Zaterdag 06/06/2020

Verkiezingen Maleisië

Het ongelooflijke blijkt mogelijk: oppositie claimt overwinning op 'eeuwige' regeringscoalitie

Mahathir Mohamad (rechts) spreekt met de pers nadat hij de verkiezingsoverwinning heeft geclaimd.Beeld EPA

Het woord 'historisch' is in Maleisië nog nooit zo vaak gevallen als de afgelopen nacht. Na meer dan 60 jaar heeft de oppositie de verkiezingen gewonnen, en de 92-jarige Mahathir Mohamad wordt de oudste premier in de geschiedenis. 

Mahathir claimde vandaag tegen middernacht lokale tijd dat de oppositie-coalitie 'Pakatan Harapan' onder zijn leiding de absolute meerderheid in het parlement heeft veroverd. Toch wordt er nog geen feest gevierd, want officieel is er nog niets, en niemand weet wanneer er wel een officiële uitslag zal zijn.

De nationale kiescommissie weigert namelijk nog langer resultaten bekend te maken. De commissie is daarmee gestopt op het moment dat het verlies van de regeringscoalitie zich begon af te tekenen. Er zijn berichten over oproerpolitie die posities inneemt. Terwijl officieus de ene na de andere zetelwinst van de oppositie blijft binnenkomen, gaat in het regeringskamp de deur op slot. Premier Najib Razak zou om 9 uur 's avonds in zijn partijhoofdkwartier een persconferentie geven, maar om middernacht was er nog steeds geen spoor van hem te bekennen.

Schokkende nederlaag

De officieuze tellingen gingen tegen die tijd gewoon door, en ze lijken vernietigend voor hem en zijn coalitie. Barisan Nasional lijdt de ene schokkende nederlaag na de andere. Niet alleen zetels gaan verloren, maar hele deelstaten die van oudsher bolwerken waren van de regering vallen om. Ministers en andere vooraanstaande regeringsfiguren raken hun zetels kwijt. De overwinning die Barisan Nasional in alle voorspellingen zou gaan boeken, dreigt om te slaan in een bittere nederlaag.

Als Najib Razak het zal laten gebeuren. Toen Mahathir Mohamad de overwinning claimde, voegde hij eraan toe dat die claim officieus is, "want de autoriteiten weigeren de uitslag te ondertekenen". Mahathir is er zeker van dat er achter de coulissen 'hanky panky' gaande is: gerommel en geknoei, om het resultaat van de verkiezingen te frustreren, en misschien zelfs ongedaan te maken. Tijdens een persconferentie ver na middernacht zei de voorzitter van de kiescommissie dat er nog steeds geteld wordt. "Wij tellen alleen maar. Daar moet je niks achter zoeken."

De officieuze tellingen in de media gaan intussen gewoon door, en in die tellingen loopt de oppositie steeds verder uit. Het verschil is zo groot, dat de uitslag zelfs met het grootste geknoei niet meer valt om te draaien.

Mahathir MohamadBeeld EPA

'Tsunami van kiezers'

De oppositie mikte vandaag op een 'tsunami van kiezers'. Alleen bij een echt grote opkomst, boven de 85 procent, zou de oppositie een kans hebben om de zittende premier, Najib Razak, te verslaan. De opkomst blijft uiteindelijk steken op 76 procent. Toen deze tegenvallende opkomst bekend werd, waren ook de verwachtingen van de opgetrommelde analisten niet erg hoog gespannen. Zij voorspelden dat Barisan Nasional opnieuw een zetelmeerderheid zou winnen, misschien opnieuw ietsje kleiner dan de vorige keer, maar groot genoeg om een regering te vormen.

In 2013 was het de oppositie al bijna gelukt. Toen was het een 'chinese tsunami' die de oppositie op de rand van een overwinning bracht: zij behaalde zelfs de meeste stemmen (meer dan 51 procent). In Maleisië gelden echter niet de meeste stemmen, maar de meeste gewonnen zetels, en die gingen naar de regeringscoalitie: 133 tegen 89. Dat is nog steeds een behoorlijke meerderheid, maar voor de coalitie 'Barisan Nasional' (wat 'Nationaal Front' betekent), die meer dan zestig jaar het land heeft geregeerd, was het een nederlaag: het had nog nooit zo laag gescoord.

In 2008 en 2013 schaarden de kiezers zich massaal achter Anwar Ibrahim, zelf een ex-UMNO-kopstuk en ex-vice-premier, én een Maleise moslim. Deze charismatische leider wist de etnische verdeeldheid in Maleisië te doorbreken en Maleiers, Chinezen én Indiers achter zich te verenigen. Een overwinning op Barisan Nasional leek na 2013 alleen nog maar een kwestie van tijd. Najib Razak liet het niet zover komen. Hij ontdeed zich van Anwar. Hij liet hem, na een showproces, opsluiten wegens 'sodomie'. Met Anwar in de cel zou de oppositie geen enkele kans maken tegen het machtige partij-apparaat van Najib.

De komst van de 92-jarige Mahathir Mohamad heeft roet in het eten gegooid. Deze hoogbejaarde, maar nog steeds geliefde, ex-premier besloot dat de corrupte Najib weg moest. Hij sloot daarvoor een pact met zijn oude tegenstander Anwar Ibrahim. Zij maakten een afspraak: Mahathir zou de oppositie leiden, en bij winst zal hij Anwar amnestie verlenen, zodat die premier kan worden.

Najib Razak deed er alles aan om de oppositie de voet dwars te zetten. Vlak voor de verkiezingen heeft hij nog gauw de grenzen van de kiesdistricten verlegd, in het voordeel van Barisan Nasional. Controles van de kieslijsten leverden honderdduizenden namen op die dubieus genoemd konden worden. Kandidaten van de oppositie werden om triviale redenen gediskwalificeerd.

Geknoei

Angst voor nog meer geknoei beheerste de hele verkiezingsdag. Vanochtend liepen de telefoons van een aantal oppositieleiders vast omdat ze werden platgebombardeerd met telefoontjes van onbekende Amerikaanse nummers. De conclusie was meteen getrokken: dit is het werk van Barisan Nasional. Maar die hief verontwaardigd de handen ten hemel, en produceerde binnen een uur zelf een foto van een telefoon van een Barisan-kopstuk vol met dezelfde Amerikaanse nummers.

In de loop van de middag groeide de bezorgdheid over de vraag of alle kiezers wel aan stemmen toe zouden komen. Op veel plaatsen in het land stonden rijen voor de stembureaus die zo lang waren dat ze onmogelijk om vijf uur, bij sluitingstijd, konden zijn weggewerkt. De oppositie vroeg om de sluitingstijd op te schuiven, maar om vijf uur precies gingen de deuren dicht. Wie dan nog buiten stond had pech. 'Regels zijn regels', zei het hoofd van de kiescommissie, Hashim Abdullah.

Kort daarna begonnen de eerste uitslagen en voorspellingen binnen te druppelen. Barisan leidde, maar niet lang. Langzaam begonnen alle tellingen in dezelfde richting te wijzen. Tegen 1 uur 's nachts had de oppositie al zeker 83 zetels, tegen Barisan Nasional 60. De partij die 112 zetels of meer haalt heeft gewonnen.

Na meer dan zestig jaar is Barisan Nasional verslagen, door de man die in de jaren '80 en '90 zelf 22 jaar premier was namens diezelfde Barisan Nasional. Premier Najib Razak moet plaats maken voor Mahathir Mohamad, zijn oude mentor. Een corruptieschandaal heeft Najib de kop gekost. Als hij die miljarden euro's van het '1MDB'-investeringsfonds niet achterover had gedrukt, had Mahathir hem met rust gelaten, en zonder Mahathir, en zonder Anwar, had Najib makkelijk nog vijf jaar voort gekund.

De oppositie moet nog even wachten met feestvieren, want nog steeds is alles officieus. En zolang niets officieel is, bestaat de mogelijkheid dat Najib Razak iets uit zijn hoed zal toveren en de hele overwinning ongedaan zal maken. Maar met elke zetel die verloren gaat, wordt de kans dat dat zal lukken een beetje kleiner. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234