Woensdag 04/08/2021

Het rijk van de farmareuzen wankelt

Strijd om patentrechten op aids-medicijnen wordt in Genève voortgezet

Brussel / Genève

Eigen berichtgeving / Bart Willems

In Genève staat vanaf vandaag nog eens het lot van miljoenen Afrikaanse aids-slachtoffers op de agenda, als de Wereldgezondheidsorganisatie het debat aangaat over de rol van de farmaceutische industrie. Die staat onder steeds grotere druk om haar medicijnen goedkoper aan te bieden in landen waar geen of nauwelijks geld is voor de bestrijding van de ziekte.

Behalve een politieke en juridische strijd is de controverse tussen de farmaceutische industrie, de VN en in dit geval de Wereldgezondheidsorganisatie vooral ook een imagokwestie. De farmaceuten hebben zich de laatste weken dan ook niet onbetuigd gelaten in de strijd om de publieke opinie. In Genève willen de ontwikkelingslanden toezeggingen dat er goedkopere medicijnen beschikbaar komen. Volgens Mohga Kamal Smith van de Britse afdeling van de ngo Oxfam is Genève vanaf vandaag "het epicentrum van een strijd tussen een aantal van 's werelds machtigste farmaceutische bedrijven, gesteund door rijke regeringen, en sommige van de kwetsbaarste bevolkingsgroepen".

De medicijnenmakers krijgen steeds zwaardere kritiek, omdat aids-medicijnen onbetaalbaar zijn voor het merendeel van de slachtoffers: de patiënten in het Zuiden. In Zuid-Afrika, en vorige week nog in Kenia, verloren ze het patentrecht op hun dure medicijnen, en dat betekent dat op termijn ook producenten uit landen als Brazilië en India goedkopere versies mogen verspreiden. Vraag is of de 'doorsnee' aids-patiënt daar iets mee opschiet, want ook de goedkope medicijnen blijven voor hem schier onbetaalbaar.

De industrie is er het in de eerste plaats aan gelegen haar patentrechten te behouden. Door het huidige prijsniveau kan ze zogezegd haar onderzoek naar nieuwe middelen financieren, maar volgens de critici komt ze dat deel van de belofte juist niet na.

De afspraken daarover zijn vervat in Trips, het klinkt als pilletjes, maar is de Raad voor Handelsaspecten van Intellectuele Eigendomsrechten. Het Trips-verdrag regelt het eigendomsrecht en het commerciële gebruik van handelsmerken en octrooien - zo ook patenten op nieuwe geneesmiddelen. De zitting die vandaag in Genève begint, kwam er op verzoek van Afrikaanse landen. Zij klagen het ontbreken van betaalbare geneesmiddelen in ontwikkelingslanden aan - met name van aids-remmers. Het debat gaat tussen de lidstaten van de WHO, maar aan de zijlijn voeren de industrie en de ngo's die campagnes lanceerden voor goedkopere middelen de druk op. Organisaties als AzG en Oxfam constateren een 'falen van de markt': "Het kan niet om patenten heilig te verklaren terwijl half Afrika bezwijkt aan aids", zo stellen zij.

De industrie bedient vooral het publiek in de rijke landen. Aan geneesmiddelen voor tropische ziekten bestaat een geweldige behoefte, maar er is geen koopkrachtige vraag. Het verweer van de industrie dat patenten nodig zijn om onderzoek en produktontwikkeling lonend te maken, wordt steevast gepareerd met: "Maar jullie dóen nauwelijks onderzoek naar vaccins en medicijnen voor tropische ziekten." Het gevecht om de patenten speelt ook een rol bij de voorbereidingen van het onlangs door Kofi Annan aangekondigde wereldfonds voor tropische ziekten (zie kader).

Pfizer, één van de grootste producenten van aids- en hiv-gerelateerde geneesmiddelen die onder vuur ligt vanwege de hoge kostprijs van zijn producten, ontketende de laatste weken een waar publiciteitsoffensief. Zo kondigde het concern de gratis verspreiding (in vijftig ontwikkelingslanden) aan van Diflucan, een middel dat wordt gebruikt tegen verschijnselen die worden veroorzaakt door aids, zoals hersen- en ruggenmerginfecties. Pfizer sponsort ook een te bouwen aids-kliniek in de Oegandese hoofdstad Kampala, waar volgens het concern in de toekomst liefst 50.000 patiënten een behandeling kunnen krijgen.

De initiatieven van Pfizer, hoe nobel ook, kunnen niet los worden gezien van de pr-strijd waarvan ngo's en de industrie vandaag in Genève nog eens een bedrijf opvoeren. Pfizer, dat buiten de thuismarkt VS geen aids-remmers verkoopt, zegt niet onder druk te handelen. "We hebben een lange geschiedenis met het doneren van producten", zei Chuck Hardwick van Pfizer. "Dit is niet een simpel op de knieën gaan voor de aids-activisten." Maar toeval, nee, dat is het ook niet.

Geneeskunde

'Het kan niet om patenten heilig te verklaren terwijl half Afrika bezwijkt aan aids'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234