Maandag 06/12/2021

Het meest vergeten conflict ter wereld

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Kristof Titeca e.a. ontleden de terreur van het Lord's Resistance Army in Noord-Uganda en omstreken. Ze roepen op tot internationale actie tegen de terreur van Joseph Kony.

Het Lord's Resistance Army (LRA) van Joseph Kony is ruim 20 jaar actief geweest in Noord-Uganda. In die periode zaaide het terreur op een ongeziene schaal die, samen met een overheidsbeleid dat de bevolking in zogenaamde 'beschermde dorpen' dwong, een ongekende humanitaire catastrofe heeft veroorzaakt. Die crisis bleef voor lange tijd onopgemerkt, wat Jan Egeland, toenmalig VN-ondercommissaris van Humanitaire Zaken, ertoe bracht de crisis als het 'meest vergeten conflict ter wereld' te bestempelen. Die quote zorgde er (cynisch genoeg) voor dat het conflict langzaamaan 'boven de radar' kwam en de broodnodige internationale aandacht kreeg. Echter, de laatste 5 jaar heeft het LRA zijn activiteiten verplaatst naar een nog meer vergeten uithoek van Afrika: het grensgebied tussen Congo, Zuid-Soedan en de Centraal-Afrikaanse Republiek.

Sinds eind 2007 heeft de beweging in dat gebied meer dan 2.000 mensen gedood, ruim 3.000 mensen ontvoerd en een vluchtelingenstroom veroorzaakt van ongeveer 400.000 mensen. De tragedie is dat dit grotendeels ongemerkt gebeurt, en dat de bevolking totaal aan haar lot wordt overgelaten. Voor de verschillende regimes in de regio is het conflict en de vele slachtoffers geen prioriteit: voor de Ugandese overheid is de rebellenbeweging van hun grondgebied verdwenen, en het regime in Kinshasa lijkt er net een prioriteit van te maken om aan te tonen hoe het LRA geen bedreiging vormt. In het licht van de komende verkiezingen wil Kinshasa bovendien tonen hoe het de controle heeft over zijn gehele grondgebied. Helaas is van die controle in verschillende regio's amper sprake. Niet alleen slaagt het Congolese leger er niet in de bevolking de nodige bescherming te bieden, ze is zelf een bron van onveiligheid. Zo ook in het door het LRA geteisterde gebied. Het Congolese regime weigert om meer, of betere, troepen in te zetten in het gebied. Daarbovenop zijn er vele rapporten over mensenrechtenschendingen in plaats van bescherming door het Congolese leger; en zijn burgerinitiatieven om de bevolking te beschermen verboden door het regime. Elders is de situatie niet beter. Het leger van de Centraal-Afrikaanse Republiek heeft wel de wil om op te treden, maar heeft onvoldoende capaciteit. En in Zuid-Soedan is de bevolking grotendeels afhankelijk van burgerinitiatieven om zichzelf te beschermen.

Des te schrijnender is dat ook de internationale gemeenschap nauwelijks nog wakker ligt van dit vergeten conflict. Toch was er even hoop. Zo werd in mei 2010 in de VS de 'Lord's Resistance Army Disarmament Act' in wet omgezet en werd door president Obama in november 2010 een nieuwe strategie voorgesteld. Ook heeft onder meer de Wereldbank een initiatief genomen. Echter, buiten militaire steun aan het Ugandese leger is er weinig actie ondernomen door de VS. De Wereldbank heeft een internationale werkgroep opgericht over het LRA, maar die dreigt een kort leven te zijn beschoren. Ook de VN zijn onvoldoende betrokken bij het conflict: de VN-vredesmacht heeft niet voldoende mandaat om de burgers te beschermen. De Afrikaanse Unie probeert nu internationaal leiderschap te ontwikkelen door de coördinatie van de militaire inspanningen van de vier landen op zich te nemen en de vorming van een gemeenschappelijke brigade van de vier betrokken landen te initiëren. Daarmee neemt de reële militaire capaciteit echter niet toe en het valt niet te verwachten dat de bestaande troepen een serieuze bedreiging voor de LRA zullen worden.

Politieke strategie
De militaire woordvoerder van Monusco (de VN-vredesmacht in Congo) heeft onlangs verklaard dat de gewapende capaciteit van het LRA dramatisch verzwakt is. Dat is echter niet bijzonder relevant in deze context: het schrijnende aan dit conflict is immers dat het LRA met een minimum aan middelen en manschappen een maximum aan terreur kan veroorzaken. Zo toont een Human Rights Watch-rapport aan dat eind 2009 zo'n 30 rebellen meer dan 300 Congolezen hebben gedood, en nog veel meer burgers op de vlucht hebben doen slaan. De weinige aandacht en actie die er nog is, lijkt ongecoördineerd, en onvoldoende om een eind te stellen aan de terreur van het LRA. Vraag is nu wat het juiste antwoord is. Er wordt voortdurend gepleit om het LRA-vraagstuk op de internationale agenda te houden. De bereidheid om echt op te treden is echter nooit zo klein geweest, vooral nu de internationale aandacht verder verschuift naar de hoorn van Afrika. We hebben er al eerder voor gepleit om een militaire aanpak te combineren met een politieke strategie. Wat dit eerste betreft, is de enige resterende optie allicht het initiatief van de Afrikaanse Unie. Dit kan enkel slagen wanneer onder meer de Europese Unie voldoende inspanningen levert om de capaciteit van de AU te versterken. Wat de politieke strategie betreft, moet onder meer het Congolese regime onder druk worden gezet en op zijn verantwoordelijkheden worden gewezen. Tevens zijn onderhandelingen met het LRA, hoe moeilijk ook, de enige duurzame uitweg uit dit conflict.

Kristof Titeca (Instituut voor Ontwikkelingsbeleid, Universiteit Antwerpen), Joost van Puijenbroek (IKV - Pax Christi) en Koen Vlassenroot (Conflict Research Group, UGent).

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234