Maandag 14/10/2019

Het mysterie van Marcinelle: zelfs de elektriciteitsmeter liegt

Weinig of niets is zeker in het dossier-Dutroux. Bleven Julie en Mélissa werkelijk in leven tot in maart 1996, zoals Marc Dutroux altijd beweerde? Dat kan - misschien - als ze in de kinderkooi in die ijskoude winter verwarming hadden. Er zou een elektrisch kacheltje zijn geweest. Maar was er wel stroom? Werd er stroom verbruikt? In het dossier-Dutroux zijn zelfs zulke simpele vragen ingewikkeld, meldt Douglas De Coninck.

Nu het complete strafdossier-Dutroux her en der circuleert, is het eenvoudig om dit soort dingen na te trekken. Even zoeken, en hier hebben we het. Proces-verbaal 100.014 van 15 augustus 1996, rijkswacht Charleroi:

'Wij ondergetekende Michaux René (...) in burgerkleding en drager van dienstkaart (...). Binnen het kader van het dossier 607/95 van onderzoeksrechter Lorent (...) werden onze diensten belast met het uitvoeren van een reeks huiszoekingen in het huis van Dutroux in de route de Philippeville 128 te 6001 Marcinelle (...). Wij houden eraan te signaleren dat toen wij ons in deze kelder bevonden, wij stemmen van kinderen hebben gehoord, terwijl het huis leeg was. Wij hebben ons meteen zorgen gemaakt teneinde uit te maken waar deze stemmen vandaan kwamen (...).'

Even de geheugens wat opfrissen. René Michaux was dat schichtig om zich heen kijkende mannetje met die ridicule snor dat eind 1996 tijdens de live-uitzendingen van de commissie-Verwilghen haast dagelijks in beeld kwam. De man 'vergat' voortdurend essentiële informatie, werd op de ene leugen na het andere betrapt en had een favoriete oneliner: "Dat weet ik niet meer." Als toeschouwer zat je gaandeweg geprangd tussen weerzin en medelijden.

Dit was de politieman die op 13 en 19 december 1995 met zijn collega's stiekem - want zonder de gerechtelijke diensten in Luik in te lichten - de kelder van Marc Dutroux was binnendrongen, acht maanden voor de gruwelijke realiteit aan het licht kwam. Hij ging op zoek naar de op 24 juni 1995 in Grâce-Hollogne ontvoerde meisjes Julie Lejeune (8) en Mélissa Russo (8). Dat kon die dag in alle rust, want Dutroux was op 5 december 1995 voor andere feiten gearresteerd.

Michaux had op dat ogenblik alle informatie in handen die hij zich kon dromen om tot nationale held van 1995 te worden uitgeroepen. Dankzij diverse betrouwbare informanten wist hij dat de kinderen normaliter in deze kelder hoorden te zitten. Hij wist dat Dutroux in ditzelfde huis in 1985 al eens ontvoerde meisjes had vastgehouden. En hij wist dat hij op zoek moest naar "een verborgen ruimte". Hij vond ze niet.

Michaux nam wel enkele videobanden in beslag, met daarop beelden van hoe Dutroux een bij de kinderkooi horende verluchtingspijp installeerde: de perfecte wegwijzer, kortom, naar de te zoeken ruimte. Hij hield een speculum in zijn handen, en ook de kettingen waarmee Dutroux drie maanden daarvoor An Marchal en Eefje Lambrecks nog in bedwang gehouden had. De BOB'er schonk er geen aandacht aan en vergat de tapes te bekijken. Hij klapte de deur achter zich dicht en liet Julie en Mélissa verhongeren, zo wordt aangenomen.

Een politieman wordt onder alle omstandigheden geacht zorgvuldig te rapporteren over wat hij ziet of hoort. Er zijn destijds tientallen rapporten opgesteld over de mislukte huiszoekingen van 13 en 19 december 1995. Nergens repte Michaux met een woord over kinderstemmen. Het is niet aannemelijk dat een speurder, op zoek naar ontvoerde kinderen, in zijn rapporten vergeet te melden dat hij hun stemmen meende te horen.

René Michaux wachtte met die mededeling tot donderdag 15 augustus 1996, de avond waarin Sabine Dardenne en Laetitia Delhez uit de kelder werden bevrijd. Toen pas ging hij achter de tekstverwerker zitten en stelde hij een verslag op, stijl: "Oh ja, nog een klein detail dat ik toen vergat."

Gino Russo, vader van de vermoorde Mélissa, bracht het bizarre tijdstip van het kinderstemmen-pv enkele weken geleden al ter sprake in het programma Fait Divers (RTBF). Het valt niet uit te sluiten, opperde hij, dat dit één grote cover-up is: "Men wilde zo de mensen doen geloven dat Julie en Mélissa in die kelder zaten toen Michaux ze doorzocht."

De ouders van Julie en Mélissa lieten al bij herhaling weten dat ze niet naar het proces zullen komen. Te weinig, veel te weinig, is over het lot van hun dochtertjes geweten. Tegenover elk feit vermeldt het dossier een anti-feit. Achter elk feit gaat op de een of andere manier een leugen of het vermoeden van een leugen schuil.

"Als ouder ga je niet naar zo'n proces met dat idee van: zal Dutroux levenslang krijgen?", zegt Paul Marchal. "Je doet het slechts om één reden. Je hoopt eindelijk te kunnen vernemen wat er met je kind is gebeurd. Ik heb het voordeel te weten wie An heeft ontvoerd. Nee, ik weet lang niet alles, maar ik weet min of meer wanneer en hoe ze is gestorven. Gino en Carine weten nagenoeg niets. Ze kijken aan tegen een dossier waarin de realiteit gereconstrueerd is op grond van de woorden van Dutroux. In die omstandigheden kun je weinig anders dan begrip hebben voor hun houding."

Volgens de ene expertise werden Julie en Mélissa seksueel misbruikt, volgens de tegenexpertise niet. Volgens de ene getuigenis werden ze na hun verdwijning opgemerkt in een dubieuze bar in Charleroi, volgens de officiële reconstructie der feiten vertoefden ze de hele tijd in de kelder van Dutroux. Volgens een expert is het "mogelijk" dat de kinderen die 104 dagen tussen 5 december 1995 en 20 maart 1996 (de periode waarin Dutroux in de gevangenis zat) nipt wisten te overleven. Een blik in de geschiedenisboekjes leert dat IRA-hongerstaker Bobby Sands in 1981 na 66 dagen bezweek in een verwarmd ziekenhuisbed.

Twee kinderen van acht zouden het zoveel langer hebben volgehouden in een ruimte van 100 bij 215 centimeter, zonder sanitaire voorzieningen, met slechts wat voedsel in blik voor (in het meest optimistische scenario) een dag of negentien? En met of zonder verwarming? Het was maar een van die vele pogingen om de versies van Dutroux en zijn ex-echtgenote Michelle Martin te toetsen aan objectieve feiten: hoe zat het met het energieverbruik in het huis te Marcinelle in die 104 dagen?

In een normaal strafonderzoek is zoiets heel eenvoudig na te gaan. De politie hoeft slechts de facturen op te vragen bij de elektriciteitsmaatschappij en kan dan aan de hand van de meter, door vergelijking met dezelfde periode in voorgaande jaren, becijferen of en hoeveel stroom er ongeveer is verbruikt.

Het is - al - 18 januari 2001 wanneer twee speurders vergezeld van twee technici van Electrabel het inmiddels al behoorlijk vervallen huis binnengaan om de meter bekijken. Die staat in de living, onder de zekeringkast. Er valt meteen iets op: de drie zegels op de elektriciteitsmeter zijn verbroken. "Samen met u stel ik vast dat aan de binnenkant verschillende cirkelvormige en rechte krassen zijn aangebracht op de Ferraris-schijf", zegt technicus Jean-Paul Marin van de dienst beheer der tellingen bij Electrabel-Henegouwen. Dit is gebeurd, zo stelt hij vast: "Om het draaien van de schijf af te remmen of te blokkeren. Door te draaien registreert deze schijf de consumptie van stroom."

Er hoort nog een hele technische uitleg bij, maar het komt in grote lijnen hierop neer. Door erg omzichtig met een metalen voorwerp wat krassen aan te brengen, doe je de schijf blokkeren, waardoor de meter een vertekend beeld geeft van de hoeveelheid geconsumeerde stroom. De teller tikt trager, en wie in deze techniek een beetje bedreven is, kan algauw heel fors besparen op de stroomfactuur. En dat is heel exact wat Dutroux, een gepatenteerde vrek, deed. Michelle Martin gaf uitleg tijdens een verhoor op 7 december. Niet alleen in het huis in Marcinelle, zei ze, maar ook in enkele andere die hij bezat: "Ik denk dat hij met de meter is beginnen knoeien vanaf 1992. Hij stak er via een opening een stukje messing in, om dat schijfje te doen vertragen."

Bij de dienst distributie en metingen bij Electrabel in Gent schrikt woordvoerder Marc Poissonier even op. Dit is niet het soort van onderwerpen waarover Electrabel graag met de pers communiceert. "Dit soort fraude is heel uitzonderlijk", zegt hij. "Dutroux moet dan wel een erg creatieve fraudeur zijn geweest. Ik weet dat het kan, en hoe je het moet doen. Op basis van wat u me vertelt, merk ik dat het om een meettoestel van een ouder type gaat. Bij de meters die wij tegenwoordig plaatsen, kun je het niet meer doen."

Dutroux verbrak de zegels. Normaal moet de opnemer dat dan toch merken?

"Inderdaad, dat is wat ik hier niet begrijp, want dat is op zich al strafbaar. Als onze mensen zoiets vaststellen, worden er onmiddellijk stappen ondernomen. Als ze merken dat er echt aan de teller is geprutst, stellen ze meteen een pv op en wordt justitie ingeschakeld. Dan bestaat de mogelijkheid om de facturen tot drie jaar terug te laten herzien op grond van het maximale gemiddelde verbruik van de vroegere bewoner. Het is een vorm van fraude die echt heel zelden loont, hoor."

Dutroux kon het jarenlang ongestraft doen.

"Ja, normaal kan het niet. U zou uw licht moeten opsteken bij de betrokken Electrabel-afdeling in Henegouwen. Trouwens, als je op zo'n schijf begint te krassen, is er ook de mogelijkheid dat die gaat blokkeren. Dan valt de hele boel plat, is er geen stroom en moet u onze diensten bellen voor hulp. En valt u zeker door de mand. Ik ken dit concrete geval niet, maar de ervaring leert mij dat fraudeurs vrijwel altijd van een kale reis thuiskomen."

Het is zoals met die invaliditeitsuitkering. Al wie het Riziv zo manifest belazert als Dutroux dat deed, valt normaal door de mand. Of met de opeenvolging van gevallen van grootschalige verzekerings- en fiscale fraude. Of met zijn veroordeling wegens vijfvoudige kinderontvoering in 1989. Al wie zoiets in zijn strafregister vermeld heeft staan, is normaal de eerste bij wie justitie na de verdwijning van een kind gaat aankloppen. Elke andere Belg was tegen de lamp gelopen. Eén niet, en altijd dezelfde.

Michelle Martin, tijdens haar verhoor: "Zette je in dat huis in Marcinelle te veel apparaten tegelijk aan, dan viel de stroom uit. Dutroux heeft toen, in mei 1995, de hulp gevraagd van Bernard Weinstein (zijn Franse en later vermoorde kompaan, DDC). Volgens wat ik er toen van heb begrepen, heeft Weinstein een bijkomende voedingskabel aangelegd, juist voor de komst van de meteropnemer. Vanaf die dag, en daar ben ik formeel in, stemde geen enkel gegeven op de elektriciteitsmeter nog overeen met het werkelijke verbruik."

Er is dus in mei 1995 een meteropnemer langs geweest, maar net als René Michaux heeft die blijkbaar niets gezien.

Vijf jaar lang vroegen de speurders zich af hoe het kon dat Marc Dutroux zo weinig stroom verbruikte. Het antwoord kwam in januari 2001 na onderzoek van de teller: 'Er zijn cirkelvormige en rechte krassen aangebracht op de Ferraris-schijf'

Marc Dutroux: 'Een erg creatieve fraudeur.'De woonkamer in de Route de Philippeville: de teller staat rechts.Binnenkant van de meter.Krasjes op de Ferraris-schijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234