Dinsdag 15/10/2019

Het onvermijdelijke ontslag van Rob Van de Velde

De aankondiging van zijn ontslag verraste deze week vriend en vijand. Een familiale keuze, zei Antwerps schepen Rob Van de Velde. Maar door zijn eigengereide optreden in bouwdossiers en het bijbehorende perceptieprobleem was hij binnen de partij al langer uit de gratie gevallen.

"Nu komen ze boven, de parasieten", zegt Rob Van de Velde. Sinds de aankondiging van zijn vertrek stijgt er vanuit Antwerpen gegniffel op. Van ambtenaren, die door hem buitenspel werden gezet. Van oppositieleden, die zich verkneukelen in een zeldzaam moment van kwetsbaarheid. Maar ook van partijgenoten, die niet bepaald rouwig zijn bij het vooruitzicht van zijn vertrek. "Ik heb veel politieke tegenstanders, zowel buiten als binnen de partij", zegt de uittredende schepen voor Ruimtelijke Ordening, Erfgoed en Groen.

Hij hoopte rustig af te sluiten, maar zijn afscheid in Antwerpen verloopt niet zoals gepland. De verwachting is dat er de komende weken en maanden nog wel een lijk uit de kast moet vallen. Waarom anders doet een politiek beest als Van de Velde vrijwillig afstand van de macht? "Ik hoor dat ook, maar ik ben de insinuaties en het gezeik beu", zegt Van de Velde. "De waarheid is dat ik op mijn vijftigste nog zeker vijftien jaar zal moeten werken. En dat doe ik liever niet in de politiek. Ik ben Herman De Croo niet..."

Het gegniffel houdt hem alvast niet tegen om nog een paar maanden te blijven. Dat heeft hij afgesproken met partijvoorzitter annex burgemeester Bart De Wever, die hij in het voorjaar al toevertrouwde dat hij eraan dacht te vertrekken. Tot april volgend jaar blijft hij op post. Net bij de start van de laatste rechte lijn naar de gemeenteraadsverkiezingen. Zo hoeft de partij niet op zoek te gaan naar een vervanger. En hoeft hij zelf de stembusslag niet meer mee te maken. Een win-win.

Old school

Rob Van de Velde was al een tijdje de favoriete schietschijf geworden van de oppositie, terwijl hij in eigen rangen met een steeds grotere argwaan werd bekeken. Er hing gewoon te veel een negatieve sfeer rond zijn persoon. Een sfeer van verdachtmakingen en geruchten.

Dat hij als schepen van Stadsontwikkeling nogal abrupt het beleid van de vorige legislatuur afbrak, is daar inherent aan. Hij knipte de toenmalige stadsbouwmeester Kristiaan Borret de vleugels en doekte in één adem het autonome stadsontwikkelingsbedrijf AG STAN op. In de plaats kwam "old school stedenbouw, overgoten met een saus van politiek", laat Borret fijntjes optekenen. Bij de beroepsvereniging Netwerk Architecten Vlaanderen wordt tot vandaag schande gesproken over die 'onthoofding', en het primaat van de politiek. "Onder schepen Van de Velde werden de ambtenaren weer uitvoerend, niet iedereen kon daar goed mee om."

Luc Wallays van Omgeving, een ontwerpbureau voor ruimtelijke planning, stedenbouw en architectuur, zegt het zo: "Sinds de komst van de N-VA in het schepencollege is er een accentverschil merkbaar. Zeker op het domein van ruimtelijke ontwikkeling. Onder Patrick Janssens (sp.a) had de administratie veel meer inspraak. Ruimtelijke ordening was meer een wordingsproces, met ruimte voor onderzoek. Rob Van de Velde is meer van het voluntaristische type. Investeerders moet je omarmen en niet al te veel in de weg lopen als ze bereidheid tonen om in de stad een project te doen. Dat was een beetje zijn visie."

De ideale bakker

Een visie die Van de Velde kwetsbaar maakte. De stad bakte zoete broodjes met ontwikkelaars en vastgoedpromotoren. Te zoet, volgens de oppositie. En schepen Rob Van de Velde heet daarbij de ideale bakker te zijn. Zijn deur staat wagenwijd open voor vastgoedbaronnen wier dromen hij werkelijkheid maakt, klonk het. In 't Stad leverde hem dat de weinig flatterende bijnaam 'Rob Envelop' op.

En zo ontstond er een carrousel van verdachtmakingen. Symbooldossier bij uitstek was de heisa over de Lins Tower, op de vroegere Renault-site aan de Tunnelplaats. Nieuwssite Apache bracht smeuïge verhalen over de nauwe banden tussen ontwikkelaar Land Invest Group, de inmiddels gekapseisde Optima Bank, en het Antwerpse bestuur.

Ook de ontwikkeling van de Tolhuis-site, of de Slachthuis-site in de Damwijk, bleken heikele dossiers waar de oppositie hand- en spandiensten vermoedde. Het leidde allemaal tot een heuse interne audit, die de vermeende banden moest onderzoeken.

Vooralsnog zonder resultaat, behalve dan een schepen die zich meermaals moest verdedigen, en almaar driester van zich afbeet. Het helpt verklaren waarom een ticket voor de volgende gemeenteraadsverkiezingen te duur bleek voor Van de Velde.

"Ik geloof oprecht niet dat er ergens een lijk in de kast steekt", zegt een promotor. "Maar Van de Velde heeft wel een perceptieprobleem. Eentje dat hij minstens zelf mee heeft gecreëerd."

Stroomversnelling

Luc Wallays merkt op dat het een euvel is waar wel meer steden en gemeenten mee kampen. Zijn kantoor is actief over heel Vlaanderen, tot in de hoofdstad, waar Omgeving meewerkt aan het project Neo op de Heizelvlakte. "Er is steevast argwaan tegenover de lijn tussen politiek en bouwpromotoren of vastgoedontwikkelaars. Dat is in alle steden zo. Mijn ervaring leert dat die ontwikkelaars per definitie apolitiek zijn. Zij willen dingen gerealiseerd zien. Of dat nu met een rechts of een links kabinet is, dat is hun minste zorg."

Andere betrokkenen zeggen dat Van de Velde meer ondernemer dan beleidsmaker is. "Dan durf je al eens kort door de bocht te gaan om iets verwezenlijkt te zien." Want daarover is iedereen het wél eens. Met Rob Van de Velde op het Schoon Verdiep raakte een aantal vastgeroeste dossiers plots in een stroomversnelling. Té snel, waardoor er weer knipperlichten gingen branden, zoals bij de Renault-site bijvoorbeeld.

"Het ontbreekt daarbij aan een langetermijnvisie, die er vroeger wel was", zegt een voorname ruimtelijk planner, die liever anoniem blijft. "We zijn volop bezig, ik kan het me niet permitteren om nu tegen de schenen te schoppen." Het zegt iets over de zogenaamde 'omerta'? "Goh, neen, niet eens zozeer een omerta. Maar als architect of ontwikkelaar moet je langs het kabinet. En dan loop je best niet te veel in de kijker."

Voor de tribune

De kritiek op Van de Velde luidt vooral dat hij de expertise, zowel intern als extern, geen kans gaf. "Hij is een meester in de zogenaamde inspraak. Je kon je visie geven, maar dat is voor de tribune. Neen, ik geloof niet dat hij zal worden gemist", klinkt het streng. "Rob Van de Velde mag gerust zijn beleidsvisie hebben, en realiseren. Maar het zou het allemaal transparanter maken indien de juiste weg wordt gevolgd: eerst de stedenbouwkundige aanpassingen doen, en niet achteraf."

Door al die kritiek botste Van de Velde ook op weerstand in zijn eigen partij. Een schoonmaakoperatie, zo wordt zijn vertrek in Antwerpen genoemd. Een manoeuvre van het triumviraat Bart De Wever, Koen Kennis en Fons Duchateau om schoon schip te maken voor de verkiezingen in oktober 2018. De partij die van politieke ethiek en integriteit een electoraal speerpunt maakt, heeft aan één mandatenkoning - Kennis, de onaantastbare rechterhand van De Wever - wel genoeg.

Bovendien rommelt het al een tijdje binnen de Antwerpse N-VA. Volgens verschillende bronnen konden Kennis en Van de Velde nog maar moeilijk door één deur. Dat zorgde voor frictie achter de schermen en ervoor, want hun bevoegdheden Mobiliteit en Ruimtelijke Ordening vloeien in elkaar over. Politici getuigen hoe de twee elkaar tegenspreken in commissies. "Koen en ik zijn gewoon gepassioneerde mensen", zegt Van de Velde daarover. "Dat wij discussiëren, lijkt me normaal." Van een schoonmaakoperatie heeft hij geen weet.

Niettemin is de kans klein dat Antwerps afdelingsvoorzitter Duchateau bij het samenstellen van de kieslijst voor 2018 een topplaats voor Van de Velde in petto had. Van de Velde, die in 2010 van LDD overkwam, lag al langer moeilijk binnen de afdeling. Hij zou te veel een einzelgänger zijn, te weinig teamplayer. Zo luidt de kritiek dat hij te snel uitpakte met voorbarige projecten, die dan onder vuur kwamen te liggen. Hij werd daarop aangesproken. Maar ook zijn imagoprobleem zorgde voor steeds meer nervositeit.

Een puur rationele politieke afweging, dus, want de plaatsen in Antwerpen zijn duur. De Wever is het onbetwiste kopstuk. Plek twee lijkt weggelegd voor Annick De Ridder, waarna Kennis de evidente nummer drie zou zijn. Daarna is het onduidelijk hoe de zitjes worden verdeeld. Duchateau, Ludo Van Campenhout, Nabilla Ait Daoud, Van de Velde... zij lonken allemaal naar een topplaats. Maar een populaire Van Campenhout is dan een betere gok dan Van de Velde.

Karaktermoord

Vanuit dat opzicht is Van de Veldes vlucht vooruit wellicht ook een persoonlijke afweging, misschien wel geïnspireerd door de positieve exit van CD&V-schepen Philip Heylen. Toen die eind 2016 besloot om vervroegd op te stappen, mocht hij nog een ereronde lopen. Om vervolgens - zonder al te veel kritische bemerkingen - in de privé aan de slag te gaan bij investeringsmaatschappij Ackermans & van Haaren.

Dat hem zo'n positieve exit niet is gegund, zit Van de Velde hoog. "Wat nu aan de gang is, is een karaktermoord", zegt hij. "Als ik hoor dat mensen mijn vertrek pour les besoins de la cause ten kwade duiden, vind ik dat verschrikkelijk. Parasieten zijn het. Terwijl ik jarenlang met hart en ziel aan de stad heb gewerkt. Ik verdien het om dat proper af te sluiten."

Die oprechte verontwaardiging typeert Rob Van de Velde. Politici die met hem samenwerken, omschrijven hem als hartelijk en flamboyant. Een man die, misschien wel iets te veel, hunkert naar erkenning. "Rob wil door iedereen graag gezien worden", klinkt het. De keerzijde is dat elke kritiek eens zo diep snijdt. Het activeert een soort defensieve reflex, waardoor hij zijn acties niet altijd even helder meer kan beoordelen.

Want karaktermoord, dat is net waar anderen hem ook van beschuldigen. In zijn ijver om bouwdossiers vooruit te laten gaan, deinsde hij er niet voor terug om burgers die actief waren in actiecomités te laten doorlichten, zo getuigde Groen-fractiemedewerkster Joke Laukens deze week in Gazet van Antwerpen. Volgens haar stuurde Van de Velde kabinetsleden naar buurtvergaderingen om er foto's te nemen van de aanwezigen, om hen vervolgens te identificeren.

Onmogelijk te bewijzen, maar in de nasleep van haar getuigenis doken op Facebook wel nog meer verhalen op van stadsbewoners die direct en indirect zouden zijn afgedreigd door de schepen. Burgers met een lidkaart van andere partijen, maar ook gewoon mensen die familieleden of vrienden hadden bij een andere partij. Die informatie werd naar verluidt tegen hen gebruikt om hun geloofwaardigheid onderuit te halen.

Erfenis

Antwerps sp.a-gemeenteraadslid Toon Wassenberg zag hoe Van de Velde enkele jaren geleden probeerde om zijn vrouw, een onafhankelijke milieudeskundige, aan de kant te schuiven. Zij werkte toen aan een milieurapport over het bedrijventerrein Blue Gate. "Toen hij erachter kwam dat ze mijn vrouw was, heeft hij op de raad van bestuur van Blue Gate gezegd dat ze haar van het project moesten halen", zegt Wassenberg.

De ambtenaren van toen gaven daar geen gevolg aan. "Gelukkig maar", zegt de sp.a'er. "Maar dat neemt niet weg dat we serieus gedegouteerd waren. Wat Van de Velde heeft gedaan, komt neer op broodroof." Het illustreert volgens Wassenberg de "gedachtepolitie" die onder Van de Velde tot stand kwam. "Iedereen die kritiek had op een project, moest volgens hem wel tegen N-VA zijn."

Van de Velde vindt het bijzonder jammer dat zijn erfenis wordt besmeurd door allerlei afrekeningen. "Ik ben ook maar een mens van vlees en bloed", klinkt het, zichtbaar geraakt door de verhalen die nu overal opduiken. Hij hoopt, op z'n minst, dat zijn erfenis wordt erkend. "Ik heb er alles uitgehaald wat van mij verwacht werd. En nog veel meer dan dat."

Over die erfenis lopen de meningen fel uiteen. Voor of tegen, niemand betwist dat Van de Velde de zaken in beweging zette. Maar veel dossiers werden ook al door het vorige bestuur in gang gezet, merken critici op. Een ondernemer: "Stedenbouw is bij uitstek een werk van lange adem. Als je echt je stempel wilt drukken, dan moet je twee, liefst drie legislaturen beleid maken. Bij Van de Velde is dat met moeite één legislatuur. Het is een beetje potsierlijk om dan over een erfenis te spreken, neen?"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234