Woensdag 08/04/2020

Het manifest van Anders Behring Breivik: zijn jeugd, het zelfbeeld en de idolen

Anders Behring Breivik.Beeld AFP

Op vrijdag 22 juli, om 12.51 uur, zet Anders Behring Breivik een punt achter zijn 2083 - A European Declaration of Independence, een 1.518 pagina's tellend boekwerk dat na zijn gruweldaden op internet is terug te vinden, en waaraan hij drie jaar werkte. 'Ik geloof dat dit mijn laatste bijdrage is', waarna hij tekent als 'Andrew Berwick, Justiciar Knight Commander, lid van de Noorse en Europese Orde der Tempeliers.'

22 juli is 'dag 82' in het boek van Breivik, de dag van "een alles of niets-scenario", de dag "van zijn verkleedpartij". "Het zou wel te gek zijn als mensen heel erg verbaasd zouden zijn." Twee uur later gaat er een autobom af in Oslo, waardoor zeven mensen omkomen en bijna honderd gewonden vallen. Op het eiland Utoya schiet hij die vrijdagmiddag 86 mensen dood, voornamelijk jongeren.

Alles gaat kalm, weloverwogen, angstaanjagend koel en gecalculeerd, zeggen ooggetuigen. Op een vage foto is Breivik te zien, vlak bij het water, met om hem heen lichamen, in alle rust mikkend op een zwemmende jongen.

In het manifest omschrijft hij zichzelf: "Ik ben een rustig type, en behoorlijk tolerant over de meeste zaken." Over zijn karaktereigenschappen schrijft hij: "Optimistisch, pragmatisch, ambitieus, creatief en hardwerkend." En: "Ik ben een extreem geduldig en erg positief ingesteld individu. Ik heb duidelijk mijn methodes aangepast de afgelopen jaren en nu ben ik gedreven door idealistische doelen voor mijn landgenoten en alle Europeanen."

Alles wat Breivik wilde zijn, dacht, was of meemaakte, vond hij blijkbaar de moeite waard om te delen. Herhaaldelijk beklemtoont hij in het manifest het belang dat zijn boodschap wordt verspreid, en hoe dat het beste kan. Die boodschap is gericht tegen het marxisme en de "islamitische kolonisatie van Europa door demografische oorlogsvoering".

Op de dag van zijn massamoord plaatste hij op YouTube een film waarin hij twaalf minuten lang uithaalt naar islam, marxisme en multiculturaliteit. Breivik is in de video te zien, gekleed in duikerspak en met een automatisch wapen in de aanslag. Net als het document is de film, die hij al in februari opnam, doordrenkt van verwijzingen naar kruisridders uit de middeleeuwen. Op het laatste beeld van het inmiddels verwijderde filmpje staat een geharnaste ridder klaar om met een zwaard uit te halen.

Breivik spreekt bewonderend over de Orde van de Tempeliers, een monnikenorde uit de 12de en 13de eeuw die feitelijk een ridderorde was en zich met kruistochten bezighield. Hij is lid van PCCTS (Pauperes commilitones Christi Templique Solomonici), vrij vertaald: soldaten van Christus en de Tempel van Solomon.

Ook heeft hij accounts op Facebook en Twitter, al blijft dat beperkt tot één tweet op 17 juli, met een citaat van de Engelse filosoof John Stuart Mill: "Een persoon met een geloof is even sterk als de kracht van honderden die alleen interesses hebben." Op Facebook laat hij weten een grote voorkeur te hebben voor de muziek van de Nederlandse dj Armin van Buuren, vooral met de sacrale zang van Audrey Gallagher. Hij plaatst vele video's op 17 en 18 juli. In de clip van 'The Sound of Goodbye' van Armin van Buuren is een groot meer te zien, waarin een naakte vrouw haar eigen ondergang tegemoet gaat. Sometimes the sound of goodbye is louder than any drumbeat.

In het manifest schrijft hij voor de Russische president Poetin veel bewondering te hebben, en dat hij Geert Wilders graag een keer zou willen ontmoeten. Ook België verdient blijkbaar meermaals zijn aandacht.

Op stap met de vrienden
Zeer lang van tevoren heeft Breivik zijn daden voorbereid. Hij schrijft over verschillende fases die hij moet doorlopen, van het onderzoeken naar het daadwerkelijk maken en ontwikkelen. Van explosieven weet hij alles, en hij is uiteindelijk in staat om twintig soortgelijke aanslagen te plegen. Zijn manifest is een weerslag van zijn zoektocht naar het goede materiaal, ook voor zijn wapens. Hij beschrijft hoe hij zich traint, hoe hij beschermende kleding en politie-insignes koopt. Hij verstopt de goederen in een waterdichte koffer, begraven diep in de Noorse bossen. Hij transformeert tot een man die totaal is geobsedeerd door wat uiteindelijk een onbeschrijflijke reeks gruweldaden zou worden.

Pas echt operationeel wordt hij blijkbaar vanaf 2 mei van dit jaar, 'dag 1' die zou leiden tot 'dag 82'. Als dekmantel heeft hij in het voorjaar in Asta al een grote rode schuur gehuurd, die zijn bomlaboratorium wordt. Een appartement heeft hij in het 7 kilometer verderop gelegen Rena. Op 18 mei 2009 heeft hij Breivik Geofarm opgericht, organisatienummer 994089269. Met dit teeltbedrijf zal hij zich onder meer specialiseren in suikerbieten en meloenen.

Niemand heeft in de gaten wat hij voorbereidt. Hij lijkt een normaal sociaal leven te leiden, met zijn beste vrienden gaat hij op stap. Relaties met vrouwen gaat hij uit de weg - die zouden 'de operatie' ondermijnen.

Hiphop
Breiviks ouders scheiden als hij 1 jaar oud is. Zijn moeder Wenche is verpleegster, zijn vader Jens een diplomaat die eerst op de Noorse ambassade in Londen en later in Parijs is gestationeerd. Hij heeft één zus, twee stiefzusters en twee stiefbroers. Zijn jeugd vindt hij allesbehalve negatief. Hoewel hij bij zijn moeder woont, heeft hij alle gelegenheid om zijn vader te ontmoeten. Zijn stiefvader is een voormalige militair, die nu vooral bij hoeren in Thailand rondhangt, noteert Breivik.

Het is een liberaal Noors middenklasse milieu waarin hij opgroeit, met een lichte politieke voorkeur voor de Arbeiderspartij.

Op zijn twaalfde komt Breivik in de hiphopbeweging van Oslo terecht: de West Side, een stuk braver dan de meer gewelddadige East Side. Tot zijn vijftiende spuit hij zijn 'tags' en 'pieces' overal op de muren: 'Morg', 'Wick' en 'Spok'. In die wereld, in "mijn kwetsbare jaren", wordt hij geconfronteerd met gewelddadige botsingen, vechtpartijen met moslimbendes, verkrachtingen, die hij ziet of waarvan hij hoort. Zijn eigen verwondingen komen niet verder dan een gebroken neus.

Of deze vijandige atmosfeer bepalend is geweest voor de ommekeer in zijn politieke denkbeelden, is niet helemaal duidelijk. Wel 'breekt' hij met de hiphopbeweging en wordt hij actief in de politiek. In 1999 wordt hij lid van de rechts-populistische Vooruitgangspartij FrP. Van 2004 tot 2006 is hij lokaal verantwoordelijk voor de jongerenafdeling. Maar hij komt erachter dat de politiek niet de manier is "om het systeem te veranderen". Hij doelt daar vooral op zijn afschuw van de islamisering en de multiculturele samenleving.

Nergens, in geen van zijn publicaties of uitingen op internet, blikt hij vooruit op deze geweldsexplosie. Nergens druipt de haat ervan af, tegen bijvoorbeeld de Arbeiderspartij of tegen minister-president Jens Stoltenberg.

Proteïneshakes
De 1,83 meter grote blonde Noor is lid van de Oslo Schietclub, heeft wapenvergunningen, maar lijkt zelfs op de door hem verspreide foto's niet op een man met een krankzinnige missie. Veel meer is een man te zien die blij is dat hij zichzelf kan verkleden, trots is dat hij met computerspelletjes uit de weg kan, buitengewoon actief is op de financiële markten en de wereld oproept tot een Conservatieve Revolutie.

De laatste week verloopt voor hem geordend. Op 'dag 78' drinkt hij vier grote proteïneshakes, hij vindt dat hij hard heeft gewerkt aan de voorbereidingen en gaat uit eten in een duur restaurant ("yummy"). Op 'dag 80' staat hij om half twee 's ochtends op om zijn film te downloaden, gooit alle spullen in zijn huurauto, en gaat eten. De volgende dag rijdt hij in elf uur naar het Noorse plaatsje Kautokeino, om daar in een goedkoop hotel te logeren.

'Dag 82', de dag van de aanslag en massamoord, realiseert hij zich nog om zijn financiële relaties te contacteren, per e-mail. Hij bepeinst bovendien dat mensen die zijn manifest lezen, moeten bedenken dat de hele operatie ook wel in dertig dagen had gekund, in plaats van meer dan tachtig dagen, zoals hij heeft gedaan. "Het oude gezegde klopt: als je iets goed gedaan wilt hebben, moet je het zelf doen."

Ten slotte staat hij stil bij wat agenten zullen denken als ze in de dagen na zijn daad zijn gangen napluizen. "Ze zouden misschien wel het vreemde idee hebben dat hij een terrorist zou zijn."

Op dezelfde dag wordt hij gearresteerd. Hij heeft inmiddels bekend. Over zijn daden heeft hij volgens zijn advocaat gezegd dat ze gruwelijk zijn, maar noodzakelijk.

 Niemand heeft in de gaten wat hij voorbereidt. Hij lijkt een normaal sociaal leven te leiden. Relaties met vrouwen gaat hij uit de weg - die zouden ‘de operatie’ ondermijnen  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234