Maandag 20/09/2021

InterviewJan Tromp & Teun Voeten

‘Het Nederlandse drugsbeleid heeft een ondergronds monster geschapen’: twee experts over het brutale geweld

Mensen blijven bloemen neerleggen op de plek waar Peter R. de Vries werd neergeschoten.  Beeld Joris van Gennip
Mensen blijven bloemen neerleggen op de plek waar Peter R. de Vries werd neergeschoten.Beeld Joris van Gennip

Kan de Nederlandse samenleving zich na de aanslag op misdaadjournalist Peter R. de Vries losmaken uit de wurgende greep van de drugshandel? Deskundigen Jan Tromp en Teun Voeten waarschuwen. ‘We zijn de greep op de verwevenheid tussen onder- en bovenwereld al kwijt.’

Jan Tromp (72) is journalist bij de Volkskrant. Samen met hoogleraar Pieter Tops schreef hij in 2017 de bestseller De achterkant van Nederland, Hoe onder- en bovenwereld verstrengeld raken. Teun Voeten (59) is een Nederlandse fotojournalist en cultureel antropoloog. Hij publiceerde over de Mexicaanse drugsoorlogen en schreef in 2020 op vraag van de stad Antwerpen het boek Drugs: Antwerpen in de greep van Nederlandse syndicaten.

Hoe zeker zijn we allereerst van een direct verband tussen de moordpoging op Peter R. de Vries en het nakende Marengo-proces?

Tromp: “Het is een reuzensprong om de aanslag nu al toe te schrijven aan de mocromaffia. We weten niet eens of de twee gearresteerden de daders zijn. Ook heeft justitie nog geen bewijs geleverd dat de moorden op eerst de broer en daarna de advocaat van kroongetuige Nabil B. in verband kunnen worden gebracht met hoofdverdachte Ridouan Taghi.”

Voeten: “Het is hoogstwaarschijnlijk wel de context. Peter R. de Vries is adviseur van de kroongetuige. Dan stel je je partijdig op en speel je met je leven. Dit was geen aanslag op de vrijheid, dit was een nieuwe uiting van het feit dat Nederland een narcostaat is. Mensen vinden dat een gechargeerde term, maar het stond zo al in een Nederlands politierapport uit 2018.”

Moeten we dan vrezen voor geweld op grote schaal, zoals in Mexico?

Tromp: “Een belangrijk verschil met de Mexicaanse situatie is dat de bendes daar een strakke topdown-structuur kennen. In Nederland zijn de netwerken losser. De sociale verankering van de drugshandel maakt dat het fluïde groeperingen zijn die dan eens hier opduiken, dan eens daar. Mensen zijn ook onderling inwisselbaar. Als je in een xtc-lab een chemicus nodig hebt huur je een uitzendkracht op de open vrije markt, zeg maar. Nederland is een drugsland sui generis (van zijn eigen soort, DDC/MR) geworden.”

Voeten: “Ook in Mexico worden de moorden uitgevoerd door jonge marginalen met niet het geringste normbesef, die zeggen: ‘Ik voerde maar een opdracht uit.’ In Mexico worden jaarlijks acht journalisten vermoord door drugskartels. Wat mij ergert is dat mensen dan zeggen dat het in Nederland nog wel meevalt. Dat is een ontzettend bekrompen vorm van polderdenken. Alsof je de invloed van criminele organisaties enkel kan afmeten aan het aantal zichtbare liquidaties. Er zijn ook telefoontjes: ‘Ik weet dat jouw dochter elke woensdagavond naar de balletschool gaat.’ Vorig jaar was er die fruithandel waar 400 kilo cocaïne werd ontdekt tussen het fruit. De eigenaars kregen sms’jes, dat ze 1,2 miljoen euro moesten betalen, anders zou er ‘een willekeurige medewerker’ worden geliquideerd.”

Tromp: “Wat opvalt is dat de morele drempels niet meer gelden. Een liquidatie is een onverschillige actie. De netwerken rekruteren uit achterstandswijken, onder jongeren uit gebroken gezinnen. De kinderen gaan letterlijk hun geluk zoeken op straat. De politie weet heel goed dat er in Amsterdamse parken ’s nachts geoefend wordt door jonge jongens met wapens. Daarom verlopen veel liquidaties ook zo slordig. Het zijn ongeoefende kinderen die vuren.”

Hoe is het zo ver kunnen komen?

Tromp: “Het is een situatie die gegroeid is uit Nederlandse onnozelheid, uit beste bedoelingen. Toen we zagen hoe onze jongeren trek hadden in cannabis oordeelden de overheden dat het belang van de volksgezondheid primeerde. We wilden ze niet overlaten aan straatdealers die ze vol met troep stopten maar aan gereguleerde huisdealers. Dat bleek een stimulans voor gebruik maar ook voor de handel die zich eerst ontwikkelde in de wijken, overschakelde op xtc, amfetamines en uiteindelijk cocaïne. Achterstandsbuurten zijn door besparingen op sociale voorzieningen in grote mate aan zichzelf overgelaten. In de plaats van welzijnswerkers traden dealers naar voor die zich opwierpen als beschermers. In ruil moesten mensen hun zolders inrichten als wietplantages en hun loodsen als xtc-labs.”

Tromp: 'De aanslag op De Vries moet de discussie losmaken over de ondermijning van onze rechtsstaat, de verwevenheid tussen onder- en bovenwereld waar we, voor zoverre we er ons al bewust van zijn, geen greep meer op hebben.' Beeld ANP
Tromp: 'De aanslag op De Vries moet de discussie losmaken over de ondermijning van onze rechtsstaat, de verwevenheid tussen onder- en bovenwereld waar we, voor zoverre we er ons al bewust van zijn, geen greep meer op hebben.'Beeld ANP

Voeten: “Het Nederlandse drugsbeleid heeft een ondergronds monster geschapen, dat veertig jaar is blijven groeien terwijl een hele generatie criminologen ervan wegkeek.”

Tromp: “De aanslag op De Vries moet de discussie losmaken over de ondermijning van onze rechtsstaat, de verwevenheid tussen onder- en bovenwereld waar we, voor zoverre we er ons al bewust van zijn, geen greep meer op hebben. Nederland kent nog altijd een relatief mild strafklimaat. Een gevorderde drugscrimineel die ik interviewde vroeg me smalend hoe lang ik al in werkte in mijn leven. Bijna vijftig jaar, zei ik. Daar moest hij hartelijk om lachen. Voor hem bestond zijn ‘werktijd’ uit celstraffen. Hij taxeerde dat voor zijn hele leven op nog geen vijf jaar. De andere jaren was hij vrij en leefde hij van een riant inkomen. Die jongens lachen een beetje om ons strafrecht.”

Hoe groot is de financieel-economische invloed van de drugshandel?

Tromp: “Die is gigantisch. Hoogleraar Pieter Tops rekende uit dat in 2018 de productie van chemische drugs in Nederland een internationale straatwaarde had van 18,9 miljard euro. Alleen voor chemische drugs! Dat geld, altijd cash, moet ergens heen. Het is een voedingsbodem voor een enorme witwasindustrie. De populairste besteding van zwart geld is onroerend goed. Volgens de recherche is een deel van de prijsexplosie op de Amsterdamse vastgoedmarkt toe te schrijven aan de witwasindustrie. De notarissen kunnen hun poortwachterfunctie niet vervullen omdat drugsmiljonairs het geld rondpompen over vennootschappen in de hele wereld. Ze baden in weelde en gaan zich ernaar gedragen. Als er een begrafenis is van een omgebracht clanlid huren ze zwarte paarden met een witte koets, allemaal uitdrukkingen dat ze zich niet laten ringeloren door de burgerlijke macht.”

Voeten: “In Amsterdam voorziet een klasse van dealertjes straffeloos een blanke elite van coke. Uit deze pool van dealertjes, kleine garnalen, komen uiteindelijk de grote jongens. In het vrijgevochten Amsterdam is het een onbespreekbaar taboe om consumptie van coke ter discussie te stellen. Als je dat zegt ben je een conservatieve oude zak.”

Kan de aanslag op Peter R. de Vries een kantelpunt worden?

Tromp: “Ik vrees ervoor. ‘Hier moet de rechtsstaat een rode lijn trekken’, werd ook al gezegd toen advocaat Derk Wiersum werd vermoord. Iedereen schrikt zich nu rot, maakt goede voornemens. Het zal niet volstaan. Wat in veertig jaar is scheefgegroeid wordt niet in vier maanden of vier jaar rechtgezet. Er is al te veel bespaard op justitie en recherche. Zelfs legalisering zal de drugsindustrie niet kapotmaken, dat is een illusie. Zo’n 80 à 90 procent is gericht op de export. Zelfs als Nederland maatregelen neemt blijft het verdienmodel enorm. Ook dan blijf je nog altijd zitten met ruziënde netwerken, liquidaties en dat enorme zwartgeldcircuit. De overheid kan zich volgens mij nu best eerst richten op positieve aanwezigheid in buurten die nu verloederen. Je hebt nieuwe programma’s nodig gericht op werk, onderwijs en huisvesting. Trek daar gerust twintig jaar voor uit.”

Voeten: “Ik vind het moeilijk te zeggen wat het kantelpunt was. Was dat die keer in 2016 toen er een afgehakt hoofd op de stoep werd neergezet voor het waterpijpcafé? De vergismoord in Amsterdam waar een jonge Marokkaan met een kalasjnikov werd doorzeefd? Herinner je je de film Groundhog Day, waarin Bill Murray elke dag opnieuw dezelfde dag herbeleeft? Zo is Nederland. Na de eerste liquidaties, acht à negen jaar geleden, hoorde je mensen zeggen: ‘Als ze elkaar afknallen, dan is het niet zo erg.’ Wat mij nog het meest choqueert is dat mensen geschokt zijn. Dit is de logische consequentie van het Nederlandse drugsbeleid. Want de vraag is nu eerder: wie wordt als volgende geliquideerd? Een rechter? Een politie-ambtenaar?”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234