Woensdag 28/07/2021

Opinie

Het politieke misbruik van Facebook roept angstvisioenen op die ons raken tot het diepst van ons zelfbeeld

Yoni Van Den Eede. Beeld rv
Yoni Van Den Eede.Beeld rv

Yoni Van Den Eede is techniek- en mediafilosoof aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB)

Het politieke misbruik van niet minder dan 50 miljoen Facebook-profielen lokt terecht veel discussie uit. Maar waarom zijn we eigenlijk zodanig gealarmeerd? Omdat het angstvisioenen oproept, denk ik, die ons raken in het diepst van ons zelfbeeld. Namelijk: als autonome, zelfstandige wezens.

Wat dat betreft is er slecht en goed nieuws. Laat me starten met het slechte: dit is nog maar het begin. Over enkele jaren loopt u in de stad rond en weet de advertentie bij de bushalte u subliminaal te verleiden door middel van subtiele geurafscheiding. Uiteraard had het slimme billboard u al in de smiezen van zodra u zich nog maar op sensorafstand bevond, waardoor het gauw zijn kleuren en beelden kon aanpassen aan de voorkeuren die algoritmes ter plaatse uit uw digitaal profiel puren. Dit is slechts één – vooralsnog geheel verzonnen – voorbeeld en u denkt misschien: tja, so what. Maar stelt u zich voor dat zowat alles – architectuur, dagelijkse gebruiksvoorwerpen, media etc. – op die manier smart wordt.

Noem mij dystopisch, maar in theorie is zo’n wereld van geheel door algoritmes gestuurde automata perfect mogelijk. En de automata, de robots, dat zullen wij zijn: de gebruikers. We kunnen ons maar beter schikken in ons nieuw zelfbeeld: wij zijn algoritmisch, genetwerkt, gecodificeerd. Wat niet wil zeggen dat we alle gevolgen daarvan moeten aanvaarden. Integendeel: des te meer moeten we ons bewust worden van de gigantische macht die sommige partijen en organisaties via technologieën over ons hebben, net omdàt we het niet doorhebben.

Dat brengt me, weliswaar, bij het goede nieuws. De geschiedenis van technologie leert dat technologieën voortdurend in ontwikkeling zijn. Zo zou je kunnen zeggen dat Facebook grofweg in zijn puberteit zit. Veel technologieën doorlopen een typische evolutie waarbij ze in eerste instantie vooral gevestigde belangen dienen – winstmaximalisatie, machtsvergroting – maar vervolgens en in het beste geval meer en meer gekaapt, toegeëigend of aangepast worden door gewone gebruikers. Mijn punt is: we mogen Facebook of andere sociale media niet bekijken als ‘af’. Wie weet welke vormen ze nog kunnen aannemen in de (nabije) toekomst. Daarbij moeten we ons misschien niet in de eerste plaats afvragen hoe we ‘valse waarheid’ vermijden op die platformen, maar hoe we deze democratischer, écht genetwerkt, kunnen maken.

Dwaalspoor

Onze consternatie over recente gebeurtenissen is terecht, maar zit deels op een dwaalspoor. Enerzijds zijn we niet bereid de werkelijke draagwijdte van technologische beïnvloeding te zien – klampen we ons vast aan het ideaalbeeld van de zelfbepalende mens. Anderzijds hebben we een onbehaaglijk vermoeden: technologie komt ons toch overvleugelen. Omdat we technologie niet als iets organisch willen zien: iets dat zelf groeit en zich ontwikkelt – voor een stuk buiten ‘onze’ wil om, maar zeker niet helemaal. Omdat we zelf meespelen.

Zo ook met die zelfrijdende auto van Uber en het dodelijke ongeval. Hoe tragisch en triest dat ook is, de opschudding erover wortelt voor een stuk in dezelfde verwarring. Laat ons niet hypocriet doen: achter het stuur van onze huidige, geaccepteerde auto kruipt een zogezegd autonome, zelfbeschikkende mens, maar op Vlaamse wegen eist die technologie nog elk jaar honderden levens. Ook dát zijn ‘wij’. Wij zijn technologie. En dat is slecht en goed nieuws.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234