Vrijdag 02/12/2022

Het nationaal gerecht, maar wie weet waarom?

De verzamelde mosselkwekers van Zeeland openden gisteren officieel het nieuwe mosselseizoen, met schelpen die naar eigen zeggen 'klein, maar goed gevuld zijn'. Goed nieuws voor de Belgen, per hoofd van de bevolking immers de grootste mosseleters ter wereld. Al weet niemand goed waarom.Yves Desmet

Zestig miljoen kilogram zal ook dit seizoen weer door de kelen gaan, zowat allemaal geveild in Yerseke, een dorp van amper 6.600 inwoners, waar wel de enige mosselveiling van de wereld staat.

Twee derden daarvan, ruim 40 miljoen kilogram, wordt door Belgen verorberd. Om dat even aanschouwelijk voor te stellen: dat komt neer op meer dan één mossel per dag per Belg.

Nog wat statistieken? Twee procent van de Europeanen slaat jaarlijks achttien procent van alle mosselen die in de Europese Unie worden geoogst naar binnen. Die twee procent, dat zijn wij. De Belg eet jaarlijks gemiddeld vier mosselpotten leeg. België houdt, zonder de minste overdrijving, de Europese mosselsector recht.

Maar waar onze grote voorliefde voor mosselen vandaan komt, is eigenlijk een raadsel, want dit land heeft, enkele vooralsnog niet geslaagde en uiterst kleinschalige experimenten niet te na gesproken, nooit in haar geschiedenis een eigen mosselvisserij of -kweek gehad. Hoe is het dan één van onze populairste gerechten geworden?

In ieder geval nog niet in de 19e eeuw, toen er alleen in het wild mosselen geplukt werden, die nooit veel verder kwamen dan de rechtstreekse familie van de plukker en diens buren.

Maar naarmate de pluk populairder werd en het soms tot duw- en trekwerk kwam tussen de plukkers, zag de Nederlandse overheid de noodzaak in om de wilde vangst te reglementeren, percelen te verpanden, en kwam de echte kweek op gang. De eerste decreten die dat regelden dateren uit de late 19e eeuw.

De doorbraak van de mossel naar een breed publiek is er dan nog steeds niet. Zo is er in 1894 de Wereldtentoonstelling in Antwerpen. Daar zie je dat de Belgen uitpakken met wafels en bier als typische Belgische producten, maar er is nog geen melding van bepaalde gerechten. Bij de volgende, in 1910, is dat helemaal anders. De organisatoren van de Wereldtentoonstelling schuiven dan voor het eerst enkele gerechten naar voor: paling in 't groen, waterzooi, mosselen en noordzeegarnalen. Daarom vinden nogal wat voedselhistorici deze wereldtentoonstelling de geboorte van de 'Belgische keuken'.

In de jaren na de eerste wereldoorlog duikt de mossel ook op in de menukaarten van gewone restaurants, ondermeer bij 'Chez Léon' in de Brusselse Beenhouwersstraat, naast de 'Pain Quotidien' de enige Belgische horeca-zaak die het tot multinationale keten zal schoppen, puur op basis van dat iconische gerecht 'moules frites'.

Ons Kookboekje, de bijbel van de Boerinnenbond, geeft in 1927 voor het eerst een bereiding voor mosselen. En uit dezelfde periode dateert een reclamebordje met een takszegel uit 1931 dat in mijn eigen keuken hangt, en waarop 'Mosselen rechtstreeks van de boot te bekomen - rauw, gekookt en ingelegd' worden aangeprezen. Die mosselboot meerde recht voor mijn deur aan, want de eerste mosselroute verliep vooral via de binnenwateren, en vond zijn eerste voornaamste afzetmarkten op die manier in Antwerpen, Mechelen en Leuven.

Haring

Een aanwijzing voor de doorbraak vindt men vlak voor de Tweede Wereldoorlog in datzelfde kookboek, waarin plots het aantal recepten voor mosselen fors toeneemt. Je kan aannemen dat wat de haring voor de Nederlander in de hongerwinter betekende, de mossel voor Belgen was: een eenvoudig, voedzaam en vooral spotgoedkoop product.

In New York is vastgesteld dat een behoorlijk deel van de ondergrond van Manhattan uit oesterschelpen bestaat, omdat die het meest verspreide armemensenvoedsel waren. Amerikanen hebben de mossel altijd consequent links laten liggen, zodat de prestigieuze Harvard University Press pas in 1977 voor het eerst in haar bestaan een kookboek publiceerde: "The Mussel Cookbook". Zo nieuw was het daar, terwijl het bij ons al decennia tot één van de iconische nationale gerechten was uitgegroeid. Maar waarom bij ons veel meer dan in hun land van oorsprong, we hebben er nog steeds het gissen naar.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234