Zondag 31/05/2020

Het mooiste plekje van New York

Wave Hill,

verborgen schat in een wereldstad

Teddy Roosevelt was erop verliefd, schrijver en journalist Marc Twain wilde er voor altijd blijven wonen, vioolvirtuoos Arturo Toscanini bracht er de Tweede Wereldoorlog door en nu is het het meest private publieke park van New York: Wave Hill.

Paul Geerts

urist William Lewis Morris bouwde het classicistische Wave Hill House in 1848 als een buitenverblijf voor zijn familie. Een paar jaar later kwam het in handen van uitgever William Henry Appleton die begon met de aanleg van de tuinen. Hij was ook amateur-bioloog en ontving op Wave Hill onder anderen de natuurwetenschappers Thomas Henry Huxley en Charles Darwin. Maar het was vooral bankier George Perkins, vennoot van de JP Morgan Company, die het domein in het begin van de 20ste eeuw zijn huidige luister gaf. Hij liet de tuinen aanleggen, bouwde serres en pergola's en plantte duizenden bomen en struiken. Hij kocht ook alle terreinen in de buurt op om het unieke uitzicht op de Hudson-rivier en de omliggende natuur te vrijwaren. Perkins huurde een Weense landschapsarchitect in die het hele domein ontwierp in de toen modieuze Engelse landschapsstijl met glooiende graspartijen en imposante struik- en boommassieven met vele exotische planten. Veel van de vaak zeldzame bomen en struiken van Perkins zijn bewaard gebleven.

Perkins was ook een militant conservationist, een natuurbeschermer, die een beweging leidde om de Palisades te redden, beboste klippen aan de overkant van de Hudson op het grondgebied van de staat New Jersey, en een van de laatste restanten van de gletsjers die ooit heel New York bedekten Vanuit Wave Hill heb je een prachtig uitzicht op die Palisades.

Na de dood van Perkins verhuisde zijn familie naar het kleinere Glyndor House op het domein en verhuurde Wave Hill House. Tot de beroemdste huurders behoorden de latere president Ted Roosevelt, die naar eigen zeggen hier de smaak van de natuur en vooral van het vogelen te pakken kreeg; de schrijver en journalist Marc Twain, die er drie jaar woonde en er zelfs een boomhut bouwde in een reusachtige kastanjelaar op de Great Lawn; en de violist Arturo Toscanini, die er verbleef van 1942 tot 1945. In de jaren '50 was het de residentie van de Britse ambassadeur bij de UNO. In die periode logeerden er tal van beroemdheden, zoals de Britse koningin-moeder, de Duitse president Adenauer en zowat alle Britse premiers uit die tijd.

In het begin van de jaren '60 schonk de familie Perkins Wave Hill aan de stad New York. Het domein raakte een beetje op de sukkel, tot een jonge tuinier van de New York Botanical Garden, Marco Polo Stufano, zich het lot aantrok van wat wel eens 'het mooiste plekje van New York' wordt genoemd. Stufano, die vandaag 'Director of Horticulture' van Wave Hill is, begon rond 1970 met een ingrijpende restauratie van het domein. Daarbij bewaarde hij wel grotendeels de oorspronkelijke parkaanleg uit de tijd van Perkins, maar hij voegde een aantal thematische tuinen toe waarop mensen zich voor hun eigen tuin kunnen inspireren, zoals hij zelf zegt. Omdat die tuinen geconcentreerd zijn rond de gebouwen en mede door de grootsheid van het omringende landschap en de schaal van het domein - het is ruim 15 hectare groot - heeft men gelukkig nooit de indruk door een soort toontuinenproject te wandelen. Integendeel zelfs, door de gemoedelijke sfeer waant de wandelaar zich bijwijlen in een 19de-eeuwse kasteeltuin.

Stufano's eerste medewerker was de onlangs overleden kunstenaar John Nally, die zijn buik vol had van de New Yorkse kunstscène en die met Stufano een artistiek oog en een passie voor planten gemeen had. Ze herstelden op Wave Hill enkele ingezakte serres om er een collectie cactussen, tropische en subtropische planten en palmen onder te brengen. In de kruidentuin groeien onder meer diverse muntsoorten. Tussen de verzameling salvia's, lavendels, rozemarijn, groepen Tetrapanax paperifer en de artemisia's in de 'Droge Tuin' wijzen enkele jeneverbesbomen naar de hemel, een knipoog van Stufano naar het Toscaanse geboorteland van zijn ouders. Op de ruïnes van nog een andere serre werd een prachtige rotstuin aangelegd waar een mooie collectie alpiene plantjes zijn samengebracht. Nu hou ik niet van rotstuintjes, maar hier is geen enkele poging gedaan om een Alpenlandschap na te bootsen, waardoor dit rotstuintje wél charme heeft.

Van de onderkomen rozentuin maakten de twee mannen een ouderwetse cottage-tuin. Deze tuin is helemaal omsloten door een rustiek hekwerk van rode ceder, materiaal dat ook gebruikt is voor de banken en de pergola's. Indien men op de achtergrond de Hudson niet zag, zou men zich op het Engelse platteland wanen. Al is de beplanting wel origineler en avontuurlijker dan wat in die Engelse tuinen meestal te zien valt. "Deze veredelde cottage-tuin is bedoeld om de bezoekers inspiratie te geven en avontuurlijke ideëen aan de hand te doen voor hun eigen tuin", zegt Stufano. Elk jaar en elk seizoen verandert hij er wel iets aan, zodat de bezoeker er altijd iets nieuws kan ontdekken. "Maar essentiëel voor deze tuin is de structuur, de permanante architecturale elementen die in elk seizoen een vast gegeven vormen", meent Stufano.

Zo zorgen de coniferen aan de voet van de grote serre voor een groenblijvende achtergrond voor de kleurenexplosie in het bloeiseizoen. De veertien even grote bedden geven regelmaat en rust, net als de twee pergola's die tegenover elkaar liggen en de snoeivormen van Taxus x media 'Tauntoni' in het centrum van de tuin.

Toen ik er begin november vorig jaar was, stonden de vele salvia's (waaronder de prachtige 'Indigo Spires', S. leucantha, S. mexicana var. minor en S. van houtii), Perovskia atriplicifolia, asters, Chrysanthemum 'Innocence' en 'Ryan's Pink', en tal van eenjarigen zoals Amaranthus, Lobularia mariamum en een grote verscheidenheid van Nicotiana nog volop in bloei. Ipomoea en Convolvulus kronkelden zich met hun schitterende bloemen omhoog waar ze steun vonden. Dahlia's in alle tinten rood, geel en oranje beleefden hun hoogtepunt, terwijl de zaadhoofden van uitgebloeide bloemen, de bessen op de struiken en de verkleurende bladeren blonken in de lage zon. Aan de voet van een van de pergola's toonde Clematis heracleifolia davidiana zijn zilveren zaadpluizen, terwijl de klimroos 'Madame Grégoire Staechlin' vol rode bottels hing.

In de meer beschaduwde 'wilde tuin' gaat het ook zo. In het vroege voorjaar groeien er onder meer helleborussen, sneeuwklokjes en krokussen. Vanaf april bloeien de narcissen, sierdistels (ondermeer de enorme Onopordum acanthium), Stylophorum diphyllum en een uitgelezen keuze van Clematissoorten. In volle zomer is het de beurt aan onder meer Eschscholzia californica, sieruien en Verbascumsoorten, naast Eremurus robustus, witte tapijten van Cerastium tomentosum, en Papaver atlanticus. In het najaar domineren purper, oranje en rood de tuin. Zo zijn er de rode knoppen van de eenjarige Emilia javanica en de Gomphrena globosa, de laatbloeiende Salvia leucantha, Tricyrtis in verschillende tinten, de merkwaardige irisachtige Belamcanda chinensis en de siergrassen die dan op hun mooist staan. Ook Eschscholzia californica blijft bloeien tot aan de eerste vorst, samen met de hoge vlinderachtige bloemen van Gaura lindheimeri en tal van struiken zoals Rhus typhina 'Laciniata' en Callicarpa dichitoma f. tomentosa, die prachtig verkleuren en/of opvallende bessen dragen.

"Het is helemaal geen heemtuin", zo benadrukt Stufano, "want dat zou betekenen dat we hier alleen inheemse, streekeigen planten zouden kunnen gebruiken. Hier staan echter planten uit heel de wereld, maar op zo'n manier dat het allemaal heel natuurlijk en spontaan lijkt. Om dat effect te bereiken, hebben we haast uitsluitend soorten gebruikt, geen hybriden." De beplanting wordt ook geregeld veranderd en er wordt permanent geëxperimenteerd met nieuwe combinaties en nieuwe kleuren. Smalle paadjes doorkruisen de dicht beplante tuin, die op een steile helling ligt. Centraal ligt een houten tuinpaviljoentje van waaruit men een prachtig vergezicht heeft over de Hudson en de Palisades.

De formele vijvertuin, die helemaal omringd wordt door pergola's die begroeid zijn met een uitgelezen collectie klimplanten, contrasteert met de bloementuinen door de uiterst gereserveerde beplanting. Alle aandacht wordt gericht op de vijver, waarin onder andere waterlelies en lotussen bloeien. Aan één kant van deze Italiaans aandoende tuin werd een kleine collectie siergrassen aangeplant, naast lelies, canna's, daglelies en bamboes. Het geheel geeft deze tuin een bijna tropisch karakter.

Zijn die tuinen stuk voor stuk de moeite waard, dan is Wave Hill toch vooral uniek omwille van het prachtige landschap en de uitzonderlijke ligging aan de oevers van de Hudson en is en blijft het op de eerste plaats een prachtig park. Overal op het gras staan gemakkelijke houten zetels die naar believen kunnen worden verplaatst om te genieten van de omgeving. Deze Wave Hill Chair werd in het midden van de eeuw ontworpen en is geïnspireerd op de beroemde Mondriaanstoel van Rietvelt.

Aan de rand van de Great Lawn werd in het begin van de eeuw een enorme pergola in Italiaanse stijl gebouwd. Van hieruit heeft men het mooiste zicht op de Hudson en de Palisades aan de overkant en op het Herbert and Hyonja Abrons Woodland, de prachtige bossen die deel uitmaken van het domein.

Dit bosgedeelte beslaat zowat vijf hectare. Langs de wandelpaden door dit bosgedeelte, dat momenteel zorgvuldig wordt gerestaureerd en wordt herbeplant met vooral inheemse bomen en struiken, staan geregeld borden waarop uitgebreid tekst en uitleg wordt gegeven bij de vele soorten die men er tegenkomt, en bij de restauratiewerkzaamheden.

Wave Hill is de laatste jaren ook uitgegroeid tot een belangrijk centrum van hedendaagse kunsten. Geregeld worden tentoonstellingen van hedendaagse kunst georganiseerd die op een of andere manier de natuur tot onderwerp hebben. Dat kan gaan van bloemenschilders tot beeldhouwers, fotografen of videokunstenaars die met plantaardige materialen werken of zich laten inspireren door de natuur.

Overal in het park zijn hedendaagse sculpturen opgesteld, meestal werken die speciaal werden gemaakt voor deze plek. Zo staat er bijvoorbeeld het monumentale werk Stading Mitt with Ball van Claes Oldenberg, een enorme stalen baseballhandschoen met een houten bal. En Robert Irwins Hill Wood, een groep van ceremoniële stenen merktekens, die overal op het domein werden aangebracht.

Een nieuw kunstenproject bestaat erin om elk jaar aan een groep kunstenaars een opdracht te geven om in situ een werk te creëren dat inspeelt op de omgeving. Dat project ging vorig jaar van start met een eerste realisatie door Laura Anderson Barbata en een groep Mexicaanse kunstenaars, die in samenwerking met de tuiniers van Wave Hill een aantal installaties aanbrachten om de bezoekers naar de bosgedeelten te brengen om daar de restauratiewerken te bekijken. Op een van de bospaadjes werden bijvoorbeeld tienduizenden gedroogde bloemblaadjes gestrooid, waardoor een veelkleurig tapijt ontstond. Elders werden droge takken van exotische bomen samengebracht in een soort magische cirkels, rond citaten in meer dan vijftig talen die in de Bronx worden gesproken. Op boomstronken werden dan weer citaten aangebracht uit de talen van de Indianen die ooit in dit gebied verbleven, maar door de blanke veroveraars werden uitgeroeid. Of er werden kleine vogelhuisjes in de bomen opgehangen, een verwijzing naar de vele trekvogels die Wave Hill aandoen op hun tocht naar het zuiden.

Er zijn ook geregeld jazz- en kamermuziekconcerten, soms in de open lucht. In de winter is er zelfs een heus jazzfestival en in juli een openlucht dansfestival, 'Dances for Wave Hill', waarbij gepoogd wordt om het landschap, de tuinen en de bomen te betrekken bij de opvoeringen. "A walk through this peaceful oasis will appeal to nature and art lovers alike, as well as to those who just want to get away from the chaos and noise of the city", zo schrijven Marina Harrison en Lucy D. Rosenfeld in hun befaamde gids Artwalks in New York. Ze hebben gelijk.

Wave Hill ligt aan Independence Avenue en West 249th - 252nd Street in Riverdale in de Bronx, een van de meest exclusieve wijken van New York, op nauwelijks twintig minuten rijden van het centrum van Manhattan. Met de metro is het te bereiken via de Hudson Line of Metro North. De tuinen zijn dagelijks geopend van 9-17.30 uur, behalve op maandag. Op vrijdag zijn ze open tot zonsondergang. In Wave Hill House is een klein restaurant ondergebracht waar u lekkere slaatjes of thee met gebak kan eten.

Tel (718) 549-3200. Internet: www.wavehill.org (waar u ook info vindt over alle lopende en geplande tentoonstellingen, voordrachten en concerten).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234