Zaterdag 19/06/2021

Het mysterie van Sinterklaas: een onderarm, drie lijken en vier graven Turkse archeologen beweren

dat ze het echte graf van bisschop Sint-Nicolaas gevonden hebben. En dat betekent volgens hen dat de resten van Sinterklaas, die zowel in Bari als in Venetië tentoongesteld worden, vals zijn. Waarom waren zijn lichaamsdelen vroeger zo populair?

Yannick Verberckmoes

interklaas ligt begraven waar hij ook geboren is, stellen Turkse archeologen: in het oude Myra, dat nu Demre heet. Bij opgravingen in de Sint-Nicolaaskerk van Demre - op twee uur rijden van Antalya - zijn de archeologen op een onaangeroerde crypte gestoten. Omdat ze geloven dat Sint-Nicolaas daar nog steeds ligt, willen ze die graag openen.

Volgens overleveringen zijn er nog plaatsen waar het graf van Sinterklaas zou liggen, zoals het Turkse eiland Gemile en zelfs Thomastown in Ierland. Toch betwist eigenlijk niemand dat het graf in Demre het oorspronkelijke graf zou zijn van Sint-Nicolaas, die daar in de vierde eeuw heeft geleefd.

Wel is het zo dat zijn lichaam nu in de Sint-Nicolaasbasiliek in het Zuid-Italiaanse Bari tentoongesteld wordt en dat tegelijk delen van datzelfde lichaam door de Venetianen in de kerk op het eilandje Lido te ruste zijn gelegd. Wetenschappelijk onderzoek heeft uitgewezen dat die resten tot hetzelfde lijk behoren. Maar volgens de Turkse archeologen is dat niet het lijk van Sint Nicolaas. De Italianen, die het lichaam in de elfde eeuw meenamen, hebben dat van een andere priester gepikt, denken ze.

"Dat is goed mogelijk", zegt Peter van Trigt, auteur van 1.000 jaar Sinterklaas. "De kerk in Myra was al een aantal keer verwoest en herbouwd voor de mannen uit Bari er aankwamen. De plaats was dan al eeuwen een bedevaartsplek, maar niemand wist toen waar het graf precies lag. Het kan dus dat ze het verkeerde lijk hebben meegenomen."

Vruchtbaarheid

Dat Sint-Nicolaas vandaag zo populair is, heeft hij wel aan de Italianen te danken. Rond die tijd zijn ook de verhalen rond de heilige in West-Europa aangekomen. Bijvoorbeeld dat hij drie vermoorde kinderen weer tot leven bracht, of de bruidsschat betaalde voor drie arme meisjes.

Bovendien was Sinterklaas volgens Van Trigt voor hij pakjes bij kinderen rondbracht al een belangrijk figuur. Hij werd patroonheilige van de handel, de zeevaart en alles wat met vruchtbaarheid te maken had. Sloot je in de middeleeuwen een contract af, dan zwoer je op hem dat je je belofte zou nakomen. En hoe meer de heilige man vereerd werd, des te meer de nood aan relieken groeide.

"Hier in Sint-Niklaas hebben we een stukje bot van hem liggen", zegt burgemeester Lieven Dehandschutter. "In België zijn er een vijftigtal Sint-Nicolaaskerken en de meeste hebben wel een of andere relikwie. In het Franse Saint-Nicolas-de-Port hebben ze zelfs een onderarm."

Wat je daar zoal mee kon doen? Volgens Van Trigt dienden de overblijfselen voor alle soorten bijgeloof, maar vooral voor vruchtbaarheidsproblemen. "Door de kerk geld te geven en een relikwie aan te raken, kon je bijvoorbeeld ook je tijd in het vagevuur verminderen", zegt hij. "Het is maar wat je gelooft, natuurlijk."

Bemiddelaars

Sinterklaas is maar een van de vele heiligen van wie relikwieën verhandeld werden. De verering van relieken is dan ook even oud als het christendom, vertelt byzantinoloog Raf Praet. "In het vroege christendom ontstonden kerken altijd rond een relikwie", zegt hij. "In het begin waren dat vooral resten van martelaren, later ook van heiligen."

Daar is volgens Praet een theologische verklaring voor: omdat heiligen een bemiddelende rol hadden, moesten gelovigen zich eerst tot hen richten en niet rechtstreeks tot God. Omdat die relatie bijvoorbeeld in de islam anders is, zijn relikwieën voor hen minder gebruikelijk. "Een van de eersten die relieken verzamelde, was Helena Augusta, de moeder van keizer Constantijn", zegt Praet. "Zij was naar het Heilige Land gereisd en bracht een stuk van Christus' kruis mee naar Rome."

Sindsdien zijn kruisfragmenten een booming business geworden. Of zoals historici zeggen: als je alle stukjes van het heilige kruis weer samenlegt, heb je een heel bos.

Aan Sinterklaas wordt zelfs vandaag nog geld verdiend, vertelt Van Trigt. In Bari worden flesjes verkocht met 'mana', een mysterieuze vloeistof die jaarlijks uit de resten van de sint worden gehaald. "Godsdienst gaat nog altijd om geld", zegt hij. "En Sinterklaas is de absolute kassamagneet."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234