Donderdag 01/12/2022

ReportageOekraïne

Het lijkt Poetin in de Donbas niet te doen om mensen of geld, maar simpelweg om grond

 Een door de strijd in de Donbas zwaar gehavend monument dat herinnert aan de overwinning van het Rode Leger in de Tweede Wereldoorlog.   Beeld Foto Daniel Rosenthal / de Volkskrant
Een door de strijd in de Donbas zwaar gehavend monument dat herinnert aan de overwinning van het Rode Leger in de Tweede Wereldoorlog.Beeld Foto Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Het Oekraïense leger lijkt niet opgewassen tegen het Russische geweld in de provincie Donetsk die aan drie kanten wordt ingesloten. Lucratief voor Rusland lijkt het gebied niet meer nu de industrie bijna compleet is vernietigd na acht jaar oorlog.

Tom Vennink

Ver achter de voorste linies trekt een graafmachine een diepe, donkere kloof door de glooiende velden van de Donbas. De loopgraaf ligt zelfs achter Kramatorsk, Slovjansk en Bachmoet, steden die het Oekraïense leger volledig in handen heeft. Het leger houdt nu al rekening met hun val.

De meeste Donbassers geven hun geboortegrond op, na acht jaar te hebben geleefd in de nabijheid van de oorlog. ‘Bewoners willen weg, ze weten wat er gaat komen’, zegt een vrijwilliger van een evacuatieteam, terwijl hij mensen met tassen naar het enige nog functionerende treinstation begeleidt.

Het Russische leger is begonnen de provincie Donetsk van drie kanten aan te vallen, nadat het vorige week het laatste deel van de provincie Loehansk veroverde. Oekraïne heeft nog iets minder dan de helft van de provincie Donetsk onder controle. Als dat verloren gaat, bezet Rusland de hele Donbas. Maar wat valt er voor Rusland nog te bezetten, behalve heuvels met kloven?

Volgens president Poetin draait de ‘speciale operatie’ om ‘de bevrijding’ van Russischtalige bewoners van de Donbas. Maar er zijn nauwelijks mensen meer. Bij een gebombardeerd plein in het centrum van Kramatorsk stalt een vrouw in zomerjurk de oogst van haar moestuin uit, maar er zijn weinig kopers. Winkels zijn dicht, op stoepen staan anti-tankkruizen klaar. Door de verlaten straten rijden alleen nog oude Lada’s – iedereen met een duurdere auto is vertrokken.

Industriegebied sinds 19de eeuw

‘Ik dacht altijd dat ik hier zou sterven, ik wist al op welke begraafplaats ik zou komen te liggen’, zegt Gennadi Aleksejevitsj, die na 76 jaar de Donbas verlaat. De voormalige rij-instructeur voor vrachtwagenchauffeurs van de zware industrie in de Donbas neemt afscheid van zijn geboorteregio samen met Masja, een poes die hij in een tas met zich meedraagt. ‘Hou vol, Masja, je moet volhouden’, fluistert hij tegen de poes terwijl hij in de warmte wacht op een trein naar het westen.

Terwijl de mensen vertrekken, blijven de grondstoffen achter. De Donbas is sinds de 19de eeuw een industriegebied waar het naar kolen en chemische dampen ruikt. Grijze piramidevormige heuvels van mijnsteen steken met fabriekspijpen hoog uit boven de velden.

Maar lucratief lijkt de provincie Donetsk niet voor Rusland. De industrie is na acht jaar oorlog zwaar beschadigd. In 2020 schatte een groep economen al dat er 21 miljard euro nodig zou zijn voor herstelwerkzaamheden, en dat was nog voor de verwoesting van de artillerie-oorlog die Rusland in februari begon. Na de vernietiging van kolossale fabrieken, zoals de Azovstal-fabriek in Marioepol, dreigt hetzelfde lot voor de industriegebouwen in het gebied dat Rusland nu onder vuur neemt.

Zaterdag werden veertig plaatsen aangevallen, stelt het Oekraïense leger. In het dorp Tsjasiv Jar kwamen die dag zeker 15 mensen om bij een raketaanval op een flatgebouw. In Avdiivka werd een grote cokesfabriek meer dan tien keer beschoten. Vrijdag raakten Russische explosieven een elektriciteitscentrale in Svitlodarsk.

‘Wij zijn verdoemd hier’, zegt de 77-jarige Anatoli Ivanenko, een van de laatste achterblijvers in het stadje Siversk, waar de bommen al weken vallen. ‘De Donbas is verloren, welk leger er ook wint.’ Vanuit het stadje zijn de rookwolken te zien die opstijgen aan het front. Iets buiten Siversk vatte een olieraffinaderij verscheidene malen vlam door beschietingen, totdat het Russische leger het complex innam en nog iets dichterbij kwam.

Er zijn nog wel ongehavende bedrijven over in de provincie Donetsk. Bij het dorp Soledar ligt de grootste zoutmijn van Oekraïne. In Bachmoet staat een wijnmakerij uit de tijd van Stalin, met onder de grond 13 miljoen flessen mousserende wijn. En Kramatorsk beschikt over de bijna honderd jaar oude NKMZ, naar eigen zeggen ‘de grootste machinebouwfabriek van op maat gemaakte producten in Europa’. Maar zelfs als deze bedrijven een Russisch offensief overleven, zullen ze de verwoesting in de Donbas niet kunnen compenseren.

Imperialistische ambities

Het lijkt Poetin in de Donbas niet te doen om mensen of geld, maar simpelweg om grond. Hij liet zijn imperialistische ambities vorige maand doorschemeren bij de viering van de 350ste geboortedag van Peter de Grote. Poetin vergeleek zichzelf met de 17de-eeuwse tsaar en zei dat hij net als Peter de Grote het recht heeft om ‘van oudsher Russische’ gebieden ‘terug te nemen’.

De Russische inname van de Donbas is geen zekerheid. De Oekraïense president Zelensky zei vorige week dat zware wapens uit het Westen eindelijk ‘op volle capaciteit’ functioneren aan het front. Het Oekraïense leger vernietigde in de afgelopen dagen naar eigen zeggen tal van Russische munitiedepots. Het Russische leger zegt dat de slag om de provincie Donetsk de komende tijd heviger zal worden. Rusland heeft de tijd in Oekraïne, zei Poetin vorige week. ‘Iedereen moet weten dat we nog niet eens echt zijn begonnen.’

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234