Donderdag 28/01/2021

Meningen

‘Het pijnlijke incident rond Brigitte Herremans maakt opnieuw duidelijk dat Kazerne Dossin aan herstructurering toe is’

Herman Van Goethem.Beeld Thomas Sweertvaegher

Herman Van Goethem is rector van de Universiteit Antwerpen

De Raad van Bestuur van Kazerne Dossin ontzegde Pax Christi de toegang tot Kazerne Dossin omdat de organisatie Brigitte Herremans daar een vredesprijs wilde overhandigen. Al vele jaren militeert Herremans voor een toenadering tussen Joden en Palestijnen, op basis van een twee-statenoplossing. De scherpe kritiek van Herremans op het huidige Palestinabeleid van Israël, schiet nogal wat leden van de Joodse gemeenschap in het verkeerde keelgat. Dat de Raad van Bestuur het echter nodig vond om Herremans de dag zelf publiek de deur te wijzen, getuigt van een ongehoord gebrek aan voeling met communicatie en strategie.

Het ophefmakende incident maakt ten overvloede duidelijk wat eigenlijk ook met het eerdere ontslag van Christophe Busch aan de orde was: Kazerne Dossin moet worden geherstructureerd. Niet echter in de zin die Michael Freilich aangaf in Zeno (DM 16/11): het wegknippen van het mensenrechtenluik, om het geheel te reduceren tot een Holocaustmuseum, dat bovendien alle referenties naar andere genocides zou moeten verwijderen.

Freilich etaleerde in Zeno zijn onwetendheid over de inhoud van het museum. De (Joodse) bezoekers worden bij het binnenkomen van de nieuwbouw niét geconfronteerd met de foto ‘Tank Man’ op het Tienanmenplein maar wel met de enorme fotowand met thans meer dan 22.000 portretten van gedeporteerden. Dan volgen drie verdiepingen, met als thema’s MASSA (over het interbellum), ANGST (over 1940-1942) en DOOD (vanaf de deportaties in 1942). Kazerne Dossin telt zo’n 70.000 bezoekers per jaar, waarvan de helft jongeren. Daarom start de eerste verdieping met een grote foto van een jongerenmassa op Tomorrowland; bezoekers worden zo geconnecteerd met het eigenlijke begin van de expo, een fragment uit de film Triumph des Willens van Leni Riefenstahl. De tweede verdieping vat aan met Tank Man, als metafoor voor de vraag: ‘heeft het zin, je in oorlogstijd te verzetten?’ De derde verdieping begint met een grote foto van Auschwitz.

Met dank aan Jambon

Anders dan wat Freilich beweerde wordt de Holocaust niet weggedrumd in het museum: 92 procent van de museumpanelen en alle tentoongestelde objecten hebben rechtstreeks betrekking op de Holocaust. Dit was een bewuste keuze, vanuit het respect voor de plaats van herinnering. Het aspect ‘mensenrechten’ moet vooral worden geconcretiseerd in de werking van het museum.

Minister-president Jan Jambon (N-VA) verklaarde op 27 november in antwoord op een parlementaire vraag dat er geen sprake kon zijn van een splitsing van Kazerne Dossin; het museum moet vasthouden aan zijn mission statement, met daarin het luik mensenrechten, losgekoppeld van de Holocaust. Met dank aan de minister.

Uiteraard moet Kazerne Dossin heel erg terughoudend zijn om ook de Joods-Palestijnse kwestie in de museumwerking te betrekken. Het is immers onkies om de 25.500 Joodse slachtoffers te instrumentaliseren in een naoorlogse problematiek waarvoor zij geen enkele verantwoordelijkheid dragen. Staande voor de even emotionele als irrationele reacties in de Joodse Gemeenschap tegen Herremans en tegen Pax Christi, en dit sinds vele jaren, vind ik het ongelukkig dat deze ceremonie daar kon worden ingepland.

Als conservator van Kazerne Dossin in 2012-2016, was dit het soort incidenten dat ik altijd vreesde. Het zal altijd de zwakke flank van het museum blijven, en dit vraagt om tact en zin voor diplomatie.

Het is echter heel moeilijk werken met een Joodse stakeholder die de facto de museumwerking aanstuurt en de huidige mensenrechtenwerking niet meer draagt. Ik heb alle begrip voor irrationele Joodse reacties vanuit zeer diepe trauma’s. Maar zowel het jammere ontslag van Busch, de stuitende statements van Freilich als het pijnlijke incident rond Brigitte Herremans, maken duidelijk dat Kazerne Dossin aan herstructurering toe is.

Er moet een opsplitsing komen, conform aan wat in de statuten uit 2008 ook als mogelijke piste werd voorzien. Niét door het hele concept af te voeren, wel door de positie van de Vlaamse Gemeenschap en van de Joodse stakeholder te herijken. De spanning kan uit Kazerne Dossin worden gehaald door het geheel op te splitsen in twee entiteiten, met elk een autonoom eigen bestuur.

De Vlaamse Gemeenschap is eigenaar van de nieuwbouw en van de archieffondsen die sinds 2008 werden verworven, terwijl de Joodse gemeenschap een ruimte in de oude kazerne bezit, plus ook de oudere collecties. Het beheer over de gebouwen, inclusief museale invulling, wordt dan gesplitst, terwijl de archiefcollectie gezamenlijke eigendom blijft. Uiteraard moet in elke Raad van Bestuur ook ‘de overzijde’ vertegenwoordigd zijn, in een minoritaire, adviserende positie.

Concreet krijg je dan in de oude kazerne een memoriaal dat de joodse gemeenschap zelf invult en bestuurt, met aan de overzijde een zusterinstelling van de Vlaamse gemeenschap die al even onafhankelijk kan werken en die zich, zoals nu, profileert als museum en studiecentrum over holocaust en mensenrechten. En die ook de nodige tact aan boord legt voor het immense Joodse drama dat zich toen aan de overzijde, in de oude kazerne, heeft afgespeeld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234