Woensdag 16/10/2019

Milieu

Het mestprobleem gaat verder dan de veestapel in Vlaanderen

Beeld ID Photo Agency

Het weer zit tegen, boeren volgen de regels niet en kunstmest is in opmars. Feit is: er zit te veel nitraat in de Vlaamse rivieren. Is het terugdringen van de veestapel een duurzamere oplossing?

Vlaanderen gaat grandioos onder de lat door als het gaat over de aanwezigheid van nitraat in onze rivieren. De regering had als doel gesteld dat op slechts 5 procent van de meetpunten de norm overschreden mocht worden. Uit een rapport van de Vlaamse milieumaatschappij blijkt nu dat 28 procent van de punten rood kleurt.

Een van de redenen is dat nog te veel boeren de kantjes eraf lopen. “Er zijn nog te veel mensen die zichzelf geen cowboy noemen – en die wellicht ook geen cowboy zijn – die allemaal denken dat ze een klein beetje marge mogen nemen”, zei Ria Gielis begin dit jaar tijdens een hoorzitting in het Vlaams Parlement. Ze is topvrouw bij de Mestbank, de overheidsinstantie die de mestactieplannen uitvoert en opvolgt. “In een intensieve landbouw, op een beperkte ruimte als Vlaanderen, kunnen we ons dat niet permitteren.”

Er zijn er die de boel bewust belazeren, bij andere boeren is het een manier om de eindjes aan elkaar te knopen. De landbouwsector staat economisch enorm onder druk en mest verwerken kost geld. De verleiding om niet alles geheel volgens de regels, en dus goedkoper, te doen is soms groot. 

Eerst droog, dan nat

Ook de slechte weersomstandigheden worden als factor aangehaald. De zomer van 2017 was erg droog, gevolgd door een erg nat najaar. De mest kon eerst niet doordringen tot in de bodem, waarna die werd weggespoeld naar onze waterlopen.

Minister van Leefmilieu Joke Schauvliege (CD&V) wil zich daar niet achter verschuilen. Ze beseft maar al te goed: ook met gunstiger weer was de norm niet gehaald. “Bovendien moeten we met de klimaatverandering maar beter rekening houden met extremere omstandigheden”, vult Freek Verdonckt van Natuurpunt aan. “Afgelopen zomer was nog droger. Het mestbeleid moet daar korter op de bal spelen.”

Schauvliege werkt momenteel aan een nieuw mestactieplan, het zesde al in de rij. Daarbij bouwt ze voort op het bestaande beleid, waarin de landbouwers zelf veel verantwoordelijkheid kregen. De controles moeten strikter, de aanpak gerichter. “Een mentaliteitswijziging is nodig.”

Minder vee

Gemorrel in de marge, vindt Natuurpunt. Door de bal in het kamp van de landbouwsector te leggen, blijft de deur openstaan voor massale mestproductie. Een fundamentelere, duurzamere oplossing is nodig, klinkt het. Het idee om de veestapel in Vlaanderen terug te dringen komt dan meteen naar boven. “We zouden beter gaan naar een niveau dat ons leefmilieu aankan.”

Momenteel lopen er 1,33 miljoen runderen en 6,02 miljoen varkens rond op ons grondgebied. Samen zijn ze goed voor een mestproductie van 128 miljoen kilogram stikstof. Gigantisch veel, maar het cijfer stijgt niet. Meer nog, er wordt steeds meer mest verwerkt en uitgevoerd. 

Alleen: de gemaakte winst wordt meteen uitgevaagd door een hoger gebruik van kunstmest op andere akkers. “De koeien en varkens zijn vaak de boeman”, zegt Vanessa Saenen van de Boerenbond. “Dat beeld spreken we graag tegen.”

Tikkende klok

Minder vee of niet? De discussie over mestvervuiling in Vlaanderen kan in elk geval niet gevoerd worden zonder te kijken naar het economisch model van onze landbouw. De prijzen die de boeren voor hun producten krijgen, liggen laag. De financiële ruimte om te investeren in een slimmer, ecologischer beleid hebben ze niet. Terwijl ze er alle belang bij hebben om te schakelen naar een duurzamer model om te kunnen overleven.

Intussen tikt de klok. In 2027 zal Vlaanderen door Europa afgerekend worden. Als de vooropgestelde normen niet gehaald wordt, dreigt ons land op het strafbankje te belanden. “Als Schauvliege de minister wil zijn die daar verantwoordelijk voor was, dan is dat haar zaak”, zegt Verdonckt van Natuurpunt. “Ik noem het schuldig verzuim.” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234