Zondag 17/10/2021

Het nieuwe tijdverdrijf van ALF-terroriste Anja Hermans: inbreken in de kerncentrale van Doel

De vraag was niet hoe,

de vraag was hoe eerst

'Dertien keer heb ik het geprobeerd, twaalf keer is het gelukt. Nu kan men vragen waarom ik zoiets doe. Ik zou zeggen: als zelfs ik, met mijn verleden, daar ongestoord in en uit loop, dan is er toch wel een probleem, nee?' Ex-ALF-terroriste Anja Hermans heeft een nieuwe missie in haar leven: zwakke plekken zoeken in de beveiliging van de kerncentrale van Doel. Voorlopig stelt ze zich vooral de vraag waar de sterke plekken zijn. door Douglas De Coninck

Het liep tegen vijven in de ochtend van 17 november 2007 en Anja Hermans wist: I did it. Het was gelukt. De ex-terroriste van het Animal Liberation Front (ALF) was een uur daarvoor aan de hoofdingang van de kerncentrale over de omheining geklommen, voorbij de beveiligingscamera's gelopen en zo'n beetje overal op de site gaan rondneuzen. Net als de tien vorige keren was ze ongehinderd tot vlak bij de 'warme zone' geraakt: de locaties waar nucleair materiaal ligt opgeslagen.

"Ik ben voor een van de beveiligingscamera's beginnen springen, dansjes maken en roepen: 'Hallo! Hallo! Hier ben ik!' Láng staan springen, ik was bijna ten einde raad."

Deze keer werd wachten beloond. Eindelijk, bij poging elf, was Anja Hermans in haar opzet geslaagd. Ze werd gearresteerd.

"De man die me zag en me overleverde aan de politie, was een vrij jonge gast. Hij vroeg: 'Zijdt gij het spook?' Ze hadden me al eerder op de monitor zien passeren, ik was ook al een paar keer zelf op bewakers af gestapt om ze erop te attenderen dat ik over de omheining was gekropen. De bewaker zei: 'We hebben u wel gezien hoor, op de monitor.' Ongelofelijk. Ik heb bijna een vol uur staan springen. En na een uur, jawel, had iemand naar de monitor gekeken."

Anja Hermans (29) werd in 2002 tot vijf jaar cel veroordeeld voor een reeks brandstichtingen in fastfoodrestaurants, vleesbedrijven en bonthandels. Je kunt niet echt stellen dat ze in de anonimiteit verdween. In de gevangenis ondernam ze vier zelfmoordpogingen, en in maart 2005 werd ze - amper vrij - opnieuw gearresteerd en nog eens elf maanden extra achter de tralies gezet. In 2007 schreef ze een boek waarin ze spijt betuigde voor al die keren dat het ALF geweld gebruikte.

Aan haar looks is niets veranderd. Anja Hermans loopt nog altijd rond met dezelfde piercings en gitzwarte dreadlocks. Vraag de doorsnee Vlaming om een 'terroriste' te tekenen, hij tekent Anja Hermans.

Uitgerekend haar is het, als we goed kunnen tellen, twaalf keer gelukt om in te breken in de kerncentrale van Doel. "Ik was zelf de tel kwijt", zegt ze, als ze ons haar 169 pagina's dikke verslag overhandigt. "Na elke inbraak schreef ik op waar ik binnen was gegaan, ik voegde ook de foto's toe, vaak van locaties die in principe top secret zijn."

Je hebt toch niets aangeraakt?

"Nee, ik ben niet zomaar op knopjes beginnen te duwen, maar had dat wel gekund. Ik ben één keer tot op een meter van de controlekamer geraakt. Ik ben altijd bewust weggebleven van de warme zones. Daar staan strenge straffen op, en met mijn strafregister kan dat er niet bij. Ik ben niet zo iemand aan wie nog uitstel van straf wordt gegund (lacht)."

Vanwaar deze hobby?

"Ik nam in april 2007 in Doel deel aan een herdenking van de ramp in Tsjernobyl. Een oudere man vertelde me hoe het vroeger, als ze kwamen betogen, volstond om even een verrekijker boven te halen of er kwam al een jeep van het leger aangereden. Na de afschaffing van de legerdienst kwam er een privébewakingsfirma. 'En bekijk dat nu', zei de man. Hij wees me enkele gaten in de afrastering aan. Ik vond dat niet te geloven. De bewaking van de kerncentrale is in slaap gevallen. Terwijl we toch nine eleven hebben en deze centrale 10 kilometer verwijderd ligt van het stadhuis van Antwerpen. Als iemand met mijn verleden ongestoord de kerncentrale van Doel in en uit kan lopen, dan is er toch een probleem, nee?"

Heb je lang moeten zoeken naar hiaten in de beveiliging?

"Bij mijn eerste poging, op 3 juli 2007, ben ik gewoon door de grote poort binnengewandeld. Dat is nog altijd de minst omslachtige methode, want de poort staat overdag open en in het wachthokje van de bewakers zit niemand. De vraag is niet hóé je de site binnen geraakt, de vraag is: hoe eerst? Er waren al die gaten in de omheining, maar er was ook een stuk omheining dat horizontaal lag omdat er een boom doorheen was gegroeid. Ook als de omheining intact is, klim je er zo over. Er is geen elektrische beveiliging, en waar er prikkeldraad is, volstaat een tapijtje. Vanuit mijn standpunt, ex-terroriste zijnde, is dit de naam omheining onwaardig.

"Bij eb kun je ook via de Schelde over de in het water lopende afrastering stappen. Verder zijn er nog drie rioolpijpen. Echt: rond de site loopt een asfaltweg. Onder dat asfalt, vier meter breed, lopen rioolpijpen met aan weerszijden een hele brede mond in metselwerk. Het enige wat ontbreekt, is een wegwijzer: 'Inbrekers, langs hier.' Ik heb het 's nachts gedaan en overdag. Telkens dacht ik: stel, ik sta hier niet met een camera, maar met een bazooka."

Je bent door die rioolpijpen gekropen?

"Ja, en ik ben ervan overtuigd dat er nog meer pijpen zijn. Ik ben in een pijp gekropen die veel verder doorliep, misschien wel tot in de warme zone, maar na een paar minuten was mijn zaklamp stuk. Ik ben teruggekropen, ik zat onder de bruine viezigheid. En je kunt ook niet eindeloos bezig blijven.

"Installaties die niet deugen, da's één ding, er is ook de organisatie. Op een nacht geraak ik in gesprek met een bewaker van Group 4. 'Wat doet u hier', vraagt hij. Ik zeg: 'Ik ga inbreken in de kerncentrale, ik heb alleen nog niet beslist hoe ik het vannacht aanpak.' We geraken in gesprek en die man - hij heette Kevin - is het grondig met me eens: het systeem werkt niet. Tot mijn grenzeloze verbazing begint hij me uit te leggen hoe je inderdaad zonder probleem tot bij het splijtstoffengebouw kunt geraken, de reactoren, het splijtstofcontainergebouw, de bunkers... Op zeker moment heb ik geroepen: 'Stop, ik wil het niet meer horen!'

"Of neem de bewaker die mij 'ontdekte'. Die rijdt op de site rond op een fietsje en is ongewapend. Niet dat ik wil pleiten voor wapens, maar die man draagt wel een badge die toegang geeft tot álle locaties. Vanuit het oogpunt van een terrorist is een idealere gijzelaar niet te bedenken. Nee, het is niet om te lachen: was ik een beetje gek, dan had ik die nacht een wapen bij me en wist ik toevallig wél op welke knopjes ik moest duwen. Dan bestond Antwerpen niet meer."

Het OCAD waakt

Er zijn bedrijven die deskundigen betalen voor een praktijkgerichte veiligheidstest. In eerste instantie lijkt Electrabel ook best wel bereid lessen te trekken uit de bezoekjes van Hermans. Ze stuurt mails, en wordt op 18 december 2007 op de site in Doel ontvangen voor een vergadering met onder meer Ronny Demaeyer, het hoofd operationele beveiliging.

"We hebben haar uitgelegd dat ze weinig bewezen had", zegt woordvoerster Lut Vande Velde van Electrabel. "Ze was ons privédomein binnengedrongen, zeker, maar ze is nooit tot in de nucleaire perimeter geraakt."

"Inderdaad", zegt Hermans: "Ik ben ook niet gek. Hadden ze me daar betrapt, dan vloog ik direct de gevangenis in. De foto's die ik nam tonen wel aan hoe dicht ik er elke keer weer bij kon geraken. Rondom de warme zone staat een tweede hek, waar ik met het grootste gemak overheen kon klimmen. Er is ook een beekje, anderhalve meter breed. Al wat je moet doen, is een aanloop nemen."

"Ik ben tot vlak bij de controlekamer van Doel 4 geraakt. Eén deur verder en ik was binnen. Er was zelfs een muur aan de warme zone waar een ladder klaarstond. Op die vergadering stelde ik Electrabel een deal voor: beloof me dat ik geen juridisch gedonder krijg en ik glip ook de warme zone binnen. Ze mochten voor mijn part zelf bepalen op welke dag of nacht en speciale maatregelen treffen. Het zou me toch zijn gelukt. Maar nee, ze wilden niet. Het enige wat ze wilden, was dat ik ermee ophield."

Op 5 januari 2008 dringt Anja Hermans opnieuw de site binnen, en nu is voor Electrabel de maat vol. Er gaan wat telefoontjes op en neer, en op 13 februari vindt bij het federaal parket in Brussel een vergadering plaats met vertegenwoordigers van het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), de federale politie van Dendermonde en het Coördinatieorgaan voor de Dreigingsanalyse (OCAD), vooral bekend vanwege het jaarlijkse alarm over terreurdreiging met Kerstmis.

De drie diensten dringen bij het federaal parket aan op een grootscheeps onderzoek, waarbij Anja Hermans ervan beschuldigd zou worden dat ze in plaats van een McDonalds het hele land zou willen doen branden. Het is uiteindelijk federaal substitute Leen Nuyts die voorzichtig opmerkt dat ze niet meteen een bedreiging ziet voor de veiligheid van de natie. Er komt geen zaak van the people versus Anja Hermans.

"Er is wel wat veranderd", merkt Hermans op, als we met de wagen rond de site rijden. "Aan de voorkant zijn al die boompjes gekapt, en sinds deze zomer wordt ook het gras veel sneller gemaaid. Die eerste keer dat ik binnenliep, gewoon door de poort, moest ik maar op de grond gaan liggen om onzichtbaar te worden. En de meeste gaten in de omheining zijn gedicht, da's toch al iets. Maar wie binnen wil, geraakt nog altijd binnen. Met een tapijtje, door te klimmen of door in de rioolpijp te kruipen."

Dirty bomb? Kom maar halen

De poort staat open en in het wachthokje zit ook vandaag weer niemand. Voor het overige is er nog een maatregel getroffen, weet Hermans. "Kevin, de bewaker die me die nacht zo uitvoerig de mankementen beschreef, is op staande voet ontslagen. Dat vind ik wel rottig voor hem."

Maandag moet Hermans voor de rechtbank in Dendermonde verschijnen op beschuldiging van huisvredebreuk en "schending van de wet betreffende de bescherming van de bevolking tegen de uit ioniserende stralingen voortspruitende gevaren". Electrabel, dat klacht indiende, eist een provisionele schadevergoeding van 1 euro en hoopt via de rechter een straatverbod te verkrijgen voor een zone van 500 meter rond de kerncentrale. Want, argumenteren de advocaten van de stroomproducent: "Het is voor de nv Electrabel enorm moeilijk om de juiste intenties van mevrouw Anja Hermans in te schatten en dus uit te maken in welke mate zij vandaag of in de toekomst een reëel gevaar zou kunnen uitmaken."

Electrabel wil Hermans ook doen opdraaien voor schade aan de omheining, terwijl zij claimt dat de gaten er al jaren waren - in één geval van na een Greenpeace-actie uit het jaar 2002 - en ze juist ten gevolge van haar acties zijn opgemerkt en hersteld.

"Dit is te gek", vindt Eloi Glorieux, Vlaams Parlementslid voor Groen! "Anja is in 2007 bij mij komen aankloppen met haar plannen. Wij hameren al jaren op de rampzalige toestand van de beveiliging in Doel. Deze centrale is gebouwd en geconcipieerd in de jaren zeventig, toen men nog met één pennentrek kon beslissen: het leger gaat dat hier bewaken. Wel, dat is niet meer zo. We leven in tijden waarin het wellicht een kwestie van wachten is tot de eerste terrorist wat nucleair materiaal gaat stelen en een dirty bomb doet ontploffen in een bewoond gebied. Anja heeft aangetoond dat je in Doel gewoon kunt binnenlopen en je zakken vullen. Ik heb toen wel gezegd: registreer minutieus wat je doet, maak foto's en doe vooral niets illegaals. Ze bewijst de samenleving een dienst. Ik kan het niet anders zeggen."

'Openheid'

Een kort fragment uit Hermans' dossier: "5 januari 2008. Nadat ik de foto's heb genomen keer ik terug richting openbare weg. De bewaking is deze keer alert, want er komt een anonieme wagen van de lokale politie Beveren, gevolgd door een voertuig van de bewakingsdienst. De agenten stappen uit: 'Juffrouw Hermans, u bent weer op pad?' Ik antwoord bevestigend. De bewakingsagente stapt uit en zegt: 'Ze heeft foto's genomen van de technische complexen, de warme zones, dat is ontoelaatbaar.' De agenten vragen me of dit klopt, en waarom ik de foto's nam. Ik antwoord: dat klopt, ik heb met een telelens ingezoomd op de technische complexen omdat ik de mogelijkheid tot inklimming wil bekijken."

Hermans wordt die avond naar de kantoren van de politie van Beveren overgebracht, waar ze iets voor achten tot haar grote verbazing te horen krijgt dat ze mag beschikken. "De agenten hadden hun wetboeken uitgeplozen en blijkbaar vonden ze nergens iets terug over een verbod op het fotograferen in kerncentrales", zegt ze. "Ik hoefde zelfs mijn camera of mijn geheugenkaart niet af te geven."

Je kondigde vooraf aan hoe je de volgende keer te werk zou gaan?

"(knikt) Ik ben voor openheid, en transparantie."

Had je nooit schrik dat ze je terug naar de gevangenis sturen?

"Die vrees is niet weg. Maar dat wist ik voor ik hieraan begon. Ik heb erover nagedacht en de keuze gemaakt."

Anja Hermans:

Telkens dacht ik: stel, ik sta hier niet met een camera, maar met een bazooka

n De site van Electrabel in Doel, met drie plekken waar Anja Hermans zich toegang verschafte.

n Open rioolpijp, op 4 meter van de site rond de kerncentrale.

n Het bewijs hoe ver Anja Hermans geraakte: een sensor op de 'warme zone'.

n De kerncentrale van binnen uit.

n Bedenkelijke staat van de omheining.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234