Zondag 25/10/2020

'Het leven is niet per se slecht'

Vorig jaar verscheen Skeleton Tree, waarop Nick Cave het verlies van zijn zoon Arthur een plaats probeerde te geven. De plaat was ook op muzikaal vlak het einde van een tijdperk. Die periode, die dertig jaar bestrijkt, wordt nu samengevat op de best of Lovely Creatures.

Vanuit het victoriaanse, witgepleisterde huis van de familie Cave, aan de bloeiende buurttuin op Sussex Square in het oosten van Brighton, kijk je uit over het Kanaal en wandel je in een paar minuten naar het kiezelstrand. Als je daar je hoofd naar het oosten draait, kun je - voorbij de Brighton Marina - de plek zien waar op 14 juli 2015 de vijftienjarige Arthur Cave zijn dood tegemoet viel, van een 20 meter hoge krijtklif ter hoogte van de buitenwijk Ovingdean.

Zo dicht bij huis gebeurde het dus, dat tragische ongeval, want dat was het: Arthur had lsd-sporen in zijn bloed, maar volgens de politie wees niets op een sprong en al helemaal niets op een duw.

Het is nog geen twee jaar geleden en dus is het kiezelstrand op deze stralende dag ook een plek om de strategie te bepalen, een kwartiertje voor ontvangst bij Nick Cave thuis. Hoe breng je zoiets ter sprake en wanneer? Vrij snel benoemen en vragen hoe het nu met hem gaat? Of toch liever vermijden tot de slotminuten van het gesprek, zoals journalisten wel vaker doen met onderwerpen waarvan ze niet zeker weten hoe ze zullen 'vallen'?

Zou Cave, die in september zestig wordt, er überhaupt over willen praten? Of heeft hij op het magistrale rouwalbum Skeleton Tree (2016) en in de hartverscheurend mooie film One More Time with Feeling (2016) zijn zegje over Arthur wel gedaan en wil hij het nu laten rusten en alleen over zijn werk praten? Niet voor niets verschijnt op 5 mei de compilatie Lovely Creatures, een gloednieuwe best of die de eerste dertig jaren (1984-2014) van Nick Cave and The Bad Seeds samenvat.

Zoals meestal lost het probleem zichzelf op. Een ontspannen manager doet open. In de grote keuken van het victoriaanse huis treffen we een montere Cave aan. Hij ziet er niet alleen geweldig uit (onberispelijk marineblauw pak, bovenste knoopje van het witte overhemd los, licht gebruind gelaat, stralende ogen) maar lacht ook veel. Hij praat ongedwongen en legt al tijdens de kennismaking de kaarten open op de robuuste keukentafel.

"Het gaat goed met me, dank je. Veel beter dan ik een jaar geleden had durven te hopen. Het is natuurlijk allemaal anders dan toen Arthur nog leefde, en dat zal zo blijven, maar het leven is niet per se slecht. Zo ver zijn we inmiddels, Susie en ik. Espresso? Cappuccino?"

Je mag hem er dus gewoon naar vragen, wanneer je maar wilt, hoe je maar wilt. Nick Cave bedient als een volleerd barista het espressoapparaat, serveert er een flesje bronwater bij en vertelt over de nieuwe bloemlezing die werd samengesteld door The Bad Seeds zelf, deels aan deze zelfde keukentafel.

"Eigenlijk stond Lovely Creatures gepland voor de herfst van 2015. Na ons album Push the Sky Away waren The Bad Seeds populairder geworden dan ooit. We merkten dat veel jonge fans niet goed wisten waar ze moesten beginnen met het verkennen van dat grote oeuvre van vijftien studioplaten. Lovely Creatures moest een introductie worden, samengesteld door onszelf: dertig jaren, vijftien albums. Onze vorige best of verscheen in 1998 en werd door de platenmaatschappij samengesteld, zoals dat meestal gaat. Enfin, dat was het plan, maar toen kwam er iets tussen. 2015 en 2016 waren niet de juiste jaren om het oeuvre van The Bad Seeds te vieren."

'Ancient history'

Toen de dikste nevelen van het onmetelijke verdriet optrokken en Cave en zijn vrouw Susie Bick weer enigszins om zich heen gingen kijken, constateerde Cave dat het noodlot een totaal nieuwe man van hem had gemaakt - en dat die nieuwe persoon zich moest uitspreken in nieuwe muziek, in plaats van zich bezig te houden met oude die hem door de gebeurtenissen voorkwam als 'ancient history'.

De schrijfsessies leverden Skeleton Tree op: een elektronisch getoonzet meesterwerk over afscheid en rouw. Over Arthur. Regisseur Andrew Dominik maakte tijdens de opnames zijn even aangrijpende als indrukwekkende film over de totstandkoming van de plaat en het rouwproces. One More Time with Feeling was beperkt in bioscopen te zien, maar verscheen in maart op dvd en blu-ray. Na de plaat en de film besloot Cave door te bijten: de bühne op. Hij ging op tournee met The Bad Seeds om het nieuwe werk uit te voeren voor publiek, te beginnen in zijn moederland Australië.

"De eerste optredens waren moeilijk," zegt Cave, "maar het was me al snel duidelijk dat het de juiste beslissing was om op tournee te gaan. We speelden in grote zalen, veel grotere dan vroeger, en we waren enigszins bezorgd over die kale, elektronische liedjes van Skeleton Tree. Zou dat wel werken? Zouden ze wel geloofwaardig samengaan met oude songs?"

Het antwoord bleek tweemaal ja. "Juist in die grote zalen werkte die kale, elektronische instrumentatie van de nieuwe songs heel erg goed. Met een oude song als 'Stagger Lee', of een ander stuk hysterische Bad Seeds-camp, haalden we vervolgens de zwaarte uit de lucht. Het was eerlijk gezegd geweldig."

Cash en Cohen

Plezierige bijkomstigheid van de Australische tournee: tijdens de optredens kropen de oude songs hun schepper weer in de armen. Ze waren niet langer 'ancient history', de tijd was rijp om Lovely Creatures te voltooien. Met multi-instrumentalist Warren Ellis, de laatste jaren Caves voornaamste muzikale bloedbroeder, maakte hij de songselectie en bepaalde hij de volgorde: min of meer chronologisch, maar niet helemaal: "De volgorde moest vooral muzikaal kloppen, zoals je dat ook uitvogelt voor een nieuwe studioplaat."

Ex-Bad Seed Mick Harvey stortte zich op een dvd met beeldregistraties en interviews, die bij de deluxe-editie van Lovely Creatures zit. Cave zelf was acquirerend redacteur van het gebonden boek bij de 'super deluxe'-editie, met foto's, memorabilia en essays over The Bad Seeds, waarin onder meer twee van Caves oudste helden aan bod komen: Johnny Cash en Leonard Cohen, twee mannen die hem op jonge leeftijd vormden als songschrijver.

"Johnny Cash zag ik op tv toen ik negen of tien jaar was en in Wangaratta woonde. Ik voelde meteen dat zijn muziek en zijn grimmige woorden iets met me deden dat muziek nog nooit met me gedaan had: er ging gevaar van uit, een geweldsdreiging die me ontzettend opwond.

"Leonard Cohen ontdekte ik iets later, toen ik een jaar of vijftien was. De zus van mijn beste vriend liet me een plaat horen. Je moet weten: in Wangaratta is het altijd bloedheet, de zon schijnt er altijd, de omgeving is mooi en het leven is er fijn. Het is, kortom, de minst melancholieke plek op aarde. Het sloot op geen enkele manier aan bij hoe ik me als tiener voelde en wilde voelen. En toen hoorde ik Leonard. Voor het eerst zong een zanger zijn woorden rechtstreeks mijn hart binnen, alsof hij me toestemming gaf sentimentele gedachten te hebben.

"Cohen heeft me ontzettend beïnvloed met zijn taalgebruik, dictie en ritmiek. Bovendien sprak zijn arbeidsethos me aan: inspiratie is niet iets dat in de lucht zweeft. Je moet gewoon werken, toegewijd zijn aan je ambacht. Schrijven is voor mij een vast ritueel, op vaste uren, in een kantoor: schrijven door het gewoon te dóén. Zo ben ik het altijd blijven zien, hoe fucked up ik soms ook was door drugs of wat ook."

Zo rezen Nick Cave and The Bad Seeds in 1984 uit de as van de beruchte, door geweld geobsedeerde lawaaiband The Birthday Party, waarmee Cave zich in 1980 in Europa had gevestigd (eerst Londen, daarna West-Berlijn). Caves favoriete thema's kristalliseerden zich al snel: liefde, God, seks, dood, geweld.

De grimmige songs (nu eens gedragen, dan weer hysterisch) waren aanvankelijk bijna altijd fictieve vertellingen met personages; vanaf The Boatman's Call (1997) werden ze persoonlijker.

"De kracht van onze muziek, in het bijzonder de optredens, schuilt volgens mij in het feit dat er enerzijds iets ontzettend bruuts gaande is, maar anderzijds ook iets spiritueels. The Bad Seeds zijn bestiaal, maniakaal, seksueel, gewelddadig, maar tegelijkertijd ook bijna stichtelijk. Die twee aspecten geven iets transcendentaals aan wat we doen, maar als we wérkelijk stichtelijke liedjes zouden maken, zou de spanning verdampen. Ik geloof dat het geweld in mijn werk een functie heeft: ik denk dat ik er onbewust mee heb willen aantonen dat we mensen zijn, met alle feilbaarheid van dien."

De ontwikkeling die The Bad Seeds doormaakten tussen 1984 en nu wordt in een van de Lovely Creatures-essays omschreven als een ontwikkeling van catharsis naar transcendentie (mooi verwoord, vindt Cave, die toegeeft dat hij de meeste stukken alweer een beetje is vergeten). Van die transcendentale fase kan het recente Skeleton Treeniet anders dan de piek zijn: je kunt het album zien als het laatste album van de oude Cave, maar ook als de eerste plaat van de nieuwe.

Afgaand op Lovely Creatures is het tweede het geval, want de bloemlezing bestrijkt de jaren 1984-2014: de dood van Arthur en het saluut van de rouwende vader aan zijn zoon vallen buiten de belichte periode. Wat zou Cave hebben gedaan als de ramp zich een paar jaar eerder had voltrokken en Skeleton Tree zich binnen de afgebakende Lovely Creatures-periode had bevonden? Had het werk van de nieuwe Nick Cave wel met de rest op een compilatie gekund?

Cave is stellig: "O ja. Beslist. Skeleton Tree heeft uiteraard een persoonlijke betekenis voor me die met geen andere plaat te vergelijken is, maar toch: ook die liedjes zijn uiteindelijk maar liedjes, waarvoor ik achter mijn bureau ben gaan zitten. Op die plek onderzoek ik altijd waar ik sta. Wat dat betreft was het proces ook weer niet heel anders dan normaal.

"Ik hoop dat de songs op Skeleton Tree met de jaren iets van hun zwaarte zullen verliezen en zich bij de rest van mijn werk zullen voegen. Ik denk dat dat zal gebeuren. Sterker, ik merk het al. Aan het einde van de Australische tournee waren sommige liedjes al 'gewoon' mooie liedjes geworden."

Schrijven is nog wel moeilijk, erkent hij, al doet hij het wel, bijna dagelijks, met de ijzeren discipline van Leonard Cohen. "Soms overvalt het verdriet me tijdens het schrijven, maar ik ben nu gewend aan het gewicht ervan: het intimideert me niet meer. Ik kan nu tegen mezelf zeggen: je bent nu verdrietig, maar het leven is niet slecht. Dat zijn stappen. Met mij komt het goed. Met óns komt het goed. We koesteren wat we hebben, maken ons minder druk om trivialiteiten waarover we ons vroeger druk maakten. Ik sluit niet uit dat we betere mensen zijn geworden. Aardiger mensen, ook."

Naar Los Angeles

Hij is dankbaar voor het feit dat hij zich goed voelt op het podium, waar hij heeft geconstateerd dat oude, gewelddadige vertellingen als 'The Carny' en 'The Mercy Seat' eigenlijk helemaal niet op gespannen voet staan met bijvoorbeeld het hartverscheurende beeld uit het recente 'Girl in Amber': vader Nick die liefdevol knielt om de veters van de kleine Arthur te strikken. Dat biedt hoop.

Hij gaat voor, de keuken uit, de gang in en vertelt tussen neus en lippen door dat het gezin - Susie, Arthurs tweelingbroer Earl en hijzelf - binnenkort gaat verhuizen naar Los Angeles. Het huis in Brighton wordt verkocht.

"Ik ben op een bepaalde manier wel gesteld op Engeland, maar anders dan veel mensen denken ben ik nooit Brit geworden. Ik ben altijd Australiër gebleven en denk toch met meer warmte terug aan West-Berlijn en Brazilië. Als ik aan die jaren terugdenk, begin ik te glimlachen. Dat heb ik bij Londen en Brighton niet." Hij zwijgt even. "Vooral Susie wil wel weg van hier."

Die krijtrotsen, een paar kilometer verderop. Die zinnen uit 'Girl In Amber': 'You kneel, lace up his shoes, your little blue-eyed boy / Take him by his hand, go move and spin him down the hall.'

"Dat beeld, ja, dat was dan ongeveer hier", zegt Cave, en hij gebaart om zich heen. De gang van het huis in Brighton. Arthur groeide er op.

"We zijn hier gelukkig geweest," zegt Cave, "maar nu moeten we maar weer eens ergens anders kijken."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234