Vrijdag 15/11/2019

Het lot van België moet Europa bezighouden

Als Vlaamse burgers niet willen dat hun belastingen naar de Walen gaan, wat denken ze dan over steun aan de werkloze immigranten uit Afrika?

Ian Buruma denkt dat wat in ons land gebeurt zich kan uitbreiden op continentale schaal

@5 INFO Opinie:Ian Buruma is een Brits-Nederlandse schrijver en professor democratie, mensenrechten en journalistiek aan het New Yorkse Bard College.@4 DROP 2 OPINIE:België dreigt uit elkaar te vallen. Al maanden is het land er niet in geslaagd een regering te vormen die de Franstalige Walen (42 procent) en de Nederlandstalige Vlamingen (58 procent) weet samen te brengen. De Belgische monarch, Albert II, probeert wanhopig zijn onderdanen tegen te houden met het afbreken van de staat.

Maar wie kan dat iets schelen, buiten de koning dan, die wel eens zonder job zou kunnen vallen? Ten eerste: het kan de Walen iets schelen. Al waren het de Franstalige Belgen die aan de wieg stonden van de Europese Industriële Revolutie in de negentiende eeuw, tegenwoordig leven ze in een kansarme roesthoop met nood aan federale subsidies, waarvan een groot deel komt van de belastingen van de rijkere hightech Vlamingen. Ten tweede kan het ook een handvol rechtse Nederlandse dromers iets schelen, die visioenen hebben van een hereniging van het Belgische Vlaanderen bij het Nederlandse moederland. Spijtig voor hen is dat niet de richting die de Vlamingen uit willen. België werd een onafhankelijke staat in 1830, net om de katholieke Vlamingen te bevrijden, samen met de Walen, van het tweederangsburgerschap in een protestantse Nederlandse monarchie.

Maar misschien zou het ons allemaal wel iets moeten schelen, want wat er zich in België afspeelt is ongewoon te noemen, maar niet helemaal uniek. De Tsjechen en de Slowaken gingen al elk hun eigen weg, net zoals de verschillende naties van Joegoslavië. Veel Basken willen af van het juk van Spanje, net zoals een groot aantal Catalanen. Corsicanen willen maar al te graag af van Frankrijk, en er zijn genoeg Schotten te vinden die hetzelfde denken over Groot-Brittannië. En dan is er nog het Tibetaanse probleem in China, het Tsjetsjeense probleem in Rusland, en ga zo maar verder. Natuurlijk zullen sommige van deze volkeren perfect op hun eentje verder kunnen, maar de geschiedenis lijkt te suggereren dat meer en meer staten die uit elkaar vallen zelden een goed teken is.

Belgische separatisten wijzen er graag op dat België een onnatuurlijke natiestaat is, een toevalligheid in de geschiedenis. Maar dat is bij veel landen het geval, zo niet allemaal. De toevalligheid in het geval van België wordt meestal gesitueerd in de vroege negentiende eeuw en was het resultaat van Napoleons instortende Europese rijk en de Nederlandse arrogantie. De toevalligheid gaat misschien zelfs verder terug, tot in de zestiende eeuw, toen de Habsburgse keizer over de Zuidelijke Nederlanden, het België van vandaag, bleef heersen, terwijl de protestantse noordelijke provincies hun eigen weg gingen.

Wat er ook van zij, natiestaten werden in de achttiende en negentiende eeuw vaak opgericht uit gemeenschappelijk belangen die de culturele, etnische, linguïstische en religieuze verschillen overstegen. Dat kan gezegd worden over Italië en Groot-Brittannië, en ook over België. Het probleem is dat die belangen nu niet meer hetzelfde zijn, en zelfs niet meer gemeenschappelijk. De Europese Unie, die actief de regionale belangen promoot, heeft de autoriteit van de nationale regeringen verzwakt. Waarom naar Londen kijken, zeggen de Schotten, als Brussel meer voordelen biedt?

En als de gemeenschappelijke belangen niet meer op de eerste plaats komen, beginnen taal en cultuur steeds meer te spelen. Een van de redenen waarom de Vlaamse Belgen het beu zijn de Walen met hun belastinggeld te steunen, is dat ze hen bijna als buitenlanders beschouwen. De meeste Vlamingen lezen geen Franstalige kranten of boeken, en vice versa. De televisiezenders zijn gescheiden, net zoals de scholen, de universiteiten en de politieke partijen.

Gelijkaardig zien de noordelijke Italianen hun belastinggeld niet graag verdwijnen naar het zuiden, maar zij hebben tenminste nog, min of meer, een taal gemeenschappelijk, naast een hoop televisiesterren, een nationale voetbalploeg en Silvio Berlusconi. De Belgen hebben alleen een koning, die dan ook nog eens, net zoals de meeste Europese monarchen, van Duitsers afstamt.

Rijkdom delen

Opnieuw: waarom zou dit ertoe doen? Voelen we geen sympathie voor de Tibetanen in hun strijd voor vrijheid? Waarom mogen de Vlamingen dan niet hun eigen weg gaan? Het is één ding om een volk te steunen dat onderdrukt wordt door een autoritaire regering - en Tibetanen dreigen daadwerkelijk hun cultuur te verliezen. Maar het is ander ding - en veel verontrustender - wanneer volkeren natiestaten dreigen op te splitsen omdat ze uit linguïstische en etnische redenen weigeren hun rijkdom te delen.

Als Vlaamse burgers niet willen dat hun belastingen naar de Walen gaan, wat denken ze dan over steun aan de werkloze immigranten uit Afrika, waarvan de Belgen nog niet zo lang geleden een groot stuk in handen hadden en als bron voor hun rijkdom hebben misbruikt? Het is dan ook geen verrassing te noemen dat de Vlaamse nationalistische partij (Vlaams Belang) ook tegenover immigranten vijandig staat.

En dus zou het lot van België alle Europeanen moeten bezighouden, en zeker hen die de Unie toejuichen. Want wat er nu in België aan het gebeuren is, zou zich wel eens kunnen uitbreiden op continentale schaal. Waarom bijvoorbeeld, zouden de rijke Duitsers hun belastinggeld moeten afgeven om de Grieken of de Portugezen te steunen? Zonder solidariteitsgevoel is het bijzonder moeilijk om eender welk democratisch systeem in stand te houden, op nationaal of op Europees vlak. Het helpt als dit gebaseerd is op iets dieper dan gemeenschappelijke belangen: een taal, een gevoel van een gedeeld verleden, trots op culturele verwezenlijkingen. De Europese identiteit is nog lang niet solide te noemen.

Misschien hebben de burgers van België niet meer genoeg gemeenschappelijk, en zouden de Vlamingen en Walen beter af zijn met een scheiding. Maar we hopen van niet. Scheidingen zijn niet pijnloos. En etnisch nationalisme heeft de neiging emoties op te roepen die nagenoeg nooit wenselijk zijn. We weten allemaal wat er kan gebeuren als begrippen als bloed en bodem de Europese politiek bepalen. Zonder dat te willen lijkt de EU nu dezelfde krachten in de hand te werken die het bij zijn oprichting kort na de oorlog net moest indammen.

© Project Syndicate

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234