Zaterdag 08/05/2021

Uber

"Het nut van de zelfrijdende auto is geen mensenleven waard"

Een test voor Uber met een zelfrijdende auto in het Uber Advanced Technologies Center in Pittsburgh, Pennsylvania. Beeld AFP
Een test voor Uber met een zelfrijdende auto in het Uber Advanced Technologies Center in Pittsburgh, Pennsylvania.Beeld AFP

Nu een zelfrijdende Uber een voetganger doodde, botst de industriële vooruitgang op een ethische grens. Zo’n dode is onvermijdelijk en eigenlijk 'nuttig' omdat de robots ervan leren, stellen voorstanders. "Een morele instinker", weerlegt de wetenschapsfilosofie.

De tweede dode door een zelfrijdende auto staat op naam van taxi-app Uber. Nadat vorig jaar een dode viel in een ongeval met een zelfrijdende Tesla, is nu een vrouw omgekomen toen ze in Tempe, Arizona, de weg wilde oversteken en een zelfrijdende Volvo SUV van Uber niet stopte. De chauffeur die in deze testfase standaard nog in de wagens zit, kon de aanrijding niet voorkomen.

Uit een eerste analyse blijkt dat de zelfrijdende auto zeer wellicht niet in de fout ging, omdat het ongeval op geen enkele manier te vermijden was geweest: de voetgangster dook plots op van op de middenberm en vanuit de schaduw.

Toch bevriest Uber alle experimenten met zelfrijdende auto’s, wat wellicht een impact heeft op de andere bedrijven die robotauto’s aan het testen zijn, zoals Google en Volvo. Want een tweede dode, dat slaat uiteraard in als een bom. Moeten de bedenkers hun uitvindingen niet eerst veel beter testen vooraleer ze ze op de weg sturen, zo vragen velen zich nu af.

Twee kampen

Daarover ontstaan twee kampen. Voorstanders van robotica benadrukken dat menselijke schade onvermijdelijk is en eigenlijk ook winst want alle robotauto’s leren ervan.

“Dit is een trieste mijlpaal en voor de familie van die vrouw is het natuurlijk geen troost, maar dit ongeval zal er in principe toe leiden dat alle robotauto’s nog beter zullen presteren”, zegt professor robotica Bram Vanderborght (VUB). “De testauto’s rijden na erg veel labotesten op de weg om zoveel mogelijk te leren uit werkelijke verkeerssituaties. Want in een labo kun je onmogelijk alle mogelijke variaties uit de realiteit bedenken, testen en uitsluiten. Er is zo eindeloos veel mogelijk, dat die robots dat enkel in het werkelijke verkeer kunnen leren.”

Zo ging het bij het dodelijke ongeval van Tesla bijvoorbeeld ook om iets dat niemand in een lab had kunnen bedenken: een witte lucht die dag waardoor een enorme witte vrachtwagen ‘onzichtbaar’ was voor de Tesla.

Hoge maar onvermijdelijke prijs?

Maar zijn doden niet toch een te hoge prijs voor het leerproces van robots?Robotica-experts vinden van niet. Ze benadrukken dat deze dode wellicht sowieso was gevallen en dat mensen meer dodelijke ongevallen veroorzaken dan zelfrijdende auto’s.

“In ons land zijn er jaarlijks meer dan zeshonderd verkeersdoden. En wij rijden onethisch, namelijk te snel, beschonken, sms’end”, zegt Vanderborght. “Eens de zelfrijdende auto op punt staat, kunnen we ons veiliger verplaatsen. Alleen is er een testfase nodig en kun je ook van nieuwe technologie niet verwachten dat ze honderd procent foutloos is. Die vooruitgang nu afblokken omdat er menselijke schade is, is onlogisch. Dan hadden we nu ook geen liften en vliegtuigen.”

Zeker niet iedereen volgt die redenering. Wetenschapsfilosofen zien wel ethische problemen. Zo zegt Gustaaf Cornelis, professor wetenschapsethiek (VUB en UA) resoluut: “Opnieuw een dode betekent dat we moeten stoppen met die robotauto’s.”

Hij vindt het namelijk problematisch dat wij in naam van deze technologie ‘allemaal ongevraagd rondlopen in een testlabo’. “Bij wetenschappelijk onderzoek, bijvoorbeeld naar medicijnen, geef je toestemming om mee te doen. Hier doet iedereen in de publieke ruimte ongewild mee aan de tests”, zegt Cornelis.

'Niet ethisch'

En het argument dat de robotauto veiliger rijdt dan de mens maar nooit foutloos kan zijn, weegt volgens de wetenschapsfilosoof te licht. “De robotauto maakt misschien minder slachtoffers dan de mens, maar je voegt iets toe aan de wereld dat bovenop de menselijke fouten ook nog eens robotfouten brengt. Dat is niet ethisch.”

En dat nieuwe technologie vroeger ook slachtoffers maakte en dat deze testritten nu eenmaal nodig zijn voor het leerproces, vinden tegenstanders ook geen solide verdediging.

Cornelis: “Er zijn in het verleden inderdaad veel risico’s genomen in naam van nieuwe technologie. Maar waarom zouden we dat per se herhalen? De grote vraag moet zijn welk nut de nieuwe technologie heeft en of dat opweegt tegen menselijk leed. Blijkbaar is de zelfrijdende auto dus niet echt veel veiliger want ze maakt ook slachtoffers en verder is het nogal onduidelijk welk nut hij heeft, behalve producenten prestige opleveren. Wie handenvrij wil rijden, kan ook de trein nemen. Het enige wat deze technologie brengt, is dat je je kunt verplaatsen zonder dat je handen op een stuur moeten liggen. Dat lijkt me geen dode waard.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234