Dinsdag 19/01/2021

Het ontwerpdecreet-Bourgeois: de artikelgewijze bespreking van een oorlogsverklaring

Mediaminister Bourgeois: 'Het valt moeilijk in te zien dat programma's onder gecodeerde vorm tot de missie van de openbare omroep zouden kunnen behoren.' Bourgeois sluit zo de deur voor uitzendingen met dure uitzendrechten, waarvoor de VRT de belastingbetaler nog eens extra zou doen betalen

Openbare omroep mag alleen op openbaar net

Waarom Tony Mary, de gedelegeerd bestuurder van de VRT, zo gebeten is op het nieuwe ontwerp van omroepdecreet dat mediaminister Geert Bourgeois (N-VA) heeft voorbereid wordt snel duidelijk na lectuur ervan. Het is een oorlogsverklaring aan het VRT-beleid van de tandem Tony Mary en zijn directeur televisie Aimé Van Hecke. Mary huldigde het principe van 'corporate governance': ook de raad van bestuur heeft als ultieme loyauteit de belangen van de maatschappij en niets daarbuiten. Bourgeois wil van de VRT terug ten volle een openbare omroep maken, onderdeel van de Vlaamse overheid. Weliswaar een zelfstandig en onafhankelijk onderdeel, maar toch een onderdeel.

Brussel

Eigen berichtgeving

Walter Pauli

Drie documenten zijn van belang. Uit het kabinet-Bourgeois - de pen werd vastgehouden door kabinetschef Marc Andries - komt het 'Voorontwerp van decreet tot wijziging van sommige bepalingen van de decreten betreffende de radio-omroep en de televisie, voor de omvorming van de VRT tot extern verzelfstandigd agentschap', plus de uiterst boeiende want veelzeggende 'Memorie van toelichting'. De titel is ellenlang, maar ook zeer duidelijk, omdat het in grote mate gaat om dat 'extern verzelfstandigd agentschap': Bourgeois wil de VRT op volstrekt dezelfde wijze behandelen als andere autonome, zij het minder blitse delen van de Vlaamse overheid. Tony Mary heeft de juridische dienst om een repliek gevraagd en kreeg dat in het als 'vertrouwelijk' gecatalogeerd document 'Verschilpunten tussen het huidige statuut en het ontwerpstatuut'. De Morgen kon de drie documenten inkijken.

Eerst de fundamentele verandering. Hoewel de 'Memorie van toelichting' stelt dat de minister "de essentiële verworvenheden van het mini- en maxidecreet wil behouden" (het wettelijk kader tot nu toe) is er toch een grote aanpassing. De VRT krijgt geen statuut op maat, maar wordt ingekapseld in de grotere operatie Beter Bestuurlijk Beleid van de Vlaamse overheid. Dat hoeft voor Bourgeois geen probleem te scheppen, want het bleek ook te werken bij "VDAB en Kind en Gezin". Of "bij andere Vlaamse Openbare Instellingen (VOI's) die al een vennootschapsvorm hadden aangenomen, zoals de Dienst voor de Scheepvaart, omgevormd tot het verzelfstandigd agentschap (Eva) De Scheepvaart". In dat schuitje zal de VRT straks ook moeten zitten. En net zoals alle Eva's zal ook de VRT onder een welbepaalde administratie vallen, in dit geval Cultuur, Jeugd, Sport en Media.

In zijn nota wijst de juridische dienst van de VRT erop dat dit een "broos evenwicht" betekent, omdat de administratie een "mogelijk sturende rol" kan spelen. De schrik voor een "staatszender" of "overheidscensuur" zit er bij de juridische dienst dik in, men gewaagt er zelfs van dat dat mogelijk "strijdig zou zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens".

"Als openbare omroep", gaat Bourgeois voort, heeft de VRT de taak "een zo groot mogelijk aantal mediagebruikers" te bereiken, maar wel via een "diversiteit" aan "hoogkwalitatieve programma's", die de belangstelling van de mediagebruikers wekken en "eraan voldoen". Daarmee ligt de lat hoog: de VRT moet zéér toegankelijke tv maken die zéér veel doelgroepen boeit, moet dat doen op een zéér hoog niveau en het moet tot zéér grote tevredenheid leiden.

Bourgeois draait ook de duimschroeven aan qua prioriteiten: "prioritair" moet de VRT "op de kijker en luisteraar gerichte informatie- en cultuurprogramma's brengen. Daarnaast worden ook sport, eigentijdse educatie, eigen drama en ontspanning verzorgd." En voor wie het nog niet begrepen heeft, er komen "voldoende programma's" die een "breed en algemeen publiek" moeten boeien en "andere programma's" voor "specifieke belangstellingssferen". Vooral die laatste categorie was onder Tony Mary en vooral Aimé Van Hecke in de verdrukking gekomen, zelfs op Canvas: het uitgangspunt was steeds nadrukkelijker dat ieder programma zoveel mogelijk kijkers moest kunnen trekken.

In de 'Memorie van toelichting' stipt de minister ook fijntjes aan dat hij in vergelijking met de bestaande regelgeving één belangrijke bepaling heeft geschrapt: de woorden "al dan niet in gecodeerde vorm". Bourgeois: "Het valt immers moeilijk in te zien dat het verzorgen van tv- of radioprogramma's onder gecodeerde vorm tot de missie of het doel van de de openbare omroep zou kunnen behoren." Dat is voor de toekomstige bepaling van de openbare omroep een bijzonder belangrijke beslissing: Bourgeois sluit immers de deur voor specifieke uitzendingen, bijvoorbeeld in de sportsector (Champions League), met dure uitzendrechten, waarvoor de VRT de belastingbetaler dan nog eens extra zou doen betalen. Dat heeft ongetwijfeld zijn gevolgen voor de prijs die de openbare omroep kan betalen voor dergelijke uitzendrechten.

In artikel acht legt Bourgeois stevige beperkingen op aan de merchandising- en nevenactiviteiten. Ze moeten samenhangen met de opdracht als openbare omroep. Ze moeten zelfbedruipend zijn, via een aparte boekhouding werken, tegen marktconforme voorwaarden verkocht worden, geen concurrentievervalsing meebrengen. En, vooral, iedere merchandising moet "vooraf door de raad van bestuur goedgekeurd worden".

Dat zal altijd en overal terugkomen, de nieuwe relatie tussen de raad van bestuur en de gedelegeerd bestuurder, vandaag Tony Mary (die overigens deel uitmaakt van de raad van bestuur). In de Memorie zegt de minister het zwart op wit: "De rol van de raad van bestuur van de VRT wordt (...) versterkt. (...) Aansluitend daarbij worden de taakstelling en de verantwoordelijkheid van de gedelegeerd bestuurder beter geregeld."

Dat is geen anti-VRT-maatregel, zegt Bourgeois. De raad van bestuur wil hij gewoon als een "volwaardig bestuursorgaan", helemaal conform de manier van werken in de privé-sector of bij Kind en Gezin. De taken van de gedelegeerd bestuurder zijn trouwens ongeveer letterlijk overgenomen "van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleiding, een paar specifiek met de media samenhangende uitzonderingen daargelaten".

De raad van bestuur moet bijvoorbeeld "beslissen over deelneming aan vennootschappen, verenigingen en samenwerkingsverbanden". (Dus niet meer, zoals een paar maanden geleden het geval was, bij wijze van spreken in de pers vernemen dat de VRT meestapt in de Belgacom-deal rond het voetbalcontract.) Heel specifiek wordt daarbij vermeld: "In afwijking van het kaderdecreet bestuurlijk beleid, kunnen die bevoegdheden niet worden gedelegeerd aan de bestuurder of aan andere personeelsleden van de VRT." Dit is, héél letterlijk, de prijs die Mary en Van Hecke betalen voor hun bijzonder autonome - critici zeggen 'arrogante' - opstelling van de laatste maanden. Op dat vlak krijgen ze minder armslag dan hun collega's bij Kind en Gezin of de VDAB.

De gedelegeerd bestuurder heeft nog een massa taken, zoals de strategische meerjarenplannen, uitvloeisel van de beheersovereenkomst "en goedgekeurd door de raad van bestuur", het personeelsbeleid, "overeenkomstig de richtlijnen van de raad van bestuur", de infrastructuur van de VRT, "binnen de limieten van het door de raad van bestuur goedgekeurde investeringsprogramma", communicatie en public relations, "in overeenstemming met de door de raad van bestuur vastgelegde richtlijnen ter zake". De gedelegeerd bestuurder moet de raad van bestuur "alle inlichtingen" en "alle voorstellen" brengen die "nuttig of nodig" zijn - dus niets meer moedwillig achterhouden, zoals dit jaar gebeurde. En, om het helemaal duidelijk te maken: "De gedelegeerd bestuurder voert de beslissingen van de raad van bestuur uit."

De juridische dienst lust tal van bepalingen niet. Zij klagen erover dat de functie van de VRT "verengd" wordt tot zijn maatschappelijke rol en het zint hen absoluut niet dat daardoor zowel de auditdienst van de Vlaamse overheid als het Rekenhof maximale inzage krijgen in alles en nog wat. De afgelopen jaren hebben Van Hecke en Mary meer dan eens geponeerd dat de Vlaamse overheid niets te maken heeft met tal van "bedrijfsgeheimen" van de VRT en dus weigerden zij informatie vrij te geven. Dat voorrecht valt nu weg.

Toch behoudt de VRT soms zijn uitzonderingspositie. Zo is er het personeelsbeleid, dat minder strikt geregeld is dan bij andere Eva's. Dat komt, geeft Bourgeois toe, "omdat de VRT snel moet kunnen inspelen op veranderingen, gelet op het concurrentiële kader waarin hij actief is".

En Bourgeois erkent zelfs dat bij de journalisten van de nieuwsdienst "de bevoogding door de Vlaamse overheid wel in overeenstemming is met het redactiestatuut en de deontologische code". Die onafhankelijkheid lijkt alvast gegarandeerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234