Donderdag 29/07/2021

Analyse

Het mes gaat in het ambtenarenpensioen, maar twee cruciale zaken ontbreken

Protest tegen de pensioenhervormingen van minister Bacquelaine in januari vorig jaar. Beeld Eric De Mildt
Protest tegen de pensioenhervormingen van minister Bacquelaine in januari vorig jaar.Beeld Eric De Mildt

'Wat niet meer te verantwoorden is, komt in het vizier van besparingen.' Pensioenautoriteit Frank Vandenbroucke begrijpt waarom de regering het mes wil zetten in het ambtenarenpensioen. Toch ontbreken twee cruciale zaken: overleg en een globale visie.

Ah, de ambtenaren. Ze werken van 9 tot 5 en niet langer, hebben veel vakantie en genieten op de koop toe van een riant pensioen. Er bestaan hardnekkige clichés over het overheidspersoneel in ons land. Dat de regering hun carrières wil oprekken en bepaalde pensioenvoordelen wil afschaffen, gaat er bij een deel van de bevolking in als zoete koek.

Maar om de regeringsbeslissing van afgelopen weekend daaraan toe te schrijven, is veel te gemakkelijk. In feite heeft pensioenminister Daniel Bacquelaine (MR) niet meer gedaan dan de aanbevelingen van de commissie-Vandenbroucke uit 2014 te volgen.

De tekst is duidelijk. De diplomabonificatie, waarbij studiejaren mogen worden meegeteld bij de pensioenberekening, is op termijn maatschappelijk niet meer te verantwoorden. Het verschil tussen de privé en de openbare sector is te groot. Ook is niet langer logisch dat voor sommige (voornamelijk zware) beroepen de gewerkte jaren meer doorwegen voor de pensioenberekening, terwijl voor de werknemers zo'n systeem niet bestaat. En nog wel meer anomalieën passeren de revue.

Kort samengevat: alle hervormingen die Bacquelaine voorstelt, worden ook aangestipt door het rapport.

Frank Vandenbroucke. Beeld belga
Frank Vandenbroucke.Beeld belga

Verkapte besparingsoperatie

"Ik blijf achter ons advies staan", zegt voormalig sp.a-minister en professor Frank Vandenbroucke. Hij zit nog steeds een opvolgingscommissie voor pensioenen voor en geniet een onpeilbaar respect bij meerderheid en oppositie. Dat de regering het mes zet in het ambtenarenpensioen, is voor hem geen grote verrassing. "Wat niet meer te legitimeren is, komt in het vizier van besparingen. Bij de pensioenen van de privé moet je alvast niet gaan snijden. Die zijn in ons land erg laag."

Dat maakt niet dat deze hervorming ideaal is, verre van. Er is nauwelijks sociaal overleg geweest, klagen de vakbonden aan. "Wij zetten de lijnen uit, de politiek doet aan politiek", zegt Koen Peumans, woordvoerder van Bacquelaine. "Dit is wat in het regeerakkoord staat. De bonden zullen hun zeg kunnen doen over de concrete uitwerking en de overgangsmaatregelen." Die zullen ruim zijn, belooft de minister. Aan opgebouwde rechten wordt niet geraakt.

Toch is zoiets niet zo simpel. De regering wil het huidige systeem voor zware beroepen specifiek voor ambtenaren uitbreiden naar een nieuw, hervormd systeem voor iedereen. De sociale partners pleegden al overleg, maar dat loopt bijzonder moeizaam. Van leerkracht tot buschauffeur, van ambtenaar tot werknemer: iedereen heeft wel zijn redenen om zijn job als 'zwaar' te beschouwen. De bonden vrezen bovendien een verkapte besparingsoperatie. "Het voorziene budget is belachelijk laag", zegt Chris Reniers van de socialistische vakbond ACOD.

Bovendien doorkruist Bacquelaine de plannen van Vlaams onderwijsminister Hilde Crevits (CD&V). Zij wil zelf de loopbaan van de leerkrachten weer aantrekkelijk maken, en een relatief goed betaalde oude dag hoort daar onder meer bij. Crevits vraagt dringend overleg met haar federale collega. Wat er opnieuw op wijst dat Bacquelaine al te vaak alleen handelt.

De pensioenminister heeft nu een hele batterij aan maatregelen aangekondigd, maar er blijven nog heel wat gaten. Het is logisch dat die via overleg - met de bonden en het onderwijs - worden ingevuld, maar het grootste hiaat blijft een algemene visie. Dat stelt ook Vandenbroucke. "Het uitgangspunt is een globale hervorming. Waar blijft het puntensysteem voor iedereen, met daarin de correcte plaats voor zware beroepen? Dat debat moet starten vanuit een duidelijke visie op wat pensioen kwaliteitsvol maakt. Op dat vlak is nog geen millimeter vooruitgang geboekt."

Acties of stakingen

Terwijl Bacquelaine vol vertrouwen is om alle maatregelen nog voor het eind van de legislatuur uit te voeren, lopen de vakbonden storm. Morgen zullen minstens 200 militanten actievoeren aan het kabinet van de minister om duidelijke bijsturingen te eisen. Tegelijk gaan ze bij elk lid van de regering langs.

"Jambon kan wel pronken met de prestaties van de politiediensten, Vandeput met die van het leger", zegt ACV'er Luc Hamelinck. "Ze leveren ook schitterend werk dezer dagen, maar waarom straf je hen dan door hen dit laatste voordeeltje af te nemen? We wachten antwoorden af, maar in functie daarvan komen er nieuwe acties of zelfs stakingen."

Het ambtenarenpensioen voor dummy's

Wat houdt het in?
Wie voor de staat werkt mag zeker niet klagen over zijn pensioen. Het ambtenarenpensioen ligt een stuk hoger dan dat van 'gewone' werknemers. Die laatste krijgt gemiddeld 1.362 euro per maand, een ambtenaar gemiddeld 2.330 euro, bijna het dubbele.

Al horen hier een aantal kanttekeningen bij. Voor ambtenaren is het pensioen een vorm van compensatie voor hun lager loon. Ze kunnen ook geen aanvullend pensioen opbouwen. In de praktijk is het verschil dus kleiner: zowat 250 euro per maand. Ons land spendeert zo 14 miljard euro aan het uitbetalen van ambtenarenpensioenen en 21 miljard euro aan werknemerspensioenen. Het aantal werknemers op rust is, met 1,8 miljoen mensen, wel vier keer zo groot als de groep ambtenaren op rust.

Wie maakt er aanspraak op?
Iedereen in dienst van de overheid: van leerkrachten, over inspecteurs van de fiscus tot politie- en brandweermannen. Allemaal krijgen ze op het einde van hun loopbaan een ambtenarenpensioen. Afhankelijk van het precieze beroep zijn er wel verschillen.

Er bestaat sowieso ook nog een wezenlijk verschil tussen het pensioen van contractuele ambtenaren en dat van hun vastbenoemde collega's. Contractuelen worden daarom aan het einde van hun loopbaan vaak snel snel 'gepromoveerd' door hun chef.

De regering wil dit soort kunstgrepen vermijden door het verschil tussen de twee pensioenstelsels weg te werken. In de eerste plaats moeten contractuele ambtenaren dan een volwaardige tweede pensioenpijler krijgen. Wat nu niet het geval is.

Wie wordt getroffen door de besparingen?
Kort en bondig: zowat iedereen. De zwaarste ingreep is dat de studiejaren van ambtenaren op termijn niet meer meetellen als gewerkte jaren voor het pensioen. Dat betekent dat ze langer moeten aan de slag blijven om aan hun volledig pensioen te komen.

Ambtenaren krijgen wel, net zoals werknemers, de kans om hun studiejaren te regulariseren via een afkoopsom, maar dan nog stromen de negatieve reacties binnen. De onderwijsbonden vinden de beslissing een aanslag op het pensioen van de leerkrachten. Per studiejaar bedraagt de prijs van de afkoopsom 1.390 euro. Voor iemand die vier jaar studeert, betekent dat een rekening van 5.560 euro.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234