Woensdag 30/09/2020

Het ministerrapport van Dirk Van Mechelen: 7,5/10

Beeld UNKNOWN

Dirk Van Mechelen (Open Vld) is Vlaams minister van Financiën, Begroting, Ruimtelijke Ordening en Onroerend Erfgoed.


Tien jaar lang beheerde Dirk Van Mechelen de Vlaamse schatkist. Een strikte discipline bracht zijn doel even in zicht: drie weken lang was Vlaanderen schuldenvrij. Maar toen moest KBC worden gered...

Dirk Van Mechelen wordt alom geprezen voor zijn vakmanschap. Voor zijn partij volstaat dat echter niet om hem uit te spelen als vanzelfsprekend boegbeeld.

Dirk Van Mechelen is de ancien van de Vlaamse regering. Als enige van de huidige lichting was hij er in 1999 al bij, toen Patrick Dewael aan het hoofd kwam van de paars-groene regering. Sindsdien is hij degene die waakt over de Vlaamse rekeningen.

Jarenlang stond Van Mechelen in de schaduw van zijn partijgenoten. Eerst van Dewael en diens opvolger Bart Somers. Later, toen Leterme paars-groen van de kaart veegde, werd niet Van Mechelen maar Fientje Moerman viceminister-president voor de liberalen. Toch had hij van in het begin een stevige vinger in de pap, want als begrotingsminister zat hij er bijna altijd bij wanneer in het kernkabinet de belangrijke knopen werden doorgehakt.

Toen hij twee jaar geleden dan toch vice werd, had hij niet veel tijd nodig om zich met Kris Peeters en Frank Vandenbroucke te ontpoppen tot sterkhouder van de Vlaamse regering. Hij is de vleesgeworden degelijkheid, en dat imago heeft hij heeft hij ten volle uitgespeeld. Zelfs Guy Verhofstadt maakte er gebruik van, toen hij Van Mechelen in 2007 in zijn verkiezingsboekje 8 jaar Verhofstadt een lovend hoofdstuk liet schrijven over het paarse begrotingsbeleid, omdat "de autoriteit" van Van Mechelen "onbetwist" is.

Gewapende fundamenten
Als minister van Financiën en Begroting had Van Mechelen één grote droom: Vlaanderen schuldenvrij maken. Na het laatste rondje staatshervorming werd dat een stuk makkelijker, omdat de Vlaamse overheid er een smak geld bij kreeg. Toch blijft het een verdienste dat de schuldgraad op 1 januari van dit jaar effectief op nul stond, al was het maar omdat Van Mechelen er rigoureus op toezag dat het geld niet zomaar over de balk werd gegooid. Jaar na jaar presenteerde hij begrotingen in evenwicht, wat in een vijfpartijenregering waarin iedereen wel eens een cadeau wil uitdelen niet vanzelfsprekend is, zelfs met een rijkelijk budget. Dat het sprookje van een schuldenvrij Vlaanderen uiteindelijk maar drie weken duurde, is niet zijn schuld. Toen eind januari KBC de dieperik in ging, had de Vlaamse regering geen andere keuze dan opnieuw in het rood te gaan om de bank te redden.

Jammer voor Van Mechelen, die zijn tweede ambtstermijn niet kan afsluiten met die trofee in de kast. Maar hij heeft wel een bodem van gewapend beton gelegd die Vlaanderen ietsje beter beschermt tegen de crisis.

De meerjarenbegroting die hij in het begin van de legislatuur opstelde, verdeelde de beschikbare middelen meteen over de verschillende partijen. Dat gaf niet alleen de richting aan, het voorkwam ook dat de vijf partijen voortdurend met elkaar in de clinch zouden gaan over de verdeling van het geld.

Niet dat Van Mechelen daarom een heilige is. De handtekening die hij als begrotingsminister onder zowat elk regeringsbesluit moet zetten, werd wel eens ge- of misbruikt, al naargelang, om zware liberale accenten te leggen. Hij slaagde erin om enkele mooie blauwe pluimen op zijn hoed te steken. Het fiscale pact met de gemeenten bijvoorbeeld, waarbij Van Mechelen 642 miljoen euro vrijmaakte om elke gemeente 100 euro per inwoner te geven voor schuldafbouw. In ruil moesten ze wel beloven om enkele 'pestbelastingen' af te schaffen. Of de jobkorting, die elke werkende Vlaming in februari een aardige extra duit op het loonbriefje opleverde. Dat andere dringende noden, zoals extra plaatsen in de gehandicaptenzorg of de kinderopvang, dan naar de achtergrond verdwijnen, is niet de eerste bekommernis van een liberale viceminister-president.

Nu kon Van Mechelen een deel van het budget ook met reden claimen. Want door de nieuwe Vlaamse fiscaliteit creatief in te vullen zorgde hij er persoonlijk voor dat er meer middelen in de schatkist terechtkwamen. De schenkingsrechten, registratierechten en successierechten werden verlaagd, zodat de mensen ze als rechtvaardig gingen beschouwen en van de weeromstuit netjes betaalden. Met als gevolg dat een verlaging van de tarieven zorgde voor spectaculair hogere inkomsten.

Grijze zones
Als minister van Ruimtelijke Ordening krijgt Van Mechelen minder lof. Zijn langverwachte nieuwe decreet kwam er slechts op de valreep, na veel trekken en sleuren, en ondanks negatieve kritiek van zowat alle adviesraden en de Raad van State. Het duidelijke beleid dat gestalte kreeg onder Steve Stevaert, met strikte regels en een streng toezicht op de naleving ervan, wordt verlaten. Van Mechelen breekt liever geen illegale weekendhuisjes af, zoveel is duidelijk. Ook hier hebben de 'enge' liberale belangen de bovenhand. Er zijn opnieuw meer grijze zones en het vergunningenbeleid is versoepeld, wat in groene hoek de vrees doet ontstaan dat de weinige open ruimte in Vlaanderen de komende jaren opnieuw zwaar onder druk zal komen te staan.

Financiële crisis
In de voorbije maanden moest Van Mechelen zich noodgedwongen vooral inlaten met de financiële crisis. Samen met Kris Peeters en Frank Vandenbroucke slaagde hij er op cruciale momenten in om snel en efficiënt te handelen, zoals bij de redding van KBC in januari. In andere dossiers werd het de afgelopen maanden steeds moeilijker om nog krachtdadig op te treden. Vooral Van Mechelen nam wel eens de vlucht vooruit, vaak in opdracht van de Melsensstraat, waar men met lede ogen vaststelde dat het aura van degelijkheid vooral van Peeters af straalde. En dus bemoeilijkte Van Mechelen het regeringswerk, bijvoorbeeld door voor zijn beurt te spreken als het over de Lange Wapper ging, of door de overbruggingspremie van Frank Vandenbroucke te torpederen.

Van Mechelen doet dat met pijn in het hart, want eigenlijk is hij erg loyaal aan zijn regering en is hij ervan overtuigd dat gewoon voortbesturen ook op drie weken van de verkiezingen de beste manier van campagne voeren is. Maar als hij het blauwe fabriekje niet zelf verdedigde, dan nam Patricia Ceysens wel over, en dat is dan weer niet goed voor de eigen carrière.

Voetje voor voetje heeft Van Mechelen zich opgewerkt tot Vlaams boegbeeld van zijn partij. Het was des te pijnlijker dat Open Vld hem opnieuw in de schaduw wilde laten staan en hem weigerde uit te spelen als kandidaat minister-president. Pas nu Bart Somers pijnlijk onderuit is gegaan in de zaak-Vijnck, mag, kan, of durft Van Mechelen die rol op te eisen.


Pluspunten
- Voerde een streng begrotingsbeleid, maakte de overheidsfinanciën structureel gezond en maakte Vlaanderen zo iets weerbaarder tegen de crisis.
- Zonder de reddingsoperatie van KBC was Vlaanderen nu schuldenvrij.
- Verlaagde de successie-, registratie- en schenkingsrechten en zorgde zo paradoxaal genoeg voor extra inkomsten.
- Van Mechelen is een dossiervreter die zijn zaken kent en niet te beroerd is om ze van naaldje tot draadje uit te leggen in het parlement.
- Bleef heel alert tijdens de financiële crisis en zorgde zo mee voor doortastende ingrepen, zoals bij de redding van KBC.

Minpunten
- Zijn decreet ruimtelijke ordening, dat doorgedrukt werd tegen tal van negatieve adviezen in, is fel gecontesteerd en versoepelt de regels.
- Dossiers als dat van het stadion van Club Brugge kregen een halfslachtige oplossing, met als enige doel ze over de verkiezingen te tillen.
- De Vlaamse regering zocht voor tal van investeringen alternatieve financiering via publiek-private samenwerking, maar het blijft hoogst twijfelachtig of dat een succesverhaal wordt.
- Nu Vlaanderen het in economisch opzicht plotseling minder goed doet, zal ook Van Mechelen niet kunnen voorkomen dat de begroting in het rood gaat.

(Gorik Van Holen)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234