Donderdag 28/10/2021

'Het onderwijs versterkt de sociale ongelijkheid'

Het onderwijs moet eigenlijk zorgen voor de sociale integratie van achtergestelde groepen, maar doet dat onvoldoende, zo blijkt uit het boek De school van de ongelijkheid.

Door Jozefien van beek

BRUSSEL l België is zelfs het land met de grootste kloof tussen de sterkste en de zwakste presteerders op school in Europa, concluderen Ides Nicaise, Nico Hirtt en Dirk De Zutter in hun studie. Zij willen in de eerste plaats een aanzet bieden tot reflectie voor studenten, leerkrachten, ouders en beleidsmakers.

De prestatiekloof blijkt verband te houden met sociale afkomst. Niet onwetendheid, maar gevestigde belangen en politiek verzet van bepaalde groepen staan hervormingen in de weg. "Ouders van sterke leerlingen sturen hun kind niet zomaar naar een school met een gemengd publiek", zegt Ides Nicaise, hoofd van de HIVA-onderzoeksgroep onderwijs en levenslang leren en docent aan de KU Leuven. "Ze kiezen voor elitair onderwijs omdat ze denken dat de kwaliteit beter is. Het is echter belangrijk dat kinderen in het secundair onderwijs een sociale vorming krijgen en dat ze in contact komen met andere culturen en sociale lagen. Ook praktische vaardigheden zijn belangrijk. Ouders moeten er dus van overtuigd worden dat een brede vorming voordelen heeft."

Zelfs over een periode van een eeuw bekeken is er volgens Nicaise geen sprake van een duidelijke democratisering van het onderwijs. "Het onderwijs is wel toegankelijker geworden voor verschillende sociale groepen", zegt Nicaise. "Maar massificatie is niet gelijk aan democratisering. Kinderen uit lagere sociale klassen gaan nu langer naar school, maar tegelijk gaan de kinderen uit de hogere klassen ook langer naar school. Zij behalen bijvoorbeeld een tweede diploma. De ongelijkheid verschuift zich dus gewoon.

"Bovendien concurreren scholen zelfs binnen de onderwijsnetten onderling om de sterkste leerlingen te werven. Hun doel is de reputatie van de school hoog te houden. Dat heeft positieve gevolgen, maar uiteraard ook nefaste. Zo krijg je immers elitescholen en scholen met minder sterke leerlingen. Kansarmen komen in een neerwaartse spiraal terecht, kinderen uit een hoger milieu in een opwaartse.

"In sommige landen heeft men daarom aan de overheid de exclusieve macht gegeven om onderwijs in te richten. Zo wordt de gelijke behandeling van alle leerlingen gewaarborgd. In de Belgische context is dat uiteraard ondenkbaar.

"Een realistischer voorstel is om de kwaliteit en de sociale toegankelijkheid van scholen gelijker te maken. De maximumfactuur, die stelt dat de ouders niet meer dan een bepaalde som moeten betalen voor schooluitstapjes en dergelijke, is al een stap in de goede richting. Dat kan helpen om de financiële ongelijkheid tegen te gaan."

Ook het watervalsysteem in het secundair onderwijs vormt een probleem. "Dat kan ten dele opgelost worden door het uitstellen van de studieoriëntering. Dat de vroege keuze voor aso, tso, bso of kso de sociale ongelijkheid versterkt, blijkt ten overvloede uit onderzoek. Daarom pleiten wij voor één curriculum voor alle leerlingen tot veertien jaar. Mensen vrezen dat het algemene niveau daalt bij zulk comprehensief onderwijs. Het niveau moet echter hoog zijn. Mét integratie van zwakkere leerlingen. Zij moeten meer individuele ondersteuning krijgen.

"Het is niet onze doelstelling dat iedereen hoger onderwijs gaat volgen. Wel is het belangrijk dat de keuze voor hoger onderwijs bepaald wordt door individuele voorkeur en niet door sociale afkomst."

De school van ongelijkheid van Nico Hirtt, Ides Nicaise en Dirk De Zutter, Uitgeverij EPO, Berchem-Antwerpen, 172 pagina's.

Ides Nicaise:

Ouders moeten ervan overtuigd worden dat een brede vorming voordelen heeft

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234