Woensdag 28/07/2021

‘Het leven hier is mensonwaardig’

‘Een tikkende tijdbom.’ ‘Mensonwaardige infrastructuur.’ ‘Had nooit geopend mogen worden.’ De jeugdgevangenis van Tongeren kreeg sinds de opening in november 2009 al bergen kritiek over zich heen, onder meer van jeugdrechters en de Vlaamse kinderrechtencommissaris. In Telefacts Crime komen de jeugddelinquenten vanavond zelf aan het woord.

In de jeugdgevangenis zitten momenteel twaalf jonge criminelen hun straf uit. Jongens zoals Dragan (18), die vastzit voor een tiental feiten waaronder poging tot moord: ‘Ik wil dat de mensen naar mij opkijken. Niet negatief, maar zo van: die jongen komt uit de gevangenis en heeft er toch iets van gemaakt.’

“Zoals je kunt zien, is hier niets te doen op de wandeling. We zijn hier gewoon aan ons lot overgelaten. We hebben hier geen voetbal, geen basketbal, niets. Mensonwaardig.” Vladislav (18) zit bijna een jaar in het gesloten federaal centrum Tongeren. Hij heeft het op zijn zachtst gezegd niet echt begrepen op de gang van zaken in de jeugdgevangenis. Zo vindt hij de cellen te klein en te warm - “een Turks stoombad” - werken de fitnesstoestellen die ze twee uurtjes per week mogen gebruiken niet naar behoren en zit hij voor het overgrote deel van de dag alleen. En dan is er nog het feit dat hij “maandenlang in een leeuwenkooi moest luchten zonder daglicht te zien”, omdat andere jongens een ontsnappingspoging hadden gewaagd en de wandeling herbeveiligd moest worden. Dat alles maakt hem naar eigen zeggen heel agressief. Vladislav vreest dat het gebrek aan gezamenlijke activiteiten zijn kansen op reïntegratie straks zullen bemoeilijken. “Maar dan hebben ze het probleem zelf gecreëerd.”

Even leek het erop dat de oude strafinrichting in Tongeren een tweede leven als museum zou krijgen, ware het niet voor het nijpend tekort aan plaatsen voor jonge delinquenten. En dus werd het gebouw gerenoveerd. Sinds de opening eind vorig jaar is er echter al veel inkt gevloeid over de jeugdgevangenis. Spectaculaire ontsnappingspogingen die gebreken in de infrastructuur blootlegden, een cipier die werkonbekwaam werd geslagen, met een staking tot gevolg, en een slecht rapport van kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen, die de inrichting “een tikkende tijdbom” noemde. “Als de overheid niet dringend investeert in een adequate infrastructuur én in de begeleiding van deze jongeren, dan is zij het die de jeugdgevangenis laat ontploffen”, klonk het.

In een reportage van Telefacts Crime mogen de jeugddelinquenten zelf hun licht laten schijnen op het leven in de strafinrichting. Allemaal zijn ze door de jeugdrechter uit handen gegeven voor zware feiten die ze pleegden toen ze minderjarig waren. Zo is er Dragan, een jongen van 18 die de laatste jaren in verschillende instellingen heeft doorgebracht en nu zijn veroordeling afwacht voor een tiental feiten. Gijzeling, diefstal, maar ook poging tot moord. “Uit principe, die meneer had mij iets verkeerds gedaan.” Momenteel zijn 12 van de 34 cellen bezet; de tweede sectie, die bestemd is voor de tijdelijke opvang van jongeren die wachten op een plaats in de instelling van Everberg, is onbewoond.

Leerachterstand

Yves (23) werd zes jaar geleden veroordeeld tot 25 jaar cel voor een moord die hij pleegde in opdracht van een volwassene. Net als vier medegevangenen is hij niet zo lang geleden van een volwassen mannengevangenis naar Tongeren overgeplaatst. Hij kan moeilijk aarden door de “kinderlijke” mentaliteit die er heerst, zegt hij. Ook het vele alleen zijn valt hem zwaar. “In een cel van twee kan je tenminste met iemand praten, wat schaken.” Als hij vrijkomt, wil hij lasser worden. Alleen is er in Tongeren vooralsnog geen mogelijkheid om een vak te leren. De delinquenten krijgen momenteel, naast wekelijkse sessies sociale vaardigheden, één uur Engelse les per dag.

“Ik begrijp dat men dat onvoldoende vindt, maar we zijn het lesaanbod volop aan het ontwikkelen in samenspraak met externe partners zoals het centrum voor volwassenenonderwijs”, zegt directrice Hilde Guffens. “Veel van deze jongeren kampen immers met een schoolse achterstand. Ze willen een diploma, maar eerst moet je wel de basis onder de knie hebben. Het probleem is dat we onze tijd en ruimte moeten verdelen tussen twee populaties. We moeten indien nodig ook Everbergjongeren tijdelijk opvangen. In het najaar willen we het hen ook mogelijk maken om een computer te huren voor e-learning. Voor het overige kunnen ze gemiddeld zes uur per dag buiten hun cel doorbrengen. Zo is er bijvoorbeeld elke namiddag naast de gewone wandelingen ook een sportwandeling en kunnen ze wekelijks een uur naar de bibliotheek. Maar het hangt natuurlijk voor een stukje af waarop ze op intekenen.” Dat de delinquenten klagen, vindt ze niet meer dan logisch. “Niemand vindt het leuk om in zijn vrijheid beperkt te worden. Kijk, in de basiswet is een cel voor één gevangene voorzien, is het dan niet goed dat wij dat waarmaken? Bovendien kunnen wij ook korter op de bal spelen omdat er een beperkt aantal gevangenen is en je ze beter leert kennen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234