Maandag 05/12/2022

Het lijden van de jonge Amy

'Hello Athens'. Met die woorden zette een straalbezopen Amy Winehouse afgelopen zaterdag haar immer aanzwellend Spinal Tap-gehalte extra in de verf. Het podium stond in Belgrado, Wino vertoefde in de olie. Tristesse boven triomf. En stilaan een vaste stek in een notoire rij voorgangers.

Een glorieuze rentree moest het worden, zaterdagavond in de Servische hoofdstad Belgrado. Amy Winehouse: eindelijk clean, eindelijk nuchter. Helaas. Dat was buiten de waard gerekend. 'Wino' strompelde het podium op, prevelde 'Hello Athens', viel om, lalde zich door de setlist en werd finaal weggehoond door haar fans. Haar geplande optredens in Istanbul en Athene werden geschrapt, de rehab-lidkaart afgestoft. Alweer.

In amper vijf jaar tijd degradeerde Winehouse (27) zichzelf van wulpse souldiva tot knokige koningin van onderland. Drugs, drank- en eetperikelen, publieke agressie-uitbarstingen, potsierlijk divagedrag: Spinal Tap werd tot dagboek verheven. Architect van haar eigen ondergang. Persoonlijke tragedie op een piëdestal beleefd.

"Het is zo onnozel om te zeggen, maar ik heb een paar kopzorgen nodig om over te schrijven", liet Winehouse ooit optekenen. Plato had het over 'de goddelijke waanzin der dichters', Goethe over Die Leiden des jungen Werthers: smart fungeert al eeuwen als brandstof voor het (song)schrijverschap.

Het ongeluk als muze, de spuit als penseel. "Elke ellendige situatie is een bluessong in de dop", zei Winehouse in 2006. Luister naar hits als 'Rehab', 'Love Is a Losing Game' of 'Back to Black' en begrijp. "Amy is creatief waar andere mensen al in het ziekenhuis aan het inchecken zouden zijn", aldus vader Mitch.

Wormen van exces

Daarmee plaatst Winehouse zich naadloos in een notoire rij voorgangers. Van Billie Holiday over Janis Joplin tot Courtney Love: Winehouse is niet de eerste vrouwelijke superster die flirt met drugs, drank en dood. Pijlsnel gestegen aan het muziekfirmament, willens nillens ontpopt tot 'scumbag magnet' en even jachtig opnieuw de dieperik in.

Pijnlijk toonbeeld in deze is Billie 'Lady Sings The Blues' Holiday. Kwinkeleert zich een weg richting top, raakt verslingerd aan de foute mannen, verzandt in een web van drugsdealers en ander dubieus tuig en bezwijkt op amper 44-jarige leeftijd aan lever- en hartstoornissen. "Ze was opvallend mooi, maar was fysiek helemaal verspild en afgegleden tot een kleine, groteske karikatuur van zichzelf", schreef fan en New York Times-journalist Gilbert Millstein na haar dood. "De wormen van alle soorten van exces - drugs waren er maar een van - hadden haar opgevreten."

Zelfdestructie als selffulfilling prophecy, een lage eigendunk als tegengif voor de hoge bloei: in Amy Winehouse schuilt eveneens een onmiskenbare scheut Courtney Love. "Papa, wat doen al die mensen hier?", vroeg Winehouse in 2007 aan haar vader, vlak voor een uitverkocht concert in het Londense Somerset House. "Ze kon niet vatten dat zij de absolute wereldster in de muziekbusiness was en dat iedereen haar wilde zien."

Kurt Cobain begeesterde met zijn songs een complete generatie, maar verachtte zichzelf. En zijn publiek. Eega Courtney Love verhief Cobains fuck you-attitude na diens dood tot haar ultieme levensdevies. Net als Winehouse groeide Love uit tot tegendraads stijlicoon en provocatief rolmodel. Niet zonder enig gespuit en gezuip. De rehabkliniek als tweede thuis, na de roes de ondergang.

Bijltjesjaar

Cruciaal aspect in deze: nergens wordt deviant gedrag zo getolereerd als in de muziekwereld. Verschijn onder invloed op je werk en je ontvangt een C4, verschijn onder invloed op een podium en je oogst applaus. "De mensen van Southern Comfort zouden me gratis whisky moeten sturen, omdat ik zo'n goede reclame voor hen ben", blufte hippie-icoon Janis Joplin helemaal aan het gaatje van de jaren zestig.

Amper één jaar later gaf een hardnekkige heroïneverslaving haar de doodsteek. Op 27-jarige leeftijd bovendien, onder muzikanten steevast bestempeld als 'bijltjesjaar'. Brian Jones, Jim Morrison, Kurt Cobain dan wel Jimi Hendrix: allen bliezen ze nooit meer kaarsen uit als la Winehouse nu op haar cake heeft staan. Drank en drugs als volmaakte geleider naar de dood. Als uitgelezen instrument ook om in het eigen hoofd te verdwalen en te ontsnappen aan de immense druk die door managers en platenbonzen op hun vaak frêle schouders wordt gelegd.

Geen bescherming

Maar net zo onbevattelijk het is hoe pakweg Colonel Parker leven en werk van Elvis beknotte, zo frappant is het dat niemand Winehouse de voorbije jaren harder tegen zichzelf beschermde. "Als kind al vroeg Amy extreem veel aandacht", aldus vader Mitch daarover. "Ze vindt het zo fijn dat mensen zich zorgen om haar maken. Maar na de dood van haar grootmoeder Cynthia (in de zomer van 2006, LDW) was er niemand meer naar wie ze wou luisteren."

Eerstvolgende afspraak voor Amy Winehouse: 8 juli in het Spaanse Bilbao. In België staan voorlopig geen optredens gepland. Of zoals Billie Holiday in haar autobiografie schreef: "There is no damn business like showbusiness. You had to smile to keep from throwing up."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234