Donderdag 02/12/2021

Het ravissante gezicht van de woede

'Premier, ik had graag een antwoord.' Dat zinnetje in de Kamer. Het kwam uit de mond van sp.a-politica, annex Fordvakbondsvrouw Meryame Kitir. Hard verhaal, dat van de Limburgse. Dochter uit een gezin van elf. Ze was twee jaar en verloor haar moeder. Zeventien en ze verloor haar zus. Achttien, haar vader. En nu, 32, wint ze alleen maar aan kracht. Kitir, de woede heeft een gezicht.

Het beeld is blijven plakken: Meryame Kitir aan het spreekgestoelte van de Kamer. De vuurrode vod van het ABVV geruild voor een stijlvolle sjaal, in fuchsia. De haren kort geknipt, de blik op scherp, het gemoed uit balans. In de Kamer rollen geen tranen. In de Kamer heerst de echo van de democratie.

Kitir, dat was geen puntgave retoriek, maar ook geen emotioneel koeterwaals. Ze sprak zoals ze is, rechttoe rechtaan. "Premier, ik had graag een antwoord." En dan tranen.

"Dat was niet voorbereid. Ik was op weg van Genk naar Brussel en ik voelde de emotie in me. De emotie van de hele fabriek", zegt Kitir. Nee, ze zegt het niet. Ze ratelt. Aan een onnavolgbaar tempo. Een wolkbreuk aan taal is het. "En ik stond daar. Welke vraag ik ging stellen? Ik wist het niet. Het moment zou beslissen. Die tranen, ik kon er niks aan doen."

Een beeld dat plakt, een beeld dat de onmacht, het onrecht, de woede alsook het verdriet samenbalt in een paar tranen. Bij sociale drama's zijn ze er altijd, die beelden. Kitir nu voor Ford. Maar er was ook Inge Vervotte, bij Sabena. Maar ook: Rudi Kennes bij Opel Antwerpen. Het gezicht van het verzet. Vervotte en Kennes, het werden bekendheden. Meer dan brandende banden, megafoons en fluo hesjes. Nu dus ook Kitir.

Meryame Kitir is politica én vakbondsvrouw én arbeidskracht. Ze zetelt in de Kamer, maar werkt een dag per week nog in de fabriek in Genk. Vroeger aan de band, als sealor operator, een duur woord voor een simpele taak. Per uur spoot ze bij vijfentachtig auto's de naden van de achterlichten dicht met silicone. Nu staat ze in overall op de lakafdeling. De rest van haar tijd gaat naar de vakbond en de ondernemingsraad. Zoals nu: rond de tafel met grote piefen.

Kitir heeft als relatief jonkie in de politiek al een betrekkelijk netwerk, vertellen intimi. Ze heeft meer dan alleen een Turkse en Marokkaanse achterban. Kitir staat ook op goede voet met de grote(re) industriëlen in het Limburgse. Zowel sociaal, politiek als professioneel is ze vervlochten in het dichte web dat Limburg is.

Dat Kitir op het voorplan komt was dus enigszins te verwachten. Zij, een jonge vrouw met roots in Marokko en wortels in Limburg. Dat ze meer wilde dan alleen assembleren was al lang duidelijk. 'Fabriek in de politiek', het was haar slogan in 2007, toen ze voor het eerst opkwam bij de federale verkiezingen. Voorheen had ze als piepkuiken van negentien ook furore gemaakt in de mannenwereld die de autosector is. Een kleine vrouw met een brede rug. Ze kwam binnen in de fabriek en voelde de blikken. ABVV-secretaris Pierre Vrancken: "Ze viel meteen op in de fabriek. Dit konden we niet laten passeren, dat enthousiasme en het engagement van haar. Bij de vakbondsverkiezingen, in 2000 tipte ik een van de déléguées. Ik weet er eentje zitten."

Ze raakte verkozen en liet van zich horen. Haar eerste daad: een diversiteitsplan voor de hele fabriek.

September 2004. De miljoenste Mondeo rolt van de band. Een van de tweehonderd wagens die de Russische president Vladimir Poetin heeft besteld in Genk. De auto wordt gelakt. Klaar voor de fotografen. Voormalig gouverneur Hilde Houben-Betrand zit achter het stuur, ex-burgemeester Jef Gabriëls op de passagierszit. Wat opvalt: op de motorkap liggen bloemen. Niet voor de burgemeester, niet voor de gouverneur, niet voor de directeur, maar voor Kitir, als voorzitter van het diversiteitscomité.

Haar opgang is steil, de ster rijst. 2004: toetreding tot de ondernemingsraad. 2007: telefoontje van Steve Stevaert. Of ze niet wilde opkomen voor de sp.a? De reactie van Kitir, aan de telefoon: "Wat een zever. Ik heb nu geen tijd." Kitir was de week daarvoor beetgenomen aan de telefoon. Ze vermoedde een grap, maar het was ernst.

Uiteindelijk kreeg ze de tweede plaats op de Limburgse lijst. "Een cadeautje aan de vakbonden", werd gefluisterd. Kitir, de excuustruus van de sp.a. Niks is minder waar. Het waren de heren Stevaert en Vande Lanotte die inzetten op jonge, dynamische krachten. De laatste rekruteerde bij Ford, Opel en Volkswagen. Van de 'vloer' naar de bühne. De keuze voor sp.a lag voor de hand. Het is het respect voor de sociale zekerheid die haar overtuigde. Haar zieke vader, die steun kreeg. De keuze was gemaakt: sp.a.

Van onderuit naar boven

Wat ook eigen is aan Kitir: vechtlust. En ambitie. Ze reikt niet naar het hoogste ambt, wel naar de meeste voldoening. Zo zegt ze het nu: "Ik ben vakbondsvrouw én politica. Moet ik kiezen? Neen, in dit geval zeker niet. We zitten in hetzelfde kamp. Het is wij, de politici, de vakbond, de werknemers, iedereen tegen de directie van Ford. Mijn bestaansreden in de politiek is mensen helpen die het nodig hebben. Dat, niks meer. Nu zijn dat 10.000 mensen. Ik kom van daar. Ik ken de situatie. Er moet van onderen uit gewerkt worden aan ons economisch bestel. Van onderen uit: dus van het volk naar de politici. Daar wil ik bij helpen."

In de Kamer hanteert Kitir ook nog de dynamiek van de werkvloer. Het is schieten met open vizier. Woensdag, tegen Di Rupo: "En? Wat nu?" Maar ook eerder al tegen Yves Leterme. In 2008, in volle B-H-V-crisis krijgt die een briefje toegestopt. "Beste premier, ik richt me tot u als premier van dit land. Ik ben een nieuw en jong parlementslid en wat ik hier vandaag gezien heb, is beschamend. Hoe willen we de gewone burger nog laten geloven in de politiek, als we zo'n schouwspel opvoeren?" Recht voor de raap.

Stevaert: "Meryame heeft carrière gemaakt bij de vakbond. Indertijd waren er weinig vrouwen en migranten op de lijst, dat moet gezegd. Maar Meryame is gekozen voor haar capaciteiten. Het was moeilijk te slikken voor sommigen: iemand zonder universitair diploma in het parlement. Het is nu bon ton om te zeggen dat ze niet 'ministerabel' is, maar Meryame is tot heel veel in staat, ook het ministerschap. En wat ook zo meespeelt bij Kitir: haar persoonlijke verhaal."

De stelling van Stevaert snijdt hout. Het persoonlijke verhaal van Meryame Kitir is bezaaid met rampspoed.

Terug naar het spreekgestoelte, woensdag. Meteen wordt duidelijk dat Kitir met veel meer dan alleen een hard discours de bühne betreedt. Bij het afdalen van het gestoelte wordt een ronde, roze pin zichtbaar, vastgeprikt aan haar zwarte broek. Een gescheurde broek. Kitir: "Blijven haperen aan de piketten."

Belangrijker: er zat iets in haar zak, tijdens de speech. "Een hangertje van mijn moeder. Heb ik altijd bij me." Een hanger van iemand die ze nooit bewust kende.

"Moeder is gestorven toen Meryame twee was", zegt Fedji Kitir. Hij is 41 jaar, een van haar broers. Hij vertelt rustig, niet dat razende tempo van zusterlief.

Maar er is meer. Fedji: "Er is ook Rachida. Dat is de naam van onze verongelukte zus. Meryame was zeventien jaar toen Rachida verongelukte op de E313, in Massenhoven. Op de terugweg van Antwerpen, na de basketbalwedstrijd Antwerpen-Bree."

Een jaar later: vader Kitir sterft aan longkanker. Meryame is achttien jaar. Ze verliest na de moeder ook haar vader.

Broer Fedji: "Wij waren met elf thuis. Het merendeel is geboren in België. Ik niet. Ik ben geboren in Marokko. Vader werkte er in de mijnen. Moeder bleef thuis. Arm waren we niet. We hadden een huis en een stuk grond. Maar vader wilde meer voor zijn gezin en trok met vrienden naar Frankrijk. Ook naar de mijnen. Later werden dat de mijnen in Limburg, in Eisden. Eénenzestig was hij. Stoflong. De rest van de familie woonde hier intussen al."

Meryame: "Hij, mijn vader, was mijn steun, mijn vriend, mijn toeverlaat, mijn vader en moeder samen. En dan, pfff, mijn zus. Mijn wereld zakte in. Het zijn telkens harde klappen die je krijgt. Af en toe rolt het van mijn lippen: 'Godverdomme.' Dan zie ik een moeder met haar dochter. Een vader met zijn zoon. Dat mis ik. Dat wil ik ook: praten, dromen. Of gewoon koffie drinken. Mijn pa, hij zou zo trots zijn. Maar vergeet niet. Ook dit, de sluiting, is een klap. Al die vrienden, collega's, kennissen. Al die mensen."

"Natuurlijk denk ik nu ook terug aan mijn ouders en mijn zus. Dan valt de melancholie. Waren zij er nog? Dan moest ik misschien niet werken op mijn achttiende? Waren zij er nog? Dan kon ik misschien verder studeren. Ja, ik was jong volwassen. Je bent nog een puber, maar je woont al alleen. Terwijl je vrienden uitgaan en alles op een dienblad krijgen. Dat knaagt wel. Maar het was niet anders."

Soms misschien te braaf

Of dat uitgerafelde leed haar heeft gevormd? Is het karakter van Meryame Kitir de optelsom van pijn en leed?

Fedji: "Het was niet altijd even simpel. Maar ieder huis heeft zijn kruis. Ze vroeg het haar soms af: 'Waarom ik?' Het verleden heeft haar persoonlijkheid, haar denkpatroon mee gevormd. Maar ze heeft ook altijd dat eigen willetje gehad. Ze komt op voor zichzelf. En ook voor anderen."

"Ze praat er eigenlijk weinig over", zegt ook Liesbeth Kees, hartsvriendin en collega-politica. "Het verleden maakte van haar een vechter. Meryame is jong van leeftijd, maar rijp als mens. Jong, maar volwassen. Wat altijd is overeind gebleven: haar aversie voor onrecht. Ze wil goed doen voor iedereen. Klinkt klef, maar dat is het niet. Een warme mens. Een wijze madame ook."

Haar natuurlijke biotoop is dat van de fabriek. Een beetje tegen wil en dank. Het familiale lot hardde haar wil, haar lef, haar durf. Daarom: dat engagement bij Ford. Ze weet van waar ze komt. Ze weet ook waar ze naartoe wil. Hogere studies waren niet mogelijk. De familie wachtte. En de fabriek. Het was werken en niet omzien. Veel meer dan een diploma handel had ze niet. Later, via avondonderwijs kwam daar graduaat boekhouding bij. Maar ze botste op de grenzen van het fatsoen: discriminatie bij sollicitaties. Mevrouw Kitir, hoe staat u tegenover een hoofddoek. Ze droeg er geen, maar zwoer het ook niet af. Weg job. Een schoonbroer kreeg als verpleger ooit de deur tegen de neus: "Ik wil niet verzorgd worden door een bruine."

Fedji Kittir: "Dat onrechtvaardigheidsgevoel speelt haar soms parten in de politiek. Ze is joviaal en oprecht. Anderzijds is ze ook wat te braaf voor die wereld. Denk ik. Beetje te veel respect voor de etiquette. Maar ze maakt progressie. Je gaat er nog van horen, van Meryame. Geloof me."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234