrooke heeft de zogenaamde deal al ontkend. Of er een akkoord was of niet, het doet niets af aan de aanklachten.

Radovan Karadzic is weer zichzelf, maar of het zal volstaan om zich te verdedigen, valt af te wachten. De kans is groot dat hij zijn baard en hoed en zijn praktijk als 'Human Quantum Energy' nog gaat missen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234