Vrijdag 18/06/2021

AchtergrondCoronamaatregelen

Het rijk der vrijheid is er nog niet, maar bezorgt sommigen wel al stress: ‘Ik word zenuwachtig’

null Beeld Pieter Van Eenoge
Beeld Pieter Van Eenoge

De heropening van de terrasjes doet ook volop dromen van meer vrijheid. Maar hoe gaan we daar straks mee om? Vliegen we er meteen volle bak in, of bezorgt de gedachte alleen al aan al die uitgestelde feestjes ons hopen stress? ‘Ik kan wel genieten van de relatieve open agenda’s in de weekends tot nu toe.’

“Wekelijks voetbal. Wekelijks op café. Wekelijks met een vriend of vriendin afspreken. Hier en daar een concert. Of een film. Hoe deed ik dat allemaal? Voor corona zaten er minstens 36 uur in een dag. Dat kan niet anders.”

Het zijn uitspraken van een van onze jongere collega’s op de redactie. Een prille dertiger die eerlijk toegeeft toch wel een beetje stress te krijgen van dat Rijk der Vrijheid dat er zit aan te komen. Het mythische moment dus waarop we weer op café of restaurant kunnen met vrienden, naar festivals, optredens of theatervoorstellingen mogen en opnieuw mensen die we meer dan een jaar vrijwel uitsluitend op een schermpje zagen tegen onze gilets mogen trekken.

Sommigen kijken er toch met wat gemengde gevoelens naar. Zoals de prille dertiger: “Natuurlijk heb ik er zin in, maar ik word wel zenuwachtig van vrienden die nu al alles willen dichtplamuren. En hoe ging dat ook al weer, die knappe barvrouw wenken en drie pintjes bestellen?”

Hij is lang niet de enige met mixed emotions. Uit een kleine, totaal onwetenschappelijke rondvraag op de redactie van De Morgen blijkt dat 76 procent van de reagerende collega’s al plannen hebben voor de komende maanden. Nogal vaak concert- en festivalplannen, zo blijkt. Al hebben velen ook een hoop uitgestelde feestjes en weekendjes met vrienden en familie voor de boeg. Een collega hoopt ook binnenkort zijn jawoord te kunnen geven. Een ander wil graag eindelijk zijn zestigste verjaardag kunnen vieren.

Maar 62 procent van de bevraagden zegt wel in meer of mindere mate stress te voelen bij al die vooruitzichten. Een op de drie spreekt zelfs over veel stress. Zoals deze collega: “Ik heb nu net nóg meer nood aan rust, en meer aan betekenisvolle gesprekken dan gezwets op feestjes. Ik vrees wel dat andere mensen de schade gaan willen inhalen en dat ik daar niet aan ontsnap.”

De stressvolle collega’s vrezen vooral de drukte en de hectiek die opnieuw op hen afkomt. Want hoe gaan we dat in hemelsnaam allemaal gebolwerkt krijgen? Hoe krijgen we al die uitgestelde feestjes gefeest?

Een bijna veertigjarige collega en haar familie hebben daar wel iets op gevonden. “Mijn jongste zus combineert haar dertigste verjaardag met die van mijn schoonbroer op de eerste verjaardag van mijn neefje. Mijn andere zus gaat de verjaardagen van haar zoontje en haar dochtertje ook tegelijk vieren om de stress zo minimaal te houden.”

Coronapleinvrees

Dat families volledige planningen aan het opmaken zijn om alles wat door corona uitgesteld moest worden alsnog in te halen, is begrijpelijk, meent sociaal-psycholoog Alain Van Hiel (UGent). “We hebben al die tijd zo veel moeten missen. En je kan nu eenmaal niet alles inhalen. Er zullen netto gezien zeker feesten verloren gaan. Maar het ziet er naar uit dat we al wekenlang feestjes zullen mogen vieren. Zo’n vooruitzicht kan bij sommigen inderdaad voor een zekere stress zorgen. Vooral dan om alles gemanaged te krijgen.”

Het doet ook de vraag rijzen: gaan we dat nog wel aankunnen, zo na een jaar ‘stilliggen’ op sociaal vlak?

Volgens professor sociale psychologie Frank Van Overwalle (VUB) hoeven we ons daarover niet al te veel zorgen te maken. “Sommigen zullen daardoor wel eens overstrest geraken, zoals mensen die veel honger hebben zich ook wel eens een indigestie eten. Maar dat zal wel meevallen, denk ik. Het is zeker niet dat we onze sociale vaardigheden kwijt zijn door corona.”

Het zal eerder een kwestie van weer wennen zijn, meent hij. Want de contacten die we hadden waren het afgelopen jaar natuurlijk wel veel schaarser én meer gepland. De komende tijd gaan we, als alles goed gaat, weer veel meer spontaan mensen tegenkomen.

Toch betekent dit niet dat alles van een leien dakje zal verlopen. Sommigen zullen in het begin last hebben van ‘coronapleinvrees’, meent cultuursocioloog Walter Weyns (UAntwerpen). “Niet iedereen zal zich wellicht meteen ‘bevrijd’ voelen en er helemaal in willen vliegen. Want het virus zal ook niet in een keer het land uit zijn natuurlijk.” Die neiging tot compensatie en die pleinvrees zullen zich volgens Weyns wat gelijktijdig voordoen, waardoor we wellicht automatisch wat gaan doseren.

Of we de terugkeer naar een normaal sociaal leven leuk vinden of er net veel stress van krijgen, hangt in sterke mate af van de manier waarop we voor corona met mensen omgingen. De een haalt nu eenmaal energie uit het hebben van veel contacten, bij de andere kost dat net heel veel energie. Voor die laatste groep, de eerder introverten, was de hele coronaperiode nog zo slecht niet.

“Ik kan wel genieten van de relatieve open agenda’s in de weekends tot nu toe, en de rust die dat met zich meebrengt”, laat een andere collega weten. Sommigen hebben ook duidelijk goeie voornemens gemaakt: “Zelf als alles opnieuw mag, is het plan toch om tijdens de weekends sowieso één chilldag in te lassen”, laat een veertiger met drie kinderen weten.

Al is de kans groot, dat ook zij weer binnen de kortste keren in dezelfde ratrace als voordien zitten, stelt Weyns. “Het is een oud probleem, iets wat al jaren wordt gesignaleerd. We hebben de neiging om dat weekend volledig vol te steken, zeker als het gaat over de activiteiten van de kinderen. Maar helaas, ik zie dat toch wel weer gewoon terugkeren als deze crisis voorbij is.”

Ook Van Hiel ziet ons al vrij snel terugkeren naar onze sociale contacten en bezigheden van voorheen. “Iedereen heeft een soort van sociaal optimum. Een hoeveelheid contacten waarbij hij of zij zich goed voelt en naar streeft. Ik zie niet meteen een reden waarom dat optimum blijvend zou veranderd zijn door deze crisis. Want de sociale behoefte zit zo diep in de mensheid ingebakken dat zelfs een coronacrisis dat niet kan veranderen.”

Het sociale brein

Blijvende effecten op sociaal vlak zien de experts niet meteen, al willen ze wel voorzichtig zijn. Want het gaat hier om een nooit eerder geziene situatie, waar dan ook nog nooit eerder onderzoek naar gedaan is. Van Overwalle ziet wel een mogelijk neurologisch probleem bij jongeren.

“We weten dat een brein verder rijpt tot aan de leeftijd van 25 jaar. Het is vooral het sociale brein dat zich het laatst ontwikkelt, het brein dat ons als mensensoort zo succesvol heeft gemaakt. Je kan je nu wel afvragen wat die lange tijd van verarmde sociale contacten voor invloed op dat rijpingsproces kan hebben. Dat is toch iets waar neurowetenschappers zich zorgen over maken.”

Nog iets om in de gaten te houden volgens Weyns: hoe zal het de heel introverte medemens vergaan wanneer het sociaal leven weer op gang komt? Die dreigen namelijk nog eenzamer te worden. “Niet iedereen is even sociaal. Je hebt mensen die daar echt wel moeite moeten voor doen. Zij hebben vaak voor corona de grootste moeite gehad om een aantal vaardigheden op te bouwen die nodig zijn om een sociaal netwerk uit te bouwen. Want sociaal kapitaal moet je, zoals elke andere vorm van kapitaal, wakker houden. Je moet af en toe vrienden zien of participeren met de vereniging waarin je zit. Doe je dat niet, dan bestaat de neiging dat men u niet meer zal vragen. Als je je al een goed jaar niet meer hebt moeten inspannen om dat te doen, dan verleer je ook die zo moeizaam verworven vaardigheden weer. En de vraag is of ze er nog zullen in slagen om die weer op te bouwen. Dat wordt volgens mij een groot aandachtspunt voor psychologen en psychiaters.”

Ons sociaal leven lag niet alleen meer dan een jaar stil, er kwam daarbovenop ook nog een portie angst bij kijken. Angst om ziek te worden of iemand te verliezen. Zal dat ons tegenhouden om ons sociaal leven opnieuw ten volle op te nemen? Neen, menen zowel Van Hiel als van Van Overwalle. Want de kracht van de mens is dat we angst snel vergeten eenmaal de stimulus die de angst veroorzaakt is verdwenen.

Van Overwalle: “We weten ondertussen dat er bij angst een geheugenspoor aangemaakt wordt in de hersenen. Wordt de situatie weer veilig, dan wordt dat angst-geheugenspoor niet weggewerkt maar komt er een nieuw geheugenspoor naast te liggen. Dat zal ervoor zorgen dat we in staat zullen zijn om ons na corona weer veilig te voelen. Maar bij het minste bericht over een mogelijke pandemie zullen we wel gealarmeerd zijn. Wat wellicht een goede zaak is.”

Roaring twenties

Van Hiel ziet het alvast heel positief. Eenmaal het virus weg is, zullen wij weer als vanouds leven. Met zeker in het begin nog een stukje compensatie erbovenop. Hij noemt zich een aanhanger van de roaring twenties-gedachte, iets wat de Amerikaanse socioloog Nicholas Christakis enige tijd geleden lanceerde. Van Hiel: “Ik zag onlangs zelf nog een reportage over de periode net na de Tweede Wereldoorlog. Ook toen werd er de eerste dagen en weken na de bevrijding fameus gefeest. Het was één big party. Dat zal voor velen van ons ook wel het waarschijnlijke scenario zijn, denk ik. We gaan onze schade willen inhalen. En mensen die nu zeggen dat ze er stress van krijgen en zich afvragen of ze het wel zullen kunnen, die wil ik over een jaar weleens horen. Dan zullen ze gegarandeerd goed bezig zijn en zeggen: ik kon het. (lacht)

Weyns is toch sceptischer. Volgens hem is er een groot verschil met die roaring twenties en nu: namelijk de klimaatcrisis. “In die roaring twenties dacht men nog niet na over ecologische kwesties en kon men er ongebreideld op los consumeren. Bij ons zal de klimaatcrisis toch altijd als een soort bijgedachte over onze daden hangen: gaan we echt weer zorgeloos en opgewekt consumeren en op reis gaan? Dat kunnen we alleen nog doen met een slecht geweten. De tijdgeest nu noopt ons om toch te proberen verstandig na te denken.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234