Woensdag 08/04/2020

Het leven zoals het is: de loopgraven

oorlogsfilm l Sterven in de woestijn van 'El Alamein' HH

Jan Temmerman

Italië heeft niet echt een reputatie op het vlak van oorlogsfilms. Bovendien staan de Italiaanse strijdkrachten (althans wat hun prestaties tijdens de Tweede Wereldoorlog betreft) niet meteen als de meest gedisciplineerde en/of heldhaftigste te boek. Dat laatste kan er natuurlijk ook mee te maken hebben dat wij onze geschiedenislessen kregen in een land dat zich tot de overwinnaars van WO II mag rekenen. Hoe dan ook, in zijn oorlogsfilm El Alamein laat scenarist-regisseur Enzo Monteleone zien dat Italiaanse soldaten wel degelijk tot heroïek in staat waren.

Het goede aan deze (anti-)oorlogsfilm is dat dat niet op een Rambo-achtige of machomanier gebeurt. Dat is wellicht ook een van de redenen waarom deze film in zijn thuisland niet bepaald enthousiast onthaald werd door de rechterzijde en zeker niet door de politieke erfgenamen van Benito Mussolini.

In eerste instantie heeft die heldhaftigheid nog iets naïefs en onbezonnen, meer bepaald via het personage van soldaat Serra (Paolo Briguglia), die in oktober 1942 aankomt bij de infanteriedivisie Pavia in de buurt van El Alamein in de Egyptische woestijn. Serra is een student die, opgezweept door de fascistische Mussolini-propaganda, zijn universitaire studies onderbroken heeft om als vrijwilliger zijn land te helpen bij het behalen van glorieuze overwinningen. Zijn aankomst op een afgelegen commandopost, midden in een woestijn van zand en rotsen, zorgt meteen voor een pijnlijke ontnuchtering.

Officier Fiore (Emilio Solfrizzi) suggereert hem toch maar liever te zwijgen over zijn status van vrijwilliger. De uitgedunde divisie bevat inmiddels zoveel ontgoochelde en doodvermoeide soldaten die al maanden op hun aflossing wachten dat ze Serra's beslissing alleen maar als een vorm van suïcidale waanzin zouden beschouwen.

Bij het eerste bombardement blijft Serra ongedeerd, maar de soldaat naast hem wordt gewoon verpulverd. Dat is zijn eerste 'mirakel', vertellen de anderen hem. Nog twee dergelijke 'mirakels' en dan is het gegarandeerd zijn beurt. El Alamein spitst zich toe op het dagelijkse leven in de loopgraven van die verre frontlinie in de dorre woestijn. Het is een kwestie van bang afwachten, honger en dorst lijden, zweten en uitkijken naar een onzichtbare vijand. Snel wordt het Serra duidelijk dat die onderbewapende Pavia-divisie grotendeels aan haar lot werd overgelaten. De steeds weer beloofde versterkingen blijven uit en ook van bevoorrading is nog nauwelijks sprake. En als er dan toch een 'konvooi' van twee vrachtwagens arriveert, blijkt het ook nog eens een vergissing te zijn: de chauffeurs waren de weg kwijt. De ene vrachtwagen bevat alleen maar een lading schoensmeer, bedoeld om de laarzen van de Italiaanse troepen op te blinken voor hun triomfantelijke intocht in Alexandrië (die er nooit zou komen). In de andere had Benito 'Il Duce' Mussolini alvast zijn favoriete paard voorop gestuurd voor diezelfde militaire parade.

Stilaan wordt duidelijk dat de geïsoleerde Italianen niet op hulp of steun van hun (sowieso op hen neerkijkende) Duitse bondgenoten moeten rekenen. Intussen merken ze ook dat het de overmacht van beter uitgeruste Britse troepen menens wordt wat het ultieme offensief betreft. Door de nachtelijke bombardementen en de acties van sluipschutters vallen er langs Italiaanse zijde steeds meer doden en gewonden. De situatie wordt met de dag uitzichtlozer, maar van ver achter het front blijven de bevelen van Mussolini komen: overwinnen of sterven.

De heroïek waarvan hierboven sprake heeft dan ook vooral te maken met de heldhaftige manier waarop die Italiaanse soldaten en officieren hun fatale lot aanvaarden. En met de menselijke solidariteit die ze daarbij demonstreren. Ze zijn de holle overwinningsretoriek al lang voorbij en weten dat hun dood in het woestijnzand zinloos en nutteloos zal zijn. Hun namen zullen later op een of ander monument gebeiteld worden. Al zou het vaak zelfs niet meer worden dan de aanduiding 'onbekend'.

VERTOLKING Paolo Briguglia, Pierfrancesco Favino, Luciano Scarpa, Emilio Solfrizzi, Thomas Trabacchi REGIE Enzo Monteleone LAND Italië SPEELDUUR 117 minuten

Italiaanse (anti-) oorlogsfilm die niet bepaald enthousiast ontvangen werd door de politieke erfgenamen van Mussolini

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234