Maandag 01/06/2020

Het orakel van Gorakhnath

Veertien leden van de Nepalese koninklijke familie schoot kroonprins Dipendra op die bewuste vrijdagavond 1 juni 2001 dood alvorens de hand aan zichzelf te slaan. Hij tekende daarmee voor het grootste koninklijke bloedbad in de moderne geschiedenis. In Blood against the snows onderzoekt auteur Jonathan Gregson wat zich die avond in het paleis in Katmandoe heeft afgespeeld, wat de kroonprins precies bewoog en wat het bloedbad te maken had met een incident tussen een Nepalese koning en een als kluizenaar vermomde beschermgod, ruim tweehonderd jaar geleden.

Brussel

Eigen berichtgeving

Catherine Vuylsteke

Het is allemaal de schuld van Gorakhnath. Tenminste, dat zullen veel Nepalezen antwoorden op de vraag hoe het op 1 juni van vorig jaar in godsnaam zover is kunnen komen. Iedereen kent het verhaal, dat ook het verhaal van Prithvi Narayan Shah is, de vader des vaderlands. De in 1722 geboren Narayan Shah, koning van een van de zestig rijkjes op het grondgebied van het huidige Nepal, was al een tijd op oorlogspad; er was steeds meer land nodig om de talloze militairen in zijn enorme leger tevreden te stellen.

Tijdens de voorbereiding van een nieuw groot offensief kruiste een kluizenaar Narayan Shahs pad. Zoals altijd vervulde de vorst zijn religieuze plichten: hij bood de heilige man een kom yoghurt aan, die prompt werd uitgedronken. De kluizenaar (die later Gorakhnath, de oude beschermgod van de Shahs, zou blijken te zijn) kotste het goedje vervolgens weer in de kom en bood het de vorst aan, die het van zich afduwde. Het braaksel bevuilde de handen van de heilige man, waarop hij in woede ontstak en de vorst toesprak. "Indien je je trots had opzijgezet en het mengsel had opgedronken, zouden al je wensen worden verhoord." Terwijl hij zijn bevuilde handen toonde, orakelde Goraknath dat Prithvi's nakomelingen tien generaties zouden standhouden, één voor elke vinger die de vorst had bevuild. Daarna zou de Shah-dynastie niet langer bestaan.

Welnu, die tiende Shah-vorst was de bedachtzame, meedogende, in 1972 tot koning gekroonde Birendra, de vader van kroonprins-moordenaar Dipendra. En onder deze Birendra ging het dus fout, zoals Gorakhnath had voorspeld.

Als Gorakhnath anno 2001 een handlanger had in het paleis, dan moet het Birendra's vrouw, koningin Aishwarya zijn geweest. Daar zijn minstens twee aanwijzingen voor. De eerste gaat terug tot 1989, toen het optreden van de koningin onrechtstreeks voor de afschaffing van het vorstelijke absolutisme zorgde. Tijdens een bijeenkomst van Zuid-Aziatische staatshoofden ontstond er gekibbel tussen de Nepalese koningin en Sonia Gandhi, de vrouw van de toenmalige Indiase premier, over de vraag wie er protocollair voorrang had. Premier Rajiv Gandhi nam er persoonlijk aanstoot aan en besloot de Shahs een lesje te leren. Onder het voorwendsel van mislukte handelsonderhandelingen kwam er een economische blokkade tegen Nepal. Die liet de modale Nepalees niet onbewogen en binnen het jaar vond het 'Lente Ontwaken' plaats. Vele duizenden burgers eisten democratische hervormingen en de koning zag zijn macht versmald tot die van net iets meer dan een gewone constitutionele monarch.

Veel belangrijker nog was de manier waarop Aishwarya reageerde op de liefde die kroonprins Dipendra voelde voor Devyani Rana, de kleindochter van een vroegere maharadja. Ze had de jonge vrouw toegevoegd aan het lijstje van kandidaten voor een gearrangeerd huwelijk met de kroonprins. Alleen, toen ze bij Devyani's moeder informeerde naar een eventuele goedkeuring van een dergelijk verbond, liep het mis. De moeder wees er Aiswarya immers op dat ze van de machtige Scindia's afstamde, waarmee ze eigenlijk bedoelde dat ze financieel beter afwaren dan de Shahs, wat ongetwijfeld klopt. De koningin was dodelijk beledigd en nam zich voor alles te doen wat in haar macht lag om het huwelijk van Dipendra en Devyani te voorkomen.

Zelfs zonder de huwelijksmoeilijkheden was Dipendra een tragisch figuur. De in Eton opgeleide prins had er moeite mee om in het keurslijf van de troonpretendent te leven. Protocollaire verplichtingen vulden zijn betekenisloze dagen, en in de voor aristocraten zo typerende wereld van verveling en intrige bleef geen enkele escapade onbesproken. Het was, zo menen zijn vrienden, vreselijk voor Dipendra om zijn jongere zus in 1997 te zien trouwen, maar erger nog waren de voorbereidingen voor het huwelijk van zijn jongere broer Nirajan, dat in het najaar van 2001 zou plaatsvinden. Dipendra, die altijd al een voorliefde had voor wapens, raakte in zichzelf gekeerd, liep steeds gewapend rond en dronk meer dan goed voor hem was. Ook zijn drugsconsumptie escaleerde door de spanningen aan het hof en de openlijke ruzie met zijn moeder aangaande Devyani. Dipendra werd almaar vastberadener: hij moest en zou trouwen met de vrouw van wie hij hield. Desnoods wou hij troonsafstand doen, maar daar wilde Devyani niet van horen.

Toch was er op die vrijdagavond, toen de hele familie bijeenkwam voor de maandelijkse reünie, geen enkele aanwijzing voor een tragedie. Dipendra was de gastheer en tegen achten al behoorlijk beschonken, in zoverre zelfs dat hij naar zijn kamer gebracht moest worden. Deed hij alsof? Niemand die het weet. Zeker is alleen dat de 'doodziek' in bed gestopte Dipendra minuten later in militaire uitrusting opdook, met twee automatische geweren in de handen. Het eerste salvo was voor zijn vader, daarna volgden zijn zus en tal van ooms, tantes, neven en nichten. Daarna vertrok Dipendra, achterna gehold door zijn moeder en broer. Overlevenden zouden later zeggen dat ze niet begrepen wat de koningin bezielde. Was ze dan niet bang voor haar moordenaarszoon? Pas toen Aiswarya er in Dipendra's slaapvertrek getuige van was hoe hij zijn broer vermoordde, wilde ze vluchten. Ze werd in de rug geschoten. Luttele minuten later sloeg Dipendra de hand aan zichzelf.

Het opmerkelijkste is dat niemand ingreep, terwijl het paleis bijzonder streng wordt bewaakt. Dat geen van de lijfwachten iets deed, had vast met de identiteit van de moordenaar te maken. Immers, Dipendra zou hoe dan ook koning worden, en dat was hij ook tijdens zijn twee laatste, comateuze dagen na zijn enigszins mislukte zelfmoord. De troon mag in Nepal immers nooit onbezet blijven: zodra Birendra zijn laatste adem uitblies, werd Dipendra koning. En in Nepal staan koningen boven de wet.

Gorakhnaths orakel werd bewaarheid, en toch is Nepal nog steeds een koninkrijk, zij het dat de huidige vorst niet meteen aanbeden wordt door de bevolking. Dipendra werd opgevolgd door zijn oom Gyanendra, die wegens verplichtingen buiten de hoofdstad op de fatale familiereünie ontbrak. Zijn vrouw was er wel en raakte zwaar gewond, zijn zoon Paras kwam er met de schrik vanaf.

Blood against the snows, the tragic story of Nepal's royal dynasty, Jonathan Gregson, Fourth Estate- Harper Collins, London, 2002, isbn 1-84115-784-8. Dit is het eerste stuk in een reeks van drie over Nepal. De andere stukken leest u volgende week.

In 1722 werd de ondergang van de Shah-dynastie voorspeld

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234