Maandag 21/10/2019

'Het mag niet op winkelen lijken'

Ronddwalen in de grootste shopping/fun mall ter wereld

De West Edmonton Mall in Canada is het grootste winkelcomplex ter wereld. Wat zich hier afspeelt in deze grauwe buitenwijk is de toekomst voor funshoppers in Europa. 48 uren meeleven met

The Greatest Indoor Show on Earth.

door Hélène Schilders

Hoe komen we hier nu terecht? We waren toch op weg naar de ijsbaan? Maar dat was voordat we werden afgeleid door de aardedonkere winkel waarin, op Santa Claus Is Coming to Town, de kerstbomen in alle kleuren van de regenboog oplichtten. Daarna moesten de vermoeide kuiten onder de weldadige stralen van het watermassagetoestel. Plots oefende die strandstoel onder de palmboom een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit. We staan voor een voldongen feit: halverwege ons zelfopgelegde verblijf van 48 uur hebben we ons overgegeven aan dit monster, het grootste winkelcentrum ter wereld.

West Edmonton Mall (WEM) in de Canadese stad Edmonton wordt zelfs vermeld in het Guinness Book of Records. De mall beslaat 500.000 vierkante meter (48 stadsblokken). Daarop staan ruim 800 winkels en restaurants, een hotel met themakamers, een ijsbaan, ondergrondse grotten waarin pinguïns en haaien leven, een waterpark met 23 glijbanen, nachtclubs, een casino, een amusementspark inclusief achtbaan, een zeeleeuwenshow, een fluorescerend minigolfparcours, een bioscoop met een vuurspuwende draak aan het plafond en een meer waarin een replica drijft van het schip waarmee Columbus Amerika ontdekte.

Het achtste wereldwonder, zoals WEM wordt genoemd, telt jaarlijks 22 miljoen bezoeken, waarvan de helft door toeristen. Van 1986 tot 2000 spendeerden bezoekers van het koopwalhalla 8,9 miljard Canadese dollar in de provincie Alberta, waarvan Edmonton de hoofdstad is.

Wat zich afspeelt in deze grauwe buitenwijk is de toekomst voor funshoppers in Europa. Voor je plezier winkelen is een van de populairste vormen van vrijetijdsbesteding. Reden waarom de Ghermezian-familie, eigenaar van WEM, de formule van het winkelcentrum wil exporteren naar Duitsland (Bremen) en Groot-Brittannië. China heeft eveneens interesse.

In de jaren negentig nog leed het gevaarte, in 1981 gebouwd, onder dalende bezoekersaantallen. De klant wilde "een unieke ervaring", kreeg manager Gary Hanson te horen toen hij peilingen hield in het land. WEM werd in 2002 nieuw leven ingeblazen met de superlatief: The Greatest Indoor Show on Earth.

De winkels waren duurder, de attracties opwindender en elke maand werden zo'n veertig gratis evenementen, van concerten tot modeshows, gehouden. "Waar je in dit winkelcentrum ook kijkt, je hoofd is bezig", zegt Hanson. "Het moet niet op winkelen lijken."

Want hoe minder opvallend de vergelijking is, des te vanzelfsprekender het geld rolt. De gedachte aan de rinkelende kassa lost inderdaad automatisch op aan het tropische strand (26 Canadese dollar per persoon) of op Europa Boulevard, waar je langs echte bomen kunt slenteren en de Weense gevels gedecoreerd zijn met kerstlichtjes. Ook de pijn om de 269 Canadese dollar die een themakamer in het Fantasyland Hotel kost, verdwijnt onmiddellijk door het wauwgevoel dat het kanobed en het bubbelbad in een grot van de Polynesische kamer oproepen.

"Ik loop rond en doe: 'Oeh! Aah!'", zegt Rhonda Nolte uit Calgary. Met slangetjes in haar neus zit ze bij te komen aan de zuurstofbar van de mall. Ze komt voor het entertainment, winkelen doet ze niet in het winkelcentrum. "Wie wil hier nou met tassen rondsjouwen?"

WEM bewijst het gelijk van de klassieke socioloog Max Weber, die meende dat de verleidingstrucs van winkelcentra zo moeilijk te weerstaan zijn omdat ze een droomwereld creëren en de klant zo uit de banale werkelijkheid tillen. Waar religie vroeger een zekere magie en een geloof in het niet-wereldse verschafte, overheersen nu secularisering en rationalisering. Malls vullen deze leegte door een wederbetovering van het leven te beloven.

In WEM streelt het kunstlicht de ogen, staat de temperatuur perfect afgesteld, is de tijd bevroren en Santa Claus is coming to toooown! De kanariegele Ferrari die in een loterij is te winnen, biedt een tweede jeugd. De jongen die met een krultang staat te zwaaien een nieuwe identiteit. Winkelen is, in de bewoordingen van George Ritzer, hoogleraar sociologie aan de universiteit van Maryland, verworden tot een consumentenreligie, met winkelcentra als de nieuwe kathedralen.

"Hideho! Goedemorgen." Terwijl duizenden funshoppers hun geloof belijden aan het altaar der consumptie, verwelkomt dominee Fred Lane tien schamele gelovigen in de Marketplace Chapel, die is verstopt in een tentakel van WEM. De dominee, een goedmoedige man in een grijs pak, kuiert rond, praat over hoop, over positief denken.

Het is geen toeval dat de kapel in een winkelcentrum zit, vertelt hij na afloop van de dienst. "Wij proberen wat tegenwicht te bieden. Ik loop rond en praat met winkelende mensen over spirituele zaken. Ze hebben het zo hard nodig. Maar vergeet niet, in Jezus' tijd wentelden de Grieken en de Romeinen zich ook in luxe en commercie."

En daar gaan we weer, de snelkookpan in. Fast Cash. Koop voor 150 dollar en krijg een cadeaubon van 20 dollar. "Waar is de ijsbaan?" Een man met een buggy blikt hulpeloos rond in de massa. Links. Rechts dan? Wie zal het zeggen? Play Everyday Your Way. Waar kwamen we vandaan en waar gingen we ook alweer heen? Kassa!

Het is bevreemdend vast te stellen dat we, ondanks een afkeer van winkelen, geleidelijk aan in de schijnwereld van de winkelkathedraal worden gezogen. Het is nog onwezenlijker te merken dat, als we eenmaal zijn opgeslokt door de pulserende geldveelvraat, als we uur na uur door de ingewanden hebben gelopen en de hartslag hebben gevoeld, deze mall zelfs meer is dan een buitenissig winkelcentrum in een stad. Het is een stad op zich.

Het gebouw heeft de omvang van een kleine gemeente en trekt jaarlijks zeven keer zoveel bezoekers als er mensen in de provincie Alberta wonen. De kolos vormt een volwaardige gemeenschap, met 23.500 werknemers en talloze vaste 'inwoners', zoals de jongeren met hun skateboards en de ouderen op gympen die elke dag de zes kilometer lange wandelroute langs de winkels afleggen voordat deze opengaan.

"Omdat steden steeds meer groeien, bestaat het dorpsplein niet langer", verklaart WEM-manager Hanson. "Het winkelcentrum is het nieuwe dorpsplein. Mensen komen hier om zich te vermaken en zich te informeren."

Net als een stad is WEM ingedeeld in verschillende ruimtes voor wonen, werken en winkelen. Het pand is al voorzien van een school, een tandarts, een ziekenhuis, een postkantoor, een supermarkt en een jongerencentrum, en heeft een vergunning voor een dierentuin. Als de Ghermezians hun tienjarenplan uitvoeren, krijgt hun zelf gecreëerde 'stad' verder een arena voor sportwedstrijden en concerten, een toren met kantoren en 600 seniorenappartementen. "Het enige wat we dan nog niet hebben", zegt Hanson half serieus, "is een begrafenisondernemer."

Kan een mens, net als Jim Carrey in The Truman Show, zijn leven slijten in een hermetisch afgesloten, kunstmatig gecontroleerde koepel?

Het sociaal leven van Ray, die zijn familienaam weigert te geven, speelt zich nu al grotendeels af in de mall, zo zegt de besnorde vrijgezel 's avonds aan de casinobar. Sinds hij vijftien jaar geleden in deze buurt kwam wonen, winkelt, eet en stapt Ray in WEM. "Ik ken hier zoveel mensen, ze zijn als familie." Hij steekt zijn vinger op naar de barkeepers. "Ik ken ze allemaal."

Anders dan veel binnensteden kent de winkelstad het ongekende voordeel dat je 's nachts veilig 'op straat' kunt wandelen, dankzij camera's en enkele honderden beveiligingsagenten. Die kunnen je het 'huis' al uit gooien als je kleding hen niet bevalt. In deze particuliere plek die zich vermomt als openbare ruimte zitten mensen om middernacht op de bankjes bij de fonteinen en speelt op de ijsbaan een hockeyteam.

In een winkelcentrum dat, hoe geromantiseerd en geplastificeerd ook, de gedaante van een stad aanneemt, sluipen grotestadsverschijnselen echter onvermijdelijk binnen. Hoewel manager Hanson het hartstochtelijk tegenspreekt, brengen zwervers liever de nacht door in de veilige, verwarmde mall dan in de opvangcentra downtown.

Wat veel bezoekers evenmin weten, is dat aan het einde van een lange, paarse gang iedereen die betaalt met wapens mag schieten. Bij de Wild West Shooting Range teken je een formulier waarop staat dat de zaak niet aansprakelijk is als je het leven verliest, en je kunt zo met een semiautomatisch wapen of de dertien pond zware Desert Eagle de schietbaan op.

Christian Parsons (7) krijgt door zijn vader voor het eerst een pistool in zijn kinderhanden gedrukt. Als na een schot een gloeiend hete kogelhuls terugspringt op zijn hals, zwaait hij in paniek het wapen in het rond.

"Zo gebeuren er ongelukken", verzucht zijn moeder achter het niet-kogelvrije glas. "Wat als iemand bewust in het wilde weg gaat schieten?", vraagt haar vriendin zich af. Verontrust kijkt ze naar de deur van de schietbaan: er zit niet eens een slot op.

Politieagent Jason Pinch, die een verdieping lager folders staat uit te delen, is "helemaal niet blij" dat er een schietbaan in het winkelcentrum is. Het politiebureau in WEM heeft slechts zes agenten. "Niet genoeg om die zaak voortdurend in de gaten te houden."

Rancuneuze, schietgrage gekken kunnen evenwel overal aan wapens komen. "Gisteren hebben we hier een man gearresteerd die met een afgezaagd jachtgeweer in zijn broek rondliep", bekent Pinch.

De winkelkathedraal drukt zulke duivelse gedachten snel de kop in. De muziek doet haar hypnotiserende werk, altijd, overal. En als de kassa's na sluitingstijd zwijgen, rinkelen de gokautomaten in het casino.

Aan de bar bestelt Ray nog een drankje. Hij ontmoet zelfs af en toe een leuke vrouw in West Edmonton Mall, zegt hij. "Kortetermijnrelaties. De vriendschappen zijn voor lange termijn. Nee, als de mall zou sluiten, zou dat niet best zijn", schudt Ray het hoofd. n

"Het enige wat we nog niet hebben, is een

begrafenisondernemer"

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234