Zaterdag 28/11/2020

Het leven op een vulkaan

‘Ook in het huidige Europa zijn we op zoek naar onze identiteit’, vindt Cassiers. ‘Ook dat gaat gepaard met onmacht en angst. Ook wij hebben wel eens het gevoel op een vulkaan te leven.’

Malcolm Lowry is geen naam die je even snel te binnen schiet als pakweg Kafka, Proust of Joyce. Toch duikt Lowry’s boek Onder de vulkaan steevast op in de lijstjes met beste boeken aller tijden. In 1998 eindigde het boek als elfde in de honderd beste romans van de 20e eeuw van de Modern Library. Het weekblad Time nam het boek op in zijn lijst met beste Engelstalige romans vanaf 1923. Ook aan beroemde bewonderaars ontbreekt Lowry’s roman niet. Nobelprijswinnaar Gabriel García Márquez noemde Onder de vulkaan het boek dat hij het vaakst herlezen had. In ons eigen taalgebied zijn A.F.Th. van der Heijden en wijlen Gerard Reve verklaarde fans.

To drink or not to drink

Niet toevallig staan de twee laatste auteurs behalve om hun schrijftalent ook bekend om hun worsteling met ‘koning Alcohol’. Want wie Onder de vulkaan zegt, denkt in de eerste plaats aan drank. Grote, enorme, beestachtige hoeveelheden drank. Mescal om precies te zijn, een op tequila gelijkend brouwsel met een alcoholpercentage van zestig procent. De roman handelt over de laatste uren van Geoffrey Firmin, een zwaar drinkende Britse ex-consul die in het Mexicaanse plaatsje Quauhnahuac woont. Op 2 november, de dag van de doden, hoort Firmin dat zijn vrouw Yvonne, van wie hij vervreemd is, terugkomt naar de stad. Verlamd door alcohol struint hij van cantina naar cantina, terwijl hij nadenkt over manieren om haar terug te winnen. Maar hij doet niets. Als de avond valt, ligt Firmin dood in een greppel, vermoord door Mexicaanse paramilitairen. Het verhaal is grotendeels autobiografisch, want ook Lowry (1909-1957) kon verschrikkelijk innemen. Waarschijnlijk kende hij zelfs onder schrijvers alleen zijn gelijke in Charles Bukowski. Als Lowry een fles zag staan, hoorde hij die gebiedend fluisteren: drink me. Zijn lijfspreuk was: ‘To drink or not to drink’. ’s Mans biografie leest als een lange, epische strijd tegen de fles. Een strijd die hij uiteindelijk verloor, want hij overleed op 16 juni 1957 in het dorpje Ripe in Sussex aan een cocktail van drank en pillen. Toch is Onder de vulkaan veel meer dan een casestudy van een alcoholverslaafde, vindt Guy Cassiers, die Josse De Pauws toneelbewerking van het boek regisseerde. “Voor mij is het in de eerste plaats een prachtig, ontroerend boek over de ondergang van een familie. Maar ook wat vorm betreft is het een baanbrekend werk geweest. Het verhaal wordt verteld vanuit verschillende perspectieven, en met de lange uitgeschreven hallucinaties van de hoofdpersoon heeft Lowry zijn eigen literaire codes gecreëerd. Daarbovenop weeft hij allerlei universele thema’s door het boek.”Juist de maatschappelijke thematiek maakt de roman in deze tijd weer actueel, zegt Cassiers. “Het verhaal speelt zich af aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. Mexico wordt neergezet als een extreme maatschappij die op ontploffen staat. Mensen zijn angstig en onzeker over het veranderende politieke klimaat. Ik ben de laatste om die periode te vergelijken met onze tijd, maar ook in het huidige Europa zijn we natuurlijk op zoek naar onze identiteit. Ook dat gaat gepaard met onmacht en angst. Ook wij hebben wel eens het gevoel op een vulkaan te leven.” Vanwege de omvang en de rijke gelaagdheid van Lowry’s boek was het maken van een toneelbewerking geen sinecure. De Pauw moest stevig in de tekst schrappen om een voor het publiek begrijpelijke versie te maken. Daarnaast worden de toeschouwers ook een handje geholpen met videoprojecties, die dienen als beeldequivalenten van de literaire verwijzingen. Om Mexicaanse beelden en geluiden op te nemen vlogen Cassiers en De Pauw met camera- en een geluidsman naar Cuernavaca, de stad waar Lowry in de jaren dertig woonde. Ze schoten er honderden sfeerbeelden, die straks vanaf zestien schermen op het publiek worden afgevuurd. Door de luidsprekers zullen onder meer een propellervliegtuig en Mexicaanse straatmuzikanten te horen zijn.De voorstelling Onder de vulkaan maakt dit theaterseizoen deel uit van een drieluik, dat verder bestaat uit De man zonder eigenschappen van Robert Musil en Der Ring des Nibelungen van Richard Wagner. Volgens Cassiers is de overeenkomst tussen de drie werken dat ze allemaal over ondergang gaan. “In het boek van Musil zie je dezelfde Gotterdämmerung als bij Lowry, maar hij trekt het breder. Lowry focust zich op de familie, bij Musil zijn ook de politieke, sociale en filosofische aspecten belangrijk. Wagner maakt het nog een beetje erger. Die laat de hele wereld ten onder gaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234