Zaterdag 25/01/2020

Het museum tentoongesteld

Een drie uur durende documentaire over een museum. U moet niet meteen beginnen zuchten, want het gaat hier om de Londense National Gallery, een gigantische schatkamer vol wereldberoemde Europese schilderkunst. Regisseur is de Amerikaan Frederick Wiseman, een monument van het docugenre.

Als filmmaker is Frederick Wiseman, die in 1930 in Boston werd geboren, een laatbloeier. Hij studeerde rechten aan de universiteit van Cambridge, Massachusetts en doceerde een tijdlang aan verschillende universiteiten. In 1967 draaide hij zijn eerste documentaire, namelijk Titicut Follies, over de State Prison for the Criminally Insane in Bridgewater, Massachusetts. Dat was een gevangenis waar hij af en toe met zijn studenten heenging omdat hij hen, in plaats van alleen maar theoretisch onderricht te geven, liever rechtstreeks liet kennismaken met de praktijk van een psychiatrische instelling.

Sindsdien is Wiseman, die op het voorbije Filmfestival van Venetië terecht een Gouden Leeuw kreeg voor zijn indrukwekkende carrière, zich als documentairemaker blijven concentreren op alle mogelijke 'instituties': allerlei maatschappelijke organisatievormen werden zijn focus, waarbij hij zich toespitste op de interactie tussen zo'n al dan niet publieke instelling en haar cliënteel. De titels van zijn docu's spraken voor zich, zoals High School (1968), Law and Order (1969) over de politie, Hospital (1969), Basic Training (1971) over het leger, Juvenile Court (1973) en Welfare (1975) over sociale bijstand.

Nadien verlegde hij zijn belangstelling geregeld naar minder publiekrechtelijke domeinen, maar ook dan bleef hij zich richten op het institutionele karakter van zijn onderwerpen, zoals Meat (1976) over de vleesproductie, Model (1980) over de modellenindustrie, Racetrack (1985) over paardenrennen, Ballet (1995) over het American Ballet Theatre en zelfs Crazy Horse (2011) over de gelijknamige nachtclub in Parijs, als belichaming van de zogenaamde 'nude chic'.

Samengevat: als men ooit een of andere buitenaardse bezoeker een overzicht zou willen geven van de moderne westerse samenleving annex cultuur van deze en vorige eeuw, dan hoeft men hem alleen maar het verzamelde oeuvre van Frederick Wiseman te laten zien.

Pretentieus

Toen hij indertijd debuteerde met Titicut Follies beschikte Wiseman nog over enige voorkennis van zijn onderwerp. Maar dat heeft hij sindsdien vermeden. Hij begon aan zijn films zonder al te veel voorafgaand onderzoek. "De film maken is mijn research", poneert hij in dat verband. "Ik leer bij terwijl ik film." Voor National Gallery liep hij drie maanden rond in het museum. Zijn aanpak is een en al 'hands-off'. Hij komt niet tussenbeide. Er is geen voice-over en er zijn al evenmin interviews. Geen 'talking heads' dus. Zijn methode is die van een zwijgzame observator, ook al heeft hij een hekel aan de 'fly-on-the-wall'-omschrijving, want die uitdrukking vindt hij "bijzonder aanstootgevend".

En de Franse term 'cinéma vérité' ergert hem nog veel meer, want het woord 'waarheid' vindt hij, zelfs in de context van een documentaire, 'ongelooflijk pretentieus'. Objectiviteit is hoogstens een streefdoel, maar het is allemaal een kwestie van keuzes maken. Wat laat de filmmaker zien en in welke context?

170 uur film

Juist daarom is de montage zo essentieel. Voor National Gallery draaide hij gedurende drie maanden in het prestigieuze museum, hield daar 170 uur filmmateriaal aan over en spendeerde uiteindelijk dertien maanden aan de montage. Maanden van keuzes maken en steeds dezelfde vraag: "Why?" Waarom deze take wel en die andere niet?

Voor zijn documentaires komt Wiseman op plaatsen waar u en ik normaliter niet toegelaten worden. We kunnen in de National Gallery wel de wereldberoemde schilderijen van Titiaan, Turner, Rubens, Van Gogh, Michelangelo, Cézanne en Botticelli gaan bekijken, maar niet luistervinken bij de stafvergaderingen over sponsoring of bij de discussies over restauratie en conservatie. Dankzij deze documentaire kunnen we dat nu dus wel. En terwijl ons een boeiende blik gegund wordt achter de schermen van zo'n wereldberoemde instelling, krijgen we ook nog eens een fascinerende les kunstgeschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234