Dinsdag 29/11/2022

NieuwsRoofdierenvrij

Het Nieuw-Zeelandse eiland Rakiura wordt compleet roofdiervrij gemaakt. Is dat een goed idee?

De niet-vliegende papegaai kakapo. Beeld Getty Images
De niet-vliegende papegaai kakapo.Beeld Getty Images

Nieuw-Zeeland begint met een ambitieuze operatie: alle uitheemse landroofdieren op Rakiura, een eiland ter grootte van de provincie Antwerpen, worden uitgeroeid. Het is de enige manier om de inheemse dieren te redden, zeggen biologen.

Maartje Bakker

Laten we beginnen bij de kakapo, een niet-vliegende papegaai. Toen die vogelsoort uit Nieuw-Zeeland begin jaren tachtig op het punt stond uit te sterven, werd een drastisch besluit genomen. De hele populatie werd van het eiland Rakiura, in het uiterste zuiden van Nieuw-Zeeland, verhuisd naar enkele kleinere eilandjes in de buurt. Alleen daar zouden ze veilig zijn voor roofdieren. En ja, ze zijn er nog, 252 stuks om precies te zijn: groengele vogels die ’s nachts wakker worden en door de bossen struinen, terwijl ze met hun grote ogen onschuldig de wereld in kijken.

Het probleem van de kakapo is het probleem van vele vogels, reptielen en insecten in Nieuw-Zeeland: ze zijn niet opgewassen tegen de zoogdieren die de laatste eeuwen met de mens mee naar de eilanden zijn gekomen. Tientallen miljoenen jaren lang evolueerden ze zonder dat er in de verste verte een landroofdier te bekennen was. Het maakte de inheemse fauna weerloos tegen de katten, ratten en voskoesoes (een buideldier) die het land nu in groten getale bevolken.

Maar sinds kort is er hoop voor de kakapo. Natuurbeschermers en wetenschappers kondigden deze zomer een project aan waarvan de omvang nauwelijks te overzien is: ze willen heel Rakiura, ook wel bekend als Stewart-eiland, predator-free maken. En dat voor een eiland dat even groot is als de provincie Antwerpen, waar 400 mensen leven en jaarlijks 30.000 toeristen komen.

Het is nog maar het begin. Nieuw-Zeeland streeft ernaar in 2050 volledig roofdiervrij te zijn: alle ratten, hermelijnen en voskoesoes moeten verdwijnen. “We werken aan een Aotearoa (Maori-naam voor Nieuw-Zeeland, red.) waar onze inheemse soorten behoed worden voor uitsterven en met ons in voorspoed leven”, meldt een website van de overheid. De hoop is dat Rakiura model kan staan voor wat er moet gebeuren in het hele land.

“Het is geen nieuw idee om op een heel eiland de roofdieren uit te roeien”, zegt Campbell Leckie, directeur van het project Predator Free Rakiura, een samenwerking tussen onder meer overheden, Maori-vertegenwoordigers en lokale (toeristische) bedrijven. “Nieuw-Zeeland kent een vrije lange geschiedenis op dat gebied. Maar de schaal waarop we het nu gaan proberen, is ongekend.”

Ja, deze missie kan slagen, denkt Leckie. Hij heeft op Rakiura zes diersoorten op de korrel: drie soorten ratten, verwilderde katten, voskoesoes en egels. Honderdduizenden dieren in totaal. “Het zal niet gemakkelijk zijn, het wordt absoluut een uitdaging, maar het kan. In de laatste vijf jaar is er veel veranderd: we hebben nu de visie én de technieken om dit te laten lukken.”

Hij vertelt over vallen die zijn uitgerust met een draadloze verbinding, zodat ze kunnen doorgeven of er een dier in zit. “Vroeger moest iemand al die vallen langs, nu weet je precies waar je moet zijn.” Ook zijn er ontwikkelingen met lokstoffen die heel lang blijven werken. En dan zijn er camera’s die worden uitgerust met kunstmatige intelligentie, zodat ze grote gebieden kunnen afspeuren naar ongewenste diersoorten. Mocht er na het uitroeien toch een nieuwe rat of voskoesoe opduiken, dan kan met behulp daarvan snel actie worden ondernomen.

Om dat alles in de praktijk te brengen, is geld nodig, veel geld. Leckie denkt aan een bedrag van omgerekend 50 tot 60 miljoen euro. Voor de eerste jaren, waarin een gedetailleerd plan van aanpak wordt uitgedacht, kwam de financiering deze zomer rond. Predator Free Rakiura en het nationale onderzoeksinstituut Manaaki Whenua – Landcare Research trekken samen 1,7 miljoen euro uit.

Ook voor wetenschappers is dit project heel interessant, zegt Chris Jones, teamleider faunabeheer en ecologie voor natuurbehoud bij het onderzoeksinstituut. “Voor elk plaagdier moeten we erachter komen hoeveel ervan zijn, waar ze leven en wat de beste manier is om ze weg te krijgen. Egels, bijvoorbeeld, zijn nog nooit compleet uitgeroeid. En in welke volgorde moet je te werk gaan? Je wilt niet dat je bijvoorbeeld ratten wegvangt, en dat de katten dan nog actiever achter de vogels aangaan. Daarnaast zijn er ook statistische vragen: hoe weet je dat de laatste rat of egel weg is?”

Dit zijn een paar van de onderzoeksvragen waaraan hij denkt, maar hij heeft nog geen kant-en-klaar lijstje klaarliggen, benadrukt Jones. “Historisch gezien kwamen wetenschappers met grootse ideeën en die gingen ze dan testen”, zegt hij. “Zo arrogant willen we nu niet zijn. We willen samen met de lokale gemeenschap, ook met de Maori’s, bepalen welke kennis er nodig is. Misschien is dat het spannendste aan dit project.”

Ja, zegt Luis Valente, evolutionair bioloog en onderzoeker bij Naturalis, het is een goed idee om Rakiura roofdiervrij te maken. “Het is de enige manier om de biodiversiteit op dit eiland te redden”, verzekert hij. Volgens hem is het uitroeien van geïntroduceerde dieren de effectiefste manier om oorspronkelijke natuur te beschermen: uit een Amerikaanse studie uit 2016, waarin 251 uitroeiingsoperaties op een rij werden gezet, bleek bijvoorbeeld dat 236 inheemse diersoorten daarvan hadden geprofiteerd. Hun aantal of verspreiding nam toe.

De natuur in Nieuw-Zeeland is deze inspanning absoluut waard, vindt Valente. “Juist omdat Nieuw-Zeeland al zo lang afgezonderd is van de rest van de wereld, zijn hier diersoorten ontstaan die je nergens anders vindt. Brughagedissen bijvoorbeeld, een grote reptielensoort die heel anders is dan al zijn verwanten. Veel van die unieke diersoorten zijn al uitgestorven: van de zeventig vogelsoorten op land zijn er al dertig verdwenen. Als je niets doet, gaat dat zo door.”

Aan Campbell Leckie van Predator Free Rakiura de opdracht om dat scenario af te wenden. Over twintig jaar, hoopt hij, is de lucht van Rakiura weer gevuld met vogels die nu met uitsterven bedreigd zijn. De kiwi, ook zo’n kleine loopvogel, zwerft dan ’s nachts bij de mensen door de tuinen, veel vaker dan nu het geval is. “En”, zegt hij, “er zullen ook veel meer toeristen komen, en inwoners die van het toerisme kunnen leven.”

Maar de belangrijkste verandering zal een andere zijn, zegt hij. “Als dit lukt, laten we zien hoe ver je kunt gaan om de natuur te beschermen. Dit kan een keerpunt worden voor wat mensen voor mogelijk houden.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234