Vrijdag 03/02/2023

Het oog van Van Puymbroeck De koppen van Cabezas

We zijn in Izalco, een stad op 70 kilometer ten westen van San Salvador. We zijn er in de gevangenis. Moet een enorm gebouw zijn. Of ze moeten er, zoals in Vorst, in hokjes op elkaar gestapeld liggen. Want ze zijn met veel. Op een andere foto die fotograaf José Cabezas de wereld instuurde, zie je de leden van de Mara 18-bende, samengetroept in wat de sporthal van het penitentiair centrum zou kunnen zijn. Ook een mooi beeld trouwens: tientallen van de meest stoere kerels in grappig gele gevangenisplunje. Ze wonen een eucharistieviering bij die notabene wordt opgedragen omwille van een wapenstilstandsakkoord tussen de Mara 18 en de concurrerende Mara Salvatrucha. Eenvoudig akkoord: samen gaan ze zich inzetten om het aantal moorden in de gevangenis naar beneden te halen.

Als dat grappig klinkt, dan zegt deze foto bijzonder veel. Aan kleine haakjes in het wachterslokaal hangen portretjes van alle gevangenen. Van de gasten zou je kunnen zeggen. Het lijken voetballers op prentjes voor een Panini-album. Maar kijk naar die gezeichten. Ruig, ruiger en dan naar de overtreffende trap: ruigst. Bijna zestig hele of halve koppen, zwaar materiaal, getekend. Dat vooral eigenlijk. Getekend door hoe ze groot werden, door wat ze zagen, meemaakten, door wat ze deden. Om het met een flauwe cafégrap te zeggen: volk waar je beter tegen kunt eten dan vechten.

Met een naam als Cabezas is het niet onlogisch dat de fotograaf zich op die koppen concentreerde, maar dit is maar een uitsnede van een groter geheel. Er moeten meer haakjes zijn en meer geboefte. Wat niet zo duidelijk is, is de functie van deze prentjes. Je kunt je er zelfs niks bij voorstellen. Moeten ze een foto meenemen voor ze naar de douche gaan? Of naar een pashokje? Krijgen de cipiers een sleutelhanger met een kaartje aan? Gewoon geen idee. De foto geeft tegelijk een bijna romantisch beeld van het leven in een gevangenis. Hoe weinig romantisch het ongetwijfeld is, getuige het akkoord tussen Mara 18 en Mara Salvatrucha.

Toch moet je denken aan die onvergetelijke scene in The Shawshank Redemption, waarin Tim Robbins als Andy Dufresne zich laat opsluiten in het wachterslokaal en zijn kans schoon ziet. Op een oude platenspeler legt hij een elpee met een magistrale uitvoering van Mozarts La nozze di Figaroop, zet er de microfoon bij en laat alle gevangenen op de koer meegenieten. Die muziek en dan het gezicht en de woorden van Morgan Freeman: "I have no idea to this day what those two Italian ladies were singing about. Truth is, I don't want to know."Dat is toch wel romantiek. In de gevangenis.

En toch. Wat naast elkaar hangt en ritme wordt of opgestapeld ligt en massa wordt: dat maakt indruk. Het best zie je dat in Auschwitz-Birkenau. In een van de gangen hangen ingelijste foto's. Beelden van koppen ook, voor de marteling. Mannen en vrouwen. Uiteraard geen vermoeden van glimlach. Ook al weten we nu wat zij toen nog niet wisten. Kort nadien waren ze allemaal dood. En dan word je pas echt stil in een zaal met achter een glazen wand een berg schoenen. Kinderschoentjes, vrouwenhakjes, mannenbottines. Honderden en duizenden schoenen. Op een berg. Het walgelijke en het massale van die dood in een berg schoenen.

Elke week vraagt Rik Van Puymbroeck uw aandacht voor een bijzondere foto.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234