Zondag 07/03/2021

'Het lijden is voor velen nog niet gedaan'

Aïda Baeza haalt opgelucht adem als we de Aduatiekersstraat inslaan. De vlag aan de Chileense ambassade hangt niet halfstok. 'Die eer hebben ze hem gelukkig niet gegund', zegt ze. 'Ook in Chili zelf hebben ze geen nationale rouw afgekondigd. En Pinochet krijgt geen staatsbegrafenis.'

Door Erik Raspoet

Brussel l Aïda Baeza (50) had redenen om te juichen toen het overlijden van de Chileense dictator bekend raakte. Ze is een van de naar schatting 28.000 opposanten die onder het bewind van de 'Engel des doods' werden gefolterd, terwijl nog eens 3.000 anderen werden vermoord.

De jonge vrouw was actief bij de Partido de Izquierda Revolutionaria, een clandestiene, linkse verzetsbeweging, toen ze in juni 1984 samen met haar ex-echtgenoot werd gearresteerd. Ze werd gemarteld door de agenten van de beruchte geheime dienst CNI en sleet drie jaar in diverse gevangenissen alvorens ze naar België wist te vluchten. Toch was er zondag geen euforie in het huis in Strombeek waar ze met haar Belgische man, kinderen en stiefkinderen een nieuw leven heeft opgebouwd.

"Het bericht heeft vooral tegenstrijdige gevoelens uitgelokt", zegt ze. "Ik was opgelucht, omdat we nooit meer dat gezicht hoeven te zien. Maar ik voelde me ook triest en vertwijfeld. Met het overlijden verdwijnt de laatste kans om Pinochet voor de rechtbank te slepen en verantwoording te vragen. Dat is waar het mezelf en de andere slachtoffers al die jaren om te doen was. We zochten geen wraak, we vroegen gerechtigheid en opheldering. Waarom de schendingen van de mensenrechten? Waarom werden politieke tegenstanders vermoord? Waarom werden anderen gefolterd? En vooral: wat is met de honderden desaparecidos gebeurd, de mensen die verdwenen zijn? De nabestaanden tasten nog altijd in het duister over het lot van hun dierbaren, ze lijden nog iedere dag onder de gevolgen van de dictatuur.

"Daarom is het zo jammer dat er nooit een proces tegen Pinochet is gekomen. Het maakt de misdaden niet ongedaan en het brengt de doden en vermisten niet terug, maar het zou een manier geweest zijn om het hoofdstuk van de dictatuur af te sluiten. Nu is hij gestorven, zonder een woord van uitleg of van spijt."

Dat het hoofdstuk ook voor haar niet is afgesloten, blijkt uit het motief voor dit bezoek aan de Chileense ambassade. Aïda voert, samen met tien voormalige medestanders van de MIR, een tamelijk absurde procedure voor de allerhoogste rechtbank in Santiago. "Stel je voor", zegt ze. "Enerzijds ben ik officieel erkend als slachtoffer van de dictatuur, ik ontvang zelfs een pensioen van de Chileense staat. Maar tegelijkertijd blijven de processen tegen de MIR uit de tijd van de dictatuur gehandhaafd. Ik heb nog altijd mijn burgerrechten niet terug, de laatste keer dat ik naar Chili vloog, werd ik op de luchthaven gearresteerd. En dat louter en alleen op basis van verklaringen die ik destijds onder druk van grove martelingen heb ondertekend. Ik heb een brief geschreven, rechtstreeks gericht aan president Bachelet. Zij moet ons begrijpen, want ze is zelf slachtoffer van de dictatuur."

Ook hoop zit in het pakket tegenstrijdige gevoelens dat Pinochets dood teweegbrengt. "Misschien komt er een einde aan de cultuur van straffeloosheid", zegt ze. "Het Chileens gerecht was niet bij machte Pinochet te vervolgen. Ze hebben het wel geprobeerd, maar hij werd tot het einde door machtige bondgenoten verdedigd. Het leger stond achter hem en ook de rijke klasse heeft zich nooit van de dictatuur gedistantieerd. Hij voelde zich onaantastbaar. Toen generaal Contrera, de baas van de CNI, werd opgesloten, heeft hij zelfs met een nieuwe staatsgreep gedreigd. Hopelijk is met Pinochet het voornaamste obstakel naar een onafhankelijke justitie verdwenen. Er lopen in Chili nog vele beulen rond die nooit verantwoording hebben afgelegd."

Aïda was een van de Chileense ballingen die in 2000 dagenlang voor de Britse ambassade de wacht optrok, als protest tegen de repatriëring van Pinochet die anderhalf jaar in Londen onder huisarrest leefde. "Jammer dat er geen internationaal proces is gekomen", zegt ze. "Maar de druk van de internationale gemeenschap heeft hem tenminste pijn gedaan. Voor ons slachtoffers was het een balsem op onze wonde. Pinochet is dan wel nooit veroordeeld, maar hij heeft al zijn aanzien in de internationale gemeenschap verloren."

Inderdaad, de jongste vijf jaar kwam de Chileense ex-dictator uitsluitend in het nieuws met een of ander lichamelijk of geestelijk gebrek dat hem in staat stelde uit de klauwen van justitie te blijven. De vraag rees: had het nog zin om een hoogbejaarde en aftakelende man te vervolgen? "Natuurlijk", zegt Aïda, "misdaden gepleegd door een tachtigjarige blijven even goed misdaden. Voor schendingen van mensenrechten bestaat geen verjaring."

Valt er dan niks goed te vertellen over Augusto Pinochet? In nogal wat biografieën werd gisteren een genuanceerd beeld opgehangen. Niemand verdoezelde de brutaliteit van de dictatuur. Maar er werd ook op gewezen dat Pinochet Chili van de politieke chaos had gered en dat hij zijn land in een economische tijger heeft veranderd. Aïda heeft er geen oren naar. "Welk economisch mirakel", vraagt ze retorisch. "Chili behoort tot de vijf landen met de grootste welvaartskloof ter wereld. Veertig procent van de bevolking leeft nog altijd in extreme armoede, zonder toegang tot onderwijs of gezondheidszorg. Nee, in mijn ogen heeft Pinochet geen enkele verdienste."

Aïda Baeza:

Misschien komt er nu een einde aan de straffeloosheid. Er lopen in Chili nog vele beulen vrij rond

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234