Zondag 29/05/2022

Het leven van Ernesto 'Ché' Guevara de la Serna 1928-1967

Ernesto Guevara werd op 14 juni 1928 in het Argentijnse Rosario geboren in een burgergezin met Baskische en Ierse wortels. Zijn familie is antiperonistisch, en een tante van hem is een communiste. In zijn kinderjaren is Ernesto Guevara fan van conquistador Pizarro en droomt hij ervan een van diens soldaten te zijn. Hij legt zich niet bij zijn astma neer en wordt rugbyspeler. Hij is echter vaak ziek, en profiteert van zijn bedlegerigheid om Jules Verne, Jack London, Sigmund Freud en Pablo Neruda te lezen. In 1948 vat hij zijn doktersstudies aan.

In 1951 nodigt zijn communistische vriend Alberto Granado hem uit voor een reis door Zuid-Amerika. Op een oude Norton 500 cc, bijgenaamd Poderosa, 'de machtige', reist hij door de Andes en trekt hij naar het Amazonegebied. Daar, in het Peruaanse San Pablo, werkt hij in een melaatsenkliniek. Guevara's reis staat beschreven in de verfilmde bestseller Diarios de motocicleta. Hij concludeert dat de gewapende strijd de enige mogelijkheid is om de armen te helpen. Volgens Guevara heeft het imperialisme Latijns-Amerika in kunstmatige landen opgedeeld, en moet de eenheidsdroom van onafhankelijkheidsstrijder Simon Bolívar worden waargemaakt.

Guevara vertrekt voor de tweede keer. In 1953 neemt hij in Bolivia deel aan de sociale en politieke revolutie, maar die ontgoochelt hem omdat ze niet breekt met de VS en geen oog heeft voor de raciale kwestie. Eind 1953 komt hij in Guatemala aan, waar president Arbenz een links hervormingsbeleid voert. Georkestreerd door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA, vindt zes maanden later een coup tegen Arbenz plaats. Guevara voelt zich gesterkt in zijn overtuiging dat alleen de revolutie Latijns-Amerika kan bevrijden.

Omdat hij de typisch Argentijnse uitdrukking 'ché' gebruikt ('hé!', 'man!') krijgt hij dat tussenwerpsel als bijnaam. Na de episode in Guatemala trekt 'Ché' naar Mexico, waar hij aan de in ballingschap levende Raúl en Fidel Castro voorgesteld wordt. Guevara besluit hun 26 juli-beweging te volgen, die de dictatuur van Fulgencio Batista wil verslaan. Guevara maakt deel uit van de expeditie met de Granma, het jacht waarmee Fidel Castro en 82 strijders eind 1956 in Cuba arriveren. Hoewel slechts 'twaalf apostelen' de reis overleven, slagen de guerrillero's erin de Sierra Maestra te controleren. Ché Guevara wordt commandant en leidt zijn eigen colonne. Op 31 december 1958 valt de dictatuur.

Daags na de triomf benoemt Fidel Castro Ché Guevara als hoofdprocureur in de Cabañagevangenis in Havana. Zonder enige vorm van proces ondertekent hij de executie van, afhankelijk van de bronnen, 156 tot 550 medewerkers van het Batistaregime. Tientallen onschuldigen zouden daarbij omgekomen zijn. Later wordt Guevara een van de aanvoerders van de agrarische hervorming en voorzitter van de Nationale Bank, een vreemde bestemming voor een man die ervan droomt het geld af te schaffen en stelt dat de socialistische mens genoeg heeft aan morele stimulansen.

Later wordt Ché minister van Industrie. Cuba, zegt hij, moet van een agrarisch-kapitalistische tot een industrieel-communistische maatschappij worden omgevormd. In zijn talrijke geschriften ontwikkelt Guevara 'de theorie van de brandhaarden'. Kleine boerenguerrilla's, zegt hij, zijn efficiënter om een bestel omver te werpen dan grote organisaties. Hij lanceert ook het concept 'Nieuwe Mens'. Een socialistische revolutie kan volgens Guevara pas slagen als ze ook in de geest van elk individu heeft plaatsgevonden. De mislukte industrialisering, de toenemende invloed van de Sovjet-Unie (Ché is veeleer maoïstisch en ziet de Grote Sprong Voorwaarts als model) en een mogelijke rivaliteit met Fidel Castro doen hem, in 1965, afscheid nemen van de Cubaanse politiek.

Veeleer dan een ideologische tegenstelling tussen Oost (Moskou) en West (Washington) ziet Guevara hoe het Noorden het Zuiden exploiteert. Twee jaar lang weet, op de Cubaanse top na, niemand waar Ché heen gegaan is. Later raakt bekend dat hij in Congo verzeild is, waar hij de lumumbistische guerrilla hoopt bij te staan.

In zijn Congolese dagboek wijt Guevara de mislukking van het experiment aan de incompetentie, onverzettelijkheid en interne broederstrijd van de Congolese rebellen. In het grootste geheim, en vermomd, keert Guevara naar Cuba terug. Zelfs zijn kinderen weten niet dat de man aan wie ze voorgesteld worden, hun vader is.

In 1966 wordt Bolivia bestuurd door de militaire dictatuur van generaal Barrientos. In het zuidoosten van het land leidt Guevara een groep van 47 guerrillero's, onder wie behalve Bolivianen ook guevaristen uit heel Latijns-Amerika. Maar van de Boliviaanse communisten krijgt Ché geen steun, en zijn revolutie komt daar niet echt van de grond. Op 8 oktober wordt zijn kamp omsingeld en wordt hij gevangengenomen.

Daags nadien wordt Guevara door het Boliviaanse leger gedood. In 1997 pas, en zonder handen (die waren bij de lijkschouwing afgezaagd), wordt zijn skelet aan Cuba teruggegeven. Ché Guevara ligt begraven in een mausoleum in de stad Santa Clara.

Volgens de meeste biografieën is Ché Guevara noch de romantische vrijheidsstrijder die veel voorstanders in hem zien, noch het bloeddorstige monster dat zijn tegenstanders van hem maken. Hij is een provocateur, hij is meedogenloos voor verraders, maar mild voor krijgsgevangenen (behalve in zijn Cabañaperiode dan), idealistisch maar ook extremistisch.

Hij ziet zichzelf als voorbeeld, en heeft de reputatie arrogant te zijn tegenover wie hem niet volgt. Sinds de jaren negentig, nadat de liberalisering, deregulering en privatisering van de economie de Latijns-Amerikaanse samenlevingen verder ontwricht hadden, is de belangstelling voor Ché Guevara toegenomen. In sommige gevallen is er sprake van een heuse Chécultus. Veel ex-medestanders en de Cubaanse ballingen zien hem echter als een moordenaar en terrorist.

(LD)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234