Maandag 22/07/2019

Seksualiteit

Het orgasme van de man is te vaak een opluchting voor de vrouw

Beeld Eleni Debo

In tijden van #metoo lijkt het meer dan ooit nodig om de liefde te bejubelen, maar ook de wrange kant ervan eist zijn plaats op. Daarom inviteerde Saint-Amour dit jaar de Amerikaanse Kristen Roupenian, wier uiterst succesvolle kortverhaal ‘Cat Person’ ons iets leert over slechte seks en de vraag of een vrouw zodra ze A heeft gezegd ook B moet zeggen.

De storm die de #metoo-beweging had veroorzaakt, woedde nog volop toen op 11 december vorig jaar op de fictiepagina’s van het Amerikaanse blad The New Yorker het verhaal ‘Cat Person’ verscheen, en de sociale media opnieuw overspoeld werden door een vloedgolf aan reacties.

‘Cat Person’ – in het Nederlands ‘Kattenmens’ – vertelt het verhaal van een amoureuze ontmoeting met wrange nasmaak tussen de 20-jarige studente Margot en de 34-jarige Robert – een zelfverklaarde kattenmens. Ze leren elkaar kennen in het filmhuis waar ze werkt, er wordt kort geflirt, Robert vraagt om haar telefoonnummer. Er ontspint zich via sms een levendige conversatie tussen de twee, Margot voelt de ­kriebels van een beginnende ­verliefdheid.

Als het uiteindelijk tot een date komt, gedraagt Robert zich afstandelijk, wat Margot van haar stuk brengt. De lezer wordt meegenomen in haar gedachtestroom van twijfels, en van de inschattingen die ze maakt en opnieuw bijstuurt. We zien hoe ze zich uitslooft om de belangstelling van Robert opnieuw te wekken, zijn getuige van een eerste kus die ongelooflijk tegenvalt, en van de manier waarop ze het ongemakkelijke gevoel dat haar besluipt wegrationaliseert. Zodra ze in Roberts slaapkamer zijn beland, knapt ze af. Maar ook al wil ze eigenlijk geen seks meer, ze ziet geen manier om Robert vriendelijk af te wijzen en besluit dat het verstandiger is om na A ook B te zeggen. Dat wordt een onvergetelijke ervaring, maar niet op een goede manier.

Trefzeker beschrijft Roupenian de vrijpartij door Margots ogen: ‘Ze besloot haar verzet tegen overgave te breken door een flinke slok whisky te nemen, maar toen hij boven op haar viel met die onhandige slobberzoenen, terwijl zijn hand werktuigelijk over haar beide borsten bewoog en vervolgens naar onder alsof hij een pervers kruisteken sloeg, kreeg ze het benauwd en was bang dat ze er misschien toch niet mee kon doorgaan.’

Dat Margot zich ongemakkelijk voelt, ontgaat Robert die het op dat moment druk heeft met emotieloze soloseks waarbij ze vooral subject is van technisch gevinger en acrobatisch gebeuk. Tijdens de seks liet hij haar met een bruuske efficiëntie een hele reeks standjes ondergaan, hij draaide haar om, dwong haar in allerlei houdingen, waardoor ze zich opnieuw een soort pop voelde, net als bij de 7-Eleven, alleen geen breekbare pop, maar eentje van rubber, flexibel en elastisch, een rekwisiet voor de film die zich in zijn hoofd afspeelde.

(...) Eindelijk, na een uitbarsting van driftige, korte stootjes, kwam hij sidderend klaar en liet zich als een omgekapte boom op haar vallen, en terwijl ze verpletterd onder hem lag, dacht ze opgewekt: dit is de slechtste beslissing uit mijn hele leven! En ze bezag zichzelf met stomme verbazing, deze raadselachtige persoon die zojuist zoiets bizars en onverklaarbaars had gedaan.’

Zodra ze terug op haar studentenkamer is, wil Margot die onfortuinlijke nacht het liefst vergeten. Terwijl Robert haar lieve berichtjes blijft sturen, ‘ghost’ ze hem – voor niet-onlinedaters: ze antwoordt niet meer. Als ze hem een maand later ziet in de studentenbar waar ze vaak komt, krijgt ze alsnog een verontrustende glimp van Robert te zien.

Herkenbaar ongemakkelijk

‘Cat Person’ riep veel emoties op, wat logisch is. Iedereen lijkt zich iets te kunnen voorstellen bij het gevoel van benieuwd zijn naar die onbekende ander. Bij een crush op een online persona. Bij de zelftwijfel die toeslaat als de ander plots iets doet wat niet past bij het positieve beeld dat je van hem/haar hebt. Bij het zonder veel uitleg gedumpt worden.

Maar vooral de gedachte dat seks niet altijd welgemeend is, en dat mensen – vooral vrouwen – niet durven op te komen voor zichzelf, dat is waar zowel vrouwen als mannen massaal op reageerden. Zo deelden vrouwen soortgelijke verhalen wegens ‘herkenbaar ongemakkelijk’ en foeterden mannen over de gemengde signalen die Margot stuurde.

De discussies gingen alle kanten uit. De vraag ‘waarom Margot niet afhaakte als ze geen seks wilde’ was dominant, maar het ging net zo goed over hoe mensen hun hand overspelen in het najagen van elkaar, over de dikke buik van die arme Robert, over slechte seks en het onvermogen van mannen om te zien dat hun partner er niets aan heeft, en uiteraard over de morele paniek van #metoo die tot in onze slaapkamers doordrong. Elk zichzelf respecterend medium bracht analyses, liet de pro’s en de contra’s aan het woord, ging op zoek naar experts en getuigen.

Dat is buitengewoon, want uiteindelijk is ‘Cat Person’ een fictieverhaal. Het was bovendien een van de meest gelezen en gedeelde teksten op de website van The New Yorker, een eer die fictie zelden of nooit te beurt valt. Dat komt deels omdat veel lezers vergaten dat het om fictie ging, en het stuk interpreteerden als een persoonlijke getuigenis. Men morde dat het een schande was dat The New Yorker z’n pagina’s ­verspilde aan de muizenissen en onfortuinlijke dates van 20-jarige bakvissen. Zo'n persoonlijk vrouwenverhaal haalde het niveau danig naar beneden, vonden sommigen.

“Ik zou me erover kunnen opwinden,” reageert auteur Kristen Roupenian, “behalve dat ik dus geen 20-jarige bakvis ben, maar een 36-jarige schrijfster en docente. Mijn grootste angst was dat Margot niet authentiek zou klinken. Als mensen het verhaal voor waargebeurd nemen, beschouw ik mijn opzet als geslaagd. Wat maakt het uit dat mensen het al snel over zichzelf hadden in plaats van bij het verhaal te blijven? Verhalen zijn er om persoonlijke reflecties los te maken. Het stoort me dus meer dat er mensen zijn die dat spectrum niet willen zien en jonge vrouwen verwijten dat ze zichzelf in het verhaal van Margot herkennen in plaats van haar te zien als een instrument van mijn verbeelding.”

Hoe komt het dat een fictieverhaal zoveel oproer kan veroorzaken? Vanwaar de hype? Om daar een antwoord op te vinden, is het goed om even te kijken naar de reden waarom mensen seks hebben.

237 redenen voor seks

Een onderzoek aan de Universiteit van Texas verzamelde maar liefst 237 antwoorden op die vraag. Een greep uit het aanbod: ‘ik wilde me dichter bij God voelen’, ‘ik wilde avontuur’, ‘omdat ik een kind wil’, ‘omdat ik dronken was’, ‘omdat ik het koud had’, ‘uit rivaliteit’, ‘het was een opportuniteit’, ‘ik ben erin geluld’, ‘ik verveelde me’, ‘ik vond dat ik het hem/haar schuldig was’, ‘ik wilde controle over die persoon’, ‘omdat ik er medelijden mee had’, ‘omdat ik die ander een goed gevoel wilde geven’, ‘omdat het gemakkelijker was om all the way te gaan dan te stoppen’.

Die onderzoeksresultaten etaleren een spectrum aan gevoelens die variëren tussen positieve emoties als liefde, avontuur en lust, en negatieve emoties als vernedering, desinteresse en angst. Het is evenwel opmerkelijk dat er in de tijd dat die resultaten bekend werden gemaakt – het jaar 2007 – geen haan kraaide naar de dubieuze betekenis van een aantal van die antwoorden. Dat seks soms niet uit vrije wil plaatsvond, leek geen groot nieuws. Integendeel, men leek het normaal te vinden. Was dat onderzoek vandaag gepubliceerd, dan waren de servers van Twitter en Facebook wellicht geïmplodeerd.

Op de vraag waarom ‘Cat Person’ uitgerekend nu werd geschreven, gepubliceerd en een eigen leven ging leiden, is het eerste antwoord dus alvast: zeitgeist. Tot die tijdgeest behoort niet alleen een toenemend vrouwelijk protest tegen seksuele intimidatie en pussy grabbing, maar ook de steeds virtueler wordende datingscene waar mensen steeds vaker communiceren via toestellen in plaats van onder vier ogen, wat een grotere impact heeft op relaties dan we soms willen toegeven.

“Ik schreef dit verhaal als reactie op een vijandig contact met iemand die ik online ontmoette”, legt Kristen Roupenian uit. “Die interactie werd zo snel zo giftig dat ik me tot lang erna heb afgevraagd hoe ik erin was geslaagd om iemand zo verkeerd te lezen. Uiteindelijk moest ik aan mezelf toegeven dat mijn verbeelding het overnam en wat ik niet over hem wist zelf invulde. Dat vind ik verontrustend, en ik denk dat het residu van dat onbehagen overal in het verhaal te voelen is.”

Eigen leven

Toch benadrukt Roupenian dat ‘Cat Person’ geen autobiografisch verhaal of een persoonlijke getuigenis is. Ze schreef het korte verhaal voor de bundel You Know You Want This, die in mei verschijnt – ook in het Nederlands. “Alle verhalen in die bundel maken deel uit van een constellatie van thema’s als gender, macht, verbeelding, empathie en angst. Ik schreef het verhaal dan ook met de structuur van de bundel in het achterhoofd. Het is best fascinerend om te zien hoe ‘Cat Person’ zo'n onverwacht eigen leven krijgt.”

(lees hieronder verder)

Beeld Eleni Debo

Hoewel het verhaal over een vorm van niet-gewenste intimiteit gaat, is ‘Cat Person’ geen variant op #metoo. Eerder stuurt het de gesprekken over seks en macht naar nog troebeler water. Het gaat hier niet over de werkvloer en de baas, of over actrices van wie iemand met macht seksuele hand- en spandiensten verwacht, maar over seksuele ontmoetingen die zuur eindigen omdat ergens onderweg een van de twee partijen seks heeft omdat het zo hoort.

In die zin boort ‘Cat Person’ een machtsverhouding aan die dikwijls niet te zien is met het blote oog maar die vooral vrouwen lijken te herkennen, dus helemaal los van #metoo kun je het verhaal ook niet zien. Al werd ook daar geestdriftig over gediscussieerd. Want wie heeft de macht? De wereldvreemde Robert, of de ondernemende Margot? Heeft hij macht omdat hij een oudere en slimmere man is, omdat Margot naar hem opkijkt en bang is niet te voldoen aan zijn verwachtingen? Heeft zij de macht omdat ze jong is en mooi en opwindend? Heeft hij de macht omdat ze ondanks het ontbreken van lust en plezier hem toch toelaat het met haar te doen? Of heeft zij de macht omdat ze hem kan dumpen? De meningen zijn ­verdeeld.

Bang of blind?

Toch mogen we dat fenomeen ­waarbij vrouwen zich machteloos voelen in een situatie waarin zich seks aandient, niet negeren. Waarom laten ze het eerder over zich komen in plaats van te reageren en te vertrekken?

Die vraag keert steeds terug, maar als we naar die 237 redenen om seks te hebben kijken, is het ­antwoord snel gevonden. Omdat ze blindelings hopen dat de andere partij alsnog van een kikker in een prins zal veranderen als ze er maar voldoende energie in investeren. Omdat ze beleefd willen blijven en de ander niet willen kwetsen. Omdat ze bang zijn voor de gevolgen van de afwijzing.

Hoe dan ook is het een vorm van zelfbedrog, want achteraf voelen veel vrouwen zich bedonderd omdat die bezorgdheid om de kwetsbaarheid van de ander niet wederzijds was. Of zijn ze beschaamd omdat die persoon waar ze eigenlijk geen zin in hadden wel tussen hun benen heeft gezeten. Het is bovendien geen uitzondering. Dat Kristen Roupenians mailbox na het verschijnen van het verhaal overliep van soortgelijke intens rottige seksuele ervaringen, vertelt genoeg. Hoe bedroevend is het seksleven van vrouwen dan? En waarom komen we dat nu pas te weten?

De vele reacties suggereren een complex kluwen van onuitgesproken regels en relatiemythes, van gedragscodes en pragmatiek, iets dat ondanks de seksuele revolutie en de seksualisering van de samenleving decennia onuitgesproken bleef in het publieke debat. Maar waarom worden die verhalen zelden verteld? Zijn misgelopen dates met ontstellend slechte seks taboe?

Backlash

“Ik denk dat vrouwen er onder elkaar wel over praten,” antwoordt Roupenian, “maar ze doen dat niet in het openbaar. Omdat het onmogelijk is om te praten over slechte, kwetsende, oncomfortabele en zelfs ongewenste seks zonder dat ze moeten optornen tegen een muur van bezwaren, zoals: waarom heb je hem niet gezegd wat je voelde? Wat had je beter anders gedaan? Waarom verwacht je dat hij je gedachten kan lezen? Misschien dacht hij wel dat je ervan genoot? Is hij daarom een slechte man? Heeft hij je misbruikt? Moet hij naar de gevangenis? Als we mannen naar de gevangenis sturen voor slechte seks, is dat dan niet het einde van de seksuele vrijheid en koren op de molen van de puriteinen? Weet je wel zeker of dat zo'n goed idee is?"

Hiermee verwijst de auteur naar de backlash op #metoo van vrijgevochten vrouwen als de Franse actrice Catherine Deneuve, maar ook de Amerikaanse journaliste Katie Roiphe. Zij vrezen dat dit soort verhalen vrouwen neerzet als ­fragiele, delicate wezens die beschermd moeten worden tegen mannelijke roofdieren, en vermoeden hier een ideologie die het zogenaamd opneemt voor vrouwen, maar het in feite gemunt heeft op de seksuele vrijheid.

Het klopt dat er kleine subgroepen van feministen zijn die ons waarschuwen voor de verkrachtingscultuur, die seks afschilderen als iets gevaarlijks, die denken dat mannen giftig zijn en je maar beter geen risico kunt nemen. Better be safe than sorry, zoiets. Deneuve en Roiphe hebben gelijk als ze zeggen dat die beweging soms wordt aangevoerd door meesteressen in het slachtofferschap die niet noodzakelijk bezig zijn met het weerbaarder maken van mensen, maar liever ideologische macht ­verwerven en daarom volgelingen verzamelen onder de zwakkere vrouwen.

Het injecteren van seks met angst mag je terecht een puriteinse reflex noemen. Wie een slachtofferhouding cultiveert, zal ‘Cat Person’ lezen en inderdaad zeggen: zie je wel, mannen denken maar aan één ding. Maar ‘Cat Person’ is geen journalistiek essay. Het is literatuur, wat betekent dat er oneindig veel manieren zijn waarop je dit verhaal kunt lezen en interpreteren.

Je zou als lezer ook kunnen concluderen dat het tijd wordt dat meisjes en vrouwen voor zichzelf leren opkomen. Dat ze signalen leren zien en lezen, zowel bij zichzelf als bij de persoon met wie je flirt. Want die signalen zijn er wel degelijk. Walging is bijvoorbeeld een zeer duidelijk teken van het lichaam, waarom dat negeren? En als het gedrag van de andere partij een onbehaaglijk gevoel oproept, waarom er dan nog een schep bovenop doen in de hoop dat dat zal veranderen?

Vrouwelijk ongemak

In een erg informatief artikel in het Britse nieuwsmagazine The Week legde journaliste Lily Loofbourow de vinger exact op de pijnlijke plek. Vrouwen hebben geleerd om hun ongemak te verbijten, zegt ze, omdat hun plezier niet belangrijk is. Het systeem is van oudsher gericht op het seksuele genot van de man. En wie voor dat mannelijke genot een biologische verklaring aandraagt, krijgt van Loofbourow een lijst biologische argumenten die haar punt onderstrepen.

Uit onderzoek blijkt dat 30 procent van de vrouwen pijn heeft tijdens vaginale seks, dat 70 procent zwaar afziet bij anale penetratie maar dat een groot deel van hen die pijn verbergt.

Volgens Loofbourow is slechte seks voor mannen dus iets anders dan slechte seks voor vrouwen. Voor mannen betekent het een saaie of passieve partner. Voor vrouwen betekent het een situatie waarin ze zich emotioneel of lichamelijk ongemakkelijk voelen. Waar mannen goede seks associëren met een orgasme, zijn vrouwen al blij dat ze geen pijn hadden of stress ervoeren. Om hun partner niet ongerust te maken, faken ze er met plezier een orgasme bij: liever dat dan te zeggen dat het steekt, schuurt of tegenvalt.

Dat de samenleving niet geïnteresseerd is in dat vrouwelijk genot, illustreert Loofbourow met een aantal cijfers uit de medische wereld. In de academische bibliotheek Pubmed vond ze maar liefst 1.954 papers over erectiestoornissen. Over dyspareunie, genitale pijn tijdens het vrijen, waren er amper 400 ­studies te vinden. Haar conclusie: zolang men vrouwelijke pijn als onbelangrijk beschouwt, en vrouwelijk genot niet naar voren schuift als iets dat een vrouw mag najagen, is er geen sprake van seksuele vrijheid.

Om tot dat punt te komen, is het natuurlijk belangrijk om taboes te doorbreken. We moeten durven te praten over hoe dat kwetsbare ongemak iets is dat opduikt, in stilte overwonnen wordt, gerationaliseerd, soms vergeten. In die zin was het voor veel mensen handig dat ‘Cat Person’ fictie is. Dat het om een verzonnen situatie ging, gaf vrouwen de ruimte om open over het onderwerp te praten zonder dat men hen ervoor kon veroordelen.

“Om dit soort gesprekken op maatschappelijk niveau te kunnen voeren, moeten we vooral doordachter en genuanceerder te werk gaan”, zegt Roupenian. “Praten over slechte seks geeft ons zo'n ongemakkelijk gevoel dat we er snel een oplossing voor willen. Lukt dat niet, dan beginnen we liever niet aan zo’n gesprek. Vrouwen zouden ­moeten kunnen praten over wat ze meemaken zonder dat ze ook ­verantwoordelijk worden gesteld voor een antwoord op de vragen die hun ervaring oproepen.”

En dan is er nog steeds de ­onbeantwoorde vraag waarom een vrouw tegen haar zin all the way zou moeten gaan nadat ze een man ongegeneerd heeft staan opgeilen. Wie heeft dat bedacht? Als je weet dat een sub (slaaf) tijdens een bdsm-sessie op elk moment een vooraf afgesproken stopwoord kan uitspreken en de activiteiten dan meteen worden stilgelegd, hoe seksueel vrij zijn vrouwen dan eigenlijk als ze niet ‘liever niet, maar toch bedankt’ kunnen zeggen in de aanloop naar, of zelfs te midden van een vrijpartij? Moeten we aanvaarden dat het er gewoon bijhoort, en dat seksuele vrijheid niet noodzakelijk tot seksueel plezier leidt?

“Vrijheid is inderdaad niet hetzelfde als plezier,” zegt Roupenian, “maar het is wel een voorwaarde om plezier te kunnen hebben. In die zin is Margot niet vrij. Ze wordt gehinderd door een aantal dynamieken die ze niet begrijpt. Die dynamieken benoemen en identificeren is een noodzakelijke stap in dat proces om vrouwen te leren dat hun eigen seksueel plezier minstens zo belangrijk is als dat van hun ­partner.”

Saint-Amour, 10-16 februari in Antwerpen, Gent, Leuven, Genk en Brussel, begeerte.be

Kristen Roupenians bundel Dit wil je komt in mei uit bij Nieuw Amsterdam. Het verhaal ‘Cat Person’ (‘Kattenmens’) maakt er deel van uit. Het werd vertaald door Tjadine Stheeman.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden