Woensdag 26/02/2020

Het open einde van

De grote verdienste van 'Jiskefet' is dat ze onderbroekenlol op een hoger niveau tilden door het in een absurd kader te plaatsen

Jiskefet

Jiskefet is vrijdag dood neergestuikt. Wat?! Nog maar vijftien jaar oud en al helemaal koud. Er komen geen nieuwe afleveringen meer van het Nederlandse humorprogramma. Michiel Romeyn, Kees Prins en Herman Koch gaan elk hun eigen weg. Je kunt ze geen ongelijk geven. Probeer zelf maar eens vijftien jaar aan een stuk in zo'n geschift Nederlands gezelschap te toeven. Daar word je niet geil van.

Brussel

Van onze medewerker

Tim Van der Mensbrugghe

Gratuite humor, het mag alleen als het om Nederlanders gaat. Voor ons, fiere Belgen, is er niets eenvoudigers dan te spotten met Nederlanders. Het is de enige vorm van racisme die getolereerd wordt in alle lagen van de bevolking. De enkeling die de verdediging van onze noorderburen op zich neemt, wordt meteen beschuldigd van collaboratie. Terecht. Lachen met de kaaskoppen mag niet, het moet. Ha, ha, Hollanders zijn gierig. De Hollanders zijn dom. Hun land ligt te laag, gauw breken de dijken en zijn ze allen dood. Maar de Nederlanders hadden verdorie wel Jiskefet. Daar staan wij dan met onze F.C. De Kampioenen.

Het enige wat op de Vlaamse televisie in de buurt van Jiskefet gekomen is, was Het Peulengaleis. Ook Bart Peeters en Hugo Matthysen wentelen zich gaarne in absurde toestanden. Beide programma's zijn trouwens op de radio ontstaan. In Vlaanderen was er Het Leugenpaleis, in Nederland Borát. En beide trekken ze vooral een publiek van studenten en 'gestudeerde' mensen aan. Net zoals bij Het Peulengaleis en Monty Python's Flying Circus halen fans ook voortdurend quotes uit Jiskefet naar boven.

Herinnert u zich bijvoorbeeld het tweede seizoen van Het Peulengaleis? Ik wel. Niet omdat ik er veel afleveringen van gezien heb. Wel omdat iedereen, maar dan ook iedereen, tegen elkander bezig was van: "Eh, vetzak" en "Ge zijt zelf ne vetzak". Waarop een derde steevast moest tussenkomen met: "Stopt met die vetzakkerij" Dat heeft meer dan een jaar geduurd. Man, zot dat een mens daar op den duur van wordt.

En opeens waren er twee collega's die Jiskefet introduceerden op de redactie. Daar kwamen geen quotes aan te pas. De truc is dat je werkelijk alles wat tegen je gezegd wordt, herhaalt op een zeer vervelend, overdreven zagerig toontje. Werd je van die 'vetzakkerij' zo zot als een achterdeur, van dat Jiskefet-gedoe werd je horendol. "Stop ermee", sta je dan te schreeuwen. En "Stop ermee", krijg je op dat enerverende toontje terug. Brrrr, om koude rillingen van te krijgen.

Gelukkig heeft ook Jiskefet zijn leuke quotes. "Ik ben zo geil, man", heb ik vrienden de hele zomer horen verklaren in een plat Hollands accent. En: "Ik wil een boek met een open einde. Een open einde!", in een Hollands dialect dat zo mogelijk nog platter klonk. Beide citaten bleken uit Jiskefet te komen.

De eerste is het stopzinnetje van Cor, die voor het hele café staat te verkondigen dat hij altijd ongelooflijk geil staat. Wat enig voor die man. De tweede quote komt uit een sketch waarbij twee marginalen een boekenwinkel binnenkomen en de ene een boek met een open einde eist voor zijn echtgenote. Niet subtiel maar wel subliem hoe die man de bedeesde verkoopster aanpakt. Grof, plat maar ongemeen grappig.

Daarmee komen we aan wat Jiskefet van vele andere tamelijk absurde humorprogramma's onderscheidt. Naast veel 'gewone' absurditeiten produceerde het trio van Jiskefet heel wat vetzakkerij. Neen, die van Jiskefet stopten er niet mee. Al van in het begin, in 1990, leefden Michiel Romeyn, Kees Prins en Herman Koch zich uit met allerlei vettige grollen waarin meestal volksfiguren figureerden. "Jiskefet is om te lachen maar zeker ook om verwondering te wekken en verwarring te stichten. Soms poëtisch, soms wrang agressief", zei het persbericht van de VPRO in 1990. Onthoud vooral wrang en agressief. Daarin waren ze het best.

Python en Het Peulengaleis gingen nooit zo ver. Zelfs al lieten de Pythons in de The Meaning of Life een dikzak ontploffen, het bleef een rijke dikzak die niet de hele tijd zat te kankeren over 'jeuk aan me naad', zoals een songtitel van Jiskefet luidt.

Is Jiskefet dan banale onderbroekenlol? Neen. De grote verdienste van Jiskefet is net dat ze onderbroekenlol op een hoger niveau tilden door het in een absurd kader te plaatsen. Zoals de twee chirurgen in de sketch 'Ontluchten van de balzak': "En dat moeten wij dan weer zien op te rekken, maar 't is een hele elastische wand, dus uiteindelijk is 't geen probleem maar dus ook weer, hetzelfde verhaal eigenlijk: ónvakkundig pijpen met de mond en vaak de hoektanden... te diep doorgebeten in de achtel... in de achterste eikelwand, ja en wij moeten 't maar aan elkaar zien te hechten..." Het gaat over piemels en ballen maar de grap zit hem in de gelaten houding van de chirurgen, die ook maar hun job doen.

Vaak gaat Jiskefet door tot het pijnlijk wordt, zoals in 'Anonieme ex-kindervriend': "Incest, lieve kindertjes, dat is bijvoorbeeld als je aan je vaders lolly gelikt hebt of met je vingertje in je moeders roerpotje heb zitten frummelen. Meestal tegen beloning van een snoepjen of een koekjen. Maar dat mag niet..." Pijnlijk, maar toch bijzonder grappig. Vooral als het eruit gesmeten wordt op een oer-Hollands toontje dat kleinburgerlijkheid verraadt, fatsoen ook. En uiteindelijk hypocrisie.

Het is net dat oer-Hollandse aan Jiskefet dat de openbare omroep afschrikt om het programma in ons gewest uit te zenden. De drie heren zouden graag op Canvas verschijnen met oude afleveringen maar dat gaat blijkbaar niet zo vlotjes. Oei, oei, zal de Vlaming dat platte Hollands wel kunnen smaken, vraagt men zich blijkbaar af. En begrijpt hij die Hollandse humor? Kan de Vlaming wel lachen met en niet alleen om Nederlanders? Natuurlijk kan de Vlaming met de Nederlanders van Jiskefet lachen.

Hun dvd's zijn zeer populair bij de mensen die ook van Het Peulengaleis en Python houden. Zowat alle afleveringen en seizoenen zijn op dvd verkrijgbaar, gewoon te koop in de Fnac. Een hoop beeldmateriaal. Er is geen toekomst meer voor Jiskefet maar met het verleden ben je een hele poos zoet.

De VPRO, de Nederlandse openbare omroep die Jiskefet uitzond, denkt er ook zo over. De zender noemt het besluit van de drie spijtig, maar anderzijds lonken veel, immens veel heruitzendingen. "We zullen de schatkamer, die in de loop der jaren goed gevuld is geraakt, zeker openen", laat de VPRO weten.

Waar de heren van Jiskefet zullen uithangen, staat nog niet volledig vast. Herman Koch schreef sowieso al boeken en columns en lijkt niet van plan daarmee te stoppen. Prins zou zich onder andere op theaterregie willen smijten. Hoe Michiel Romeyn zijn dagen zal doorbrengen, weet allicht alleen hijzelf. En dan nog. Dat ze ooit weer samen zullen komen, is gelukkig niet uitgesloten. Een open einde, inderdaad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234