Vrijdag 13/12/2019

Het praatgrage clubje uit Utrecht

Met hun bewerkingen van Shakespeares Henry IV en Goethes FAUST twee staat het Utrechtse collectief 't Barre Land tweemaal op het affiche van het Theaterfestival. Hun status als een van de meest veelbelovende gezelschappen van Nederland en België lijkt daarmee te worden bevestigd. Een gesprek met Margijn Bosch, Anouk Driessen, Sanneke van Hassel en Ellen Walraven ofte hardop nadenken over theater maken met z'n elven.

Als zovele andere Nederlanders begeven de elf van 't Barre Land zich per fiets naar het werk. Te oordelen naar de exemplaren die ik aantref in de gang van hun repetitieruimte, de voormalige snijzaal van de Faculteit Diergeneeskunde van de Utrechtse universiteit, weten de groepsleden evenveel over fietsen als over theater maken. Niet weinig dus. Met teksten van Brecht, Büchner, Faulkner, Goethe, Shakespeare en Tsjechov op zijn actief heeft het collectief sinds zijn ontstaan in 1991 een voorliefde ontwikkeld voor de grote klassieken. Soms gerealiseerd mèt, soms zonder regisseur, gaan in hun voorstellingen spelvreugde en -virtuositeit en een verfijnd dramaturgisch inzicht hand in hand. In Henry IV en FAUST twee hoort daar ook een vette knipoog naar de Hollandse feestcultuur bij.

De oorspronkelijke leden van 't Barre Land ontmoetten elkaar tijdens hun opleiding theaterwetenschap aan de Utrechtse universiteit: nadien liepen de wegen van Czeslaw de Wijs, Jacob Derwig, Peter Kolpa, Martijn Nieuwerf, Vincent van den Berg en Ellen Walraven uit elkaar, ook al kwamen ze elke zomer weer samen om aan een productie te werken. Derwig en Van den Berg waren ondertussen aan de Arnhemse toneelschool gaan voortstuderen, waar ze Margijn Bosch, Anouk Driessen en Ingejan Ligthart Schenk leerden kennen. Scenograaf Michiel Jansen en Sanneke van Hassel, die vijf jaar na de eersten in Utrecht afstudeerde, maakten het elftal rond.

Meestal fungeren de mannen van 't Barre Land als spreekbuis. "Niet dat ze dat altijd leuk vinden, maar ze doen het al wat langer," zegt Walraven. "Veel heeft met de eerste keer te maken: zodra iemand verleid is in een interview hardop te denken, wordt het een tweede keer gemakkelijker." In tegenstelling met de mannen, die vanuit hun opleiding spel en dramaturgie met elkaar combineren en het gewend zijn zich daarover uit te spreken, voelen Bosch en Driessen zich veeleer tot louter spelen geroepen. "Ik heb het idee dat ik het beter in een voorstelling kan zeggen dan aan tafel," meent Bosch. "Het is bijna een dubbele getalenteerdheid die je daarvoor moet hebben." Bij Van Hassel en Walraven speelt dat hun werk vooral op productioneel en promotioneel vlak gesitueerd is, dus achter de schermen: "Bij inhoudelijke gesprekken zijn we aanwezig, maar we gaan naar het kantoor zodra de repetities beginnen. Terzelfder tijd is het dramaturgie, omdat we ons mede uitspreken over de reden waarom we een stuk doen en hoe het uiteindelijk geworden is."

Een van de waarmerken van 't Barre Land is hun 'meerstemmigheid', het idee dat elk van hen zijn of haar waarheden koestert en die alle eer kan aandoen, zolang dat de voorstelling als geheel niet schaadt. Hun reactie op de vraag hoe ze dat dan wel mogen realiseren, is er meteen een levend bewijs van: ze zijn het niet direct met elkaar eens, dus blijven ze aandachtig voor elkaar en slagen erin de antwoorden voortdurend aan elkaar te toetsen. "Belangrijk is dat je elkaar wilt begrijpen en dat niemand bang is om te spreken," vindt Walraven. "Stap voor stap, in kleine clusters, twee per twee, drie per drie, kom je steeds dichter bij elkaar, tot je met z'n elven iets vindt. Als je niet langer bereid bent naar elkaar te luisteren en van tevoren denkt te weten wat iemand gaat zeggen, is het goed elkaar weer even los van de posities in de groep te leren kennen en twee dagen samen in een bungalowtje te gaan zitten." "Vergelijk je ons werk met repetitieprocessen van anderen," zegt Van Hassel, "dan zijn wij het heel erg gewend kritiek te krijgen en te incasseren." Het is ook een leerproces, vindt Bosch: "Voor enkele jaren vond ik het soms oeverloos gelul van een praatgraag clubje: het schoot maar niet op, iedereen moest zeggen wat hij vond."

Tot vorig jaar was het een deel van de meerstemmigheid dat elk van de leden ook op andere fronten actief was, zoals bij De Tijd, Het Nationale Toneel of FACT. Dat behoort tot het verleden, behalve voor Jacob Derwig, die nog steeds bij De Trust speelt, onder meer in Hamlet, dat eveneens werd geselecteerd voor het Theaterfestival. Voordeel hiervan is dat voortaan iedereen tijdens de repetitieperiodes beschikbaar is, en er geen "cruciale begingesprekken" meer worden gemist. De noodzaak om ervaringen van buitenaf mee binnen te brengen, zoals Derwig doet vanuit De Trust, zit daarmee nog niet zonder voedingsbodem. Driessen bijvoorbeeld put veel inspiratie uit reizen: "Als je uitspraken doet over dingen die in de wereld gebeuren, vind ik het beter te gaan kijken wat daar allemaal te zien is, dan word je genuanceerder. Op Sumatra werd ik ontzaglijk ontroerd door een rund op een berg, dat had ik nog nooit van mijn leven gehad. Op dat moment begreep ik waar het begin van Faust over gaat: dat het onmogelijk is die wereld te vatten."

De tweevoudige selectie van 't Barre Land voor het Theaterfestival gaat ondertussen gepaard met een vertrouwen dat voor weinig jonge gezelschappen is weggelegd. Nog voor de première van het onspeelbaar geachte FAUST twee schreef het Nederlandse blad Trouw: "Let op: dat komt opnieuw goed." Voorzichtiger klinken de woorden van Carel Alphenaar, voorzitter van de festivaljury, in zijn rapport: "Je kunt er de Barre Landers van verdenken dat ze zelfs het telefoonboek nog in een gedreven presentatie weten te brengen." "Sommige dingen lijken misschien makkelijk bedacht," relativeert Driessen, "maar met die carnavalsscène bijvoorbeeld zijn we weken bezig geweest." "We vinden niet zomaar vanzelf teksten om te spelen," vult Van Hassel aan, "het is een langdurig proces." De verwachtingen die het Theaterfestival en hun aanwezigheid op het voorbije Holland Festival (met Langs de grote weg van Tsjechov) zouden kunnen creëren, baren de spelers geen zorgen. Walraven is er vanuit haar promotionele functie meer voor beducht: "De buitenwereld zit in alles. Je leeft niet op een eiland."

Wat kan de levensduur van een groep als de hunne kan zijn? Mijn vraag lokt uiteenlopende reacties uit. Driessen, afwijzend: "Ik wil daar niet over nadenken, zoiets kan een relatie verzieken." Bosch, beslist: "Ik heb bedacht dat we vast wel uit elkaar gaan, maar wanneer weet ik niet." Walraven, bedachtzaam: "De klassieke seven year itch hebben we ondertussen gehad. Je weet op een gegeven moment wanneer je bij je vriendje weg moet, al kan het evenzogoed zijn dat iets voorbij is voor je het zelf doorhebt. Zolang we bereid zijn naar elkaar te luisteren, voelt dat niet zo."

Peter Anthonissen

FAUST twee door 't Barre Land (in een regie van Guy Cassiers) speelt op donderdag 3 en vrijdag 4 september om 20 uur in de Domzaal van Vooruit, Gent. De voorstellingen van 'Henry IV' (in een regie van Waas Gramser en Kris Van Trier) zijn al achter de rug. Info: tel. 09/267.28.28

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234