Woensdag 01/02/2023

Het licht op

De jury noemt zijn ontwerpen 'niet spectaculair' en ook 'niet trendy'. Toch is de Antwerpse stefan schöning verkozen tot Designer van het Jaar 2008. DMM ging de man zelf om uitleg vragen. 'Ik ontwerp alle nieuwe Vlaamse verkeerslichten en sta in voor de huisstijl van de NMBS', aldus schöning. 'Dat vind ik toch vrij spectaculair.'

Door An BogaertS

Het is de kapstok met het kroontje die me geruststelt dat ik dan toch het juiste appartement te pakken heb. Ik mag dan misschien voorgeprogrammeerd zijn om designers te ontmoeten in loftachtige ateliers, in de piepkleine lift naar de zesde verdieping van een anoniem flatgebouw in de Antwerpse stationsbuurt, begin ik naarstig al mijn paperassen na te kijken of het adres wel klopt. 'Niet spectaculair' en 'niet trendy', zou het dan toch waar zijn?

"Ik laat iedereen altijd eventjes buiten", zegt stefan schöning (bewust met kleine letters) wanneer ik het moderne, witte kantoor binnenwandel. De knaloranje sofa en gele ladentrolley van schönings hand komen perfect tot hun recht in deze lichte, zonnige ruimte. Ik zou het hier haast 'trendy' noemen. En een paar passen verder is 'spectaculair' het juiste woord wanneer schöning de schuifdeur opent naar zijn terras. We genieten van een verbluffend uitzicht op het Centraal Station, de kathedraal en alles wat daartussen ligt. "Die tegels heb ik zelf ontworpen", vertelt schöning en wijst naar de stenen, zeshoekige tegels waar we op staan. Hij ontwierp ze niet voor een producent, noch voor een tentoonstelling. "De enige exemplaren liggen hier op mijn terras."

Aan het begin van de zomer werd schöning officieel uitgeroepen tot Designer van het Jaar, een initiatief van Weekend Knack en Weekend Le Vif/L'Express, voor het eerst in partnerschap met de twee belangrijkste designmusea van het land, Designmuseum Gent en Grand-Hornu Images. schöning is de derde die de titel mag dragen, na Alain Berteau in 2006 en Nedda El-Asmar in 2007. "Ik wist eigenlijk niet dat er zoiets bestond als een Designer van het Jaar. Verrast was ik dus wel. Nu ja, de kennismaking met het grote publiek, dat zal pas op Interieur Kortrijk gebeuren. Daar zal Stichting Kunstboek ook mijn boek voorstellen", vertelt schöning. "De titel Designer van het Jaar zie ik vooral als een beloning voor al die producenten die in mij hebben geloofd en goed met mij hebben samengewerkt. Ik heb het gevoel dat dat vertrouwen nu wordt beloond."

Dat schöning nog nooit van Designer van het Jaar heeft gehoord, ligt misschien aan het feit dat het geen echte wedstrijd is. De ontwerper houdt wel van wat competitie. Terwijl hij zijn projecten in willekeurige volgorde overloopt, beginnen heel wat van zijn zinnen met 'dit was voor een wedstrijd van...' of 'dit hadden we ingeleverd voor die wedstrijd'. Helaas eindigen de zinnen dan ook vaak met 'Het is nooit voltooid geweest' en af en toe met 'hiermee hebben we niet gewonnen'.

Een opmerkelijk project, een winner, is het strandpaviljoen dat schöning tekende voor het strand van Almere. "Dat was naar aanleiding van de Meesterproef 2003, een initiatief van de Vlaamse en Nederlandse bouwmeesters. Ze willen zo jonge architecten de kans geven een project met overheidskarakter binnen te halen, zonder de normale procedures", vertelt schöning. "Het strand is een gebied net buiten Amsterdam. Ze hebben dat in de jaren zestig ontgonnen door dijken te bouwen en die dan leeg te pompen en te vullen met zand. Maar tijdens dat proces van landwinning, hebben ze veel scheepswrakken blootgelegd. Dat en het artificiële van de plek hebben me doen kiezen voor een paviljoen dat als een soort ufo met de structuren van een houten schip uit het niets komt." Helaas wacht het Almeerse strand nog steeds op zijn exclusieve schöningpaviljoenen. "Het project werd nooit uitgevoerd. Ik dacht toen van wel, zo hebben ze ons toch gemotiveerd."

Architectuur is een discipline die schöning altijd al heeft gefascineerd. Als kind wou hij eigenlijk architectuur gaan studeren "maar dat is er nooit van gekomen." Nu haalt hij die 'gemiste kans' ruimschoots in. Via projecten voor publiek design, schönings stokpaardje, kan hij toch zijn expertise door laten vloeien in architectuur. "Onlangs nog hebben we een wedstrijd gewonnen van het Vlaams parlement, samen met architect Giuseppe Farris. Wij maakten een winnend ontwerp voor de lokettenzaal van het parlement in Brussel, daar komt dan een cafetaria bij, een brasserie en een winkeltje. Het is trouwens niet de bedoeling dat de samenwerking met Farris bij dit ene project blijft, we gaan een duo vormen voor architectuurgerelateerde projecten", aldus schöning en hij laat trots enkele virtuele beelden zien van de plannen. "Kijk, mijn eerste architectuuropdracht, meteen in het centrum van Brussel in het Vlaams parlement, het kon slechter, niet?"

Het boek dat Stichting Kunstboek nu over schönings werk uitbrengt, zal de titel 'stefan schöning release.01' dragen. "Omdat ik nog niet van plan ben morgen te stoppen", legt de ontwerper uit. Zowat 35 projecten worden in tekst maar vooral in beeld gepresenteerd. Ongeveer hetzelfde, maar dan live, zal schöning doen op Interieur Kortrijk. "Ik wil mijn werk daar compact voorstellen op een soort sokkel", zegt hij. "Het is vooral mijn bedoeling de variatie in mijn ontwerpen duidelijk te maken." Want onder andere die variatie maakt van schöning een waardige Designer van het Jaar: van informatieborden en verkeerslichten over stoelen, sofa's en grillpannen tot kapstokken, domoticatoepassingen en nu ook architectuurprojecten. "Ik ben altijd enthousiast voor iets nieuws. Ik wil niet graag twee keer hetzelfde doen. Ik wil niet ter plaatse blijven trappelen. Nu ik de huisstijl van de NMBS heb ontworpen, zouden treinen en bussen een mooie volgende stap zijn (lacht)."

Voor de NMBS kreeg schöning de opdracht alles te ontwerpen wat nodig is om de reiziger te begeleiden, zonder daarmee de architectuur structureel te veranderen. Hij laat tientallen foto's zien van kleine en grote treinstations overal in België. "Zoek maar eens een sleutel die op al die deuren past", lacht hij. "De stations in ons land hebben geen enkele vorm van uniformiteit." En dat is nu precies waar schöning voor zal zorgen. "Het belangrijkste is eenduidigheid en het verstrekken van informatie. Dat je bijvoorbeeld in elk station op dezelfde plaats en op hetzelfde informatiebord de openingsuren kan terugvinden", zegt hij. Intussen doen al twee Belgische treinstations dienst als proefkonijn voor schönings werk: Sint-Niklaas en Ottignies.

Het volgende grote project van de Designer van het Jaar: verkeerslichten. "In de stadskern staan nu andere verkeerslichten dan op regionale wegen en van dorp tot dorp kan het ook nog verschillen", zegt schöning. "Wat ik vooral heb aangepast, is de vormgeving: de schermen rond de lampen, de bevestiging aan de palen en de paalconstructies op zich. Ik heb meer afrondingen gebruikt, dat komt veel vriendelijker over. Het is belangrijk dat de verkeerslichten geen agressie uitlokken." Ook dit project kreeg de ontwerper na een wedstrijd toegekend. Het ministerie van Verkeer wil Vlaanderen nu gaan volplanten met Designer van het Jaar-lichten. Wanneer precies, dat is nog niet echt duidelijk. Ook voor schöning niet. "Ik wou dat er een termijn voor was bepaald."

Eén van de bekendste ontwerpen van schöning is 'Folder', een witte stoel die quasi origamigewijs lijkt gevouwen. "Dat is een heel persoonlijk ontwerp", vertelt hij. "In 2001 wilde ik een eigen ontwerp maken om dat internationaal te testen bij een groter publiek." schöning richtte zelf een label op, Polyline, om zo in eigen beheer met de stoel naar Milaan te kunnen trekken. "Daar had de stoel enorm veel succes. De pers was enthousiast, winkels als Colette wilden hem kopen en het designmuseum van New York wilde hem tentoonstellen. Voor Interieur Kortrijk komt er nu een Delvaux-versie van de Folder, volledig in leder."

schöning is duidelijk in zijn nopjes dat hij eindelijk zijn volledige oeuvre aan het grote publiek kan voorstellen. Dat mensen hem niet direct kennen, hangt misschien wel samen met het 'niet trendy' en 'franjevrij' zijn van zijn ontwerpen. "Heb je al die extravagantie gezien in Milaan? Een mooi staaltje Russisch georiënteerde marketing. Pas op, misschien is dat voor sommige merken wel een goede strategie om bombastische en kunstachtige ontwerpen te lanceren. Kijk bijvoorbeeld naar Molteni, die hebben dat niet gedaan maar klagen steen en been over de verkoop. Bij mij is het geen bewuste keuze dat ik het sober hou. Het zit gewoon niet in me, ik zou dat niet kunnen. Mijn werk lijkt misschien simpel, maar dat is echt niet zo. Of een sofa goed zit, komt soms aan op een halve centimeter. Verhoudingen zijn bij mij van cruciaal belang. De kapstok Crown bijvoorbeeld, daarbij hebben we heel lang nagedacht over de details, over de stand van de lussen bovenaan. Ik vind het belangrijk om daar niet licht over te gaan. Zeker met Italianen zet je best alle details op papier en laat je die schriftelijk bevestigen (lacht). Af en toe gebeurt het zelfs dat we moeten zeggen 'we komen er niet uit, we gaan ermee stoppen'. Dat is dan natuurlijk heel jammer. Maar ik zal nooit iets maken dat ik zelf niet graag zie."

Waar een allesontwerper de grens trekt, vraag ik hem ten slotte. "Geen wapens zeker", lacht hij. "Maar daarbuiten, goh, ik sta bijvoorbeeld niet te popelen om een mobieltje te ontwerpen. Tenzij ik écht mijn goesting mag doen, en dus niet een Nokia nummer zoveel." Wat de Designer van het Jaar ook mag ontwerpen, één onvoorwaardelijke fan heeft hij zeker: Roberta Mutti, de wereldwijd gerespecteerde Italiaanse designjournaliste. Zij schrijft over schöning: "Nomen est omen. Dat is een stelling die al vaker waarheid bleek. In dit geval kan iemand met het woord 'mooi' verwerkt in zijn achternaam, niet anders dan alleen mooie designprojecten afleveren." n

INFO stefan schöning release.01, door Roberta Mutti, Marva Griffin Wilshire, Moniek Bucquoye e.a. (Nederlands, Engels, Frans), ISBN 978-90-585-6301-9, 39 euro, www.stichtingkunstboek.com, www.stefanschoning.com

Mijn werk lijkt misschien simpel, maar dat is echt niet zo. Of een sofa goed zit, komt soms aan op een halve centimeter

Het is belangrijk dat verkeerslichten geen agressie uitlokken

Ik wil niet graag twee keer hetzelfde doen, ik wil niet ter plaatse blijven trappelen

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234