Dinsdag 02/03/2021

Het leven gelijk het is.

Voor een aardige 10 dollar ben je al snel de bezitter van een zonnebril 'worn by' Britney Spears. Er bestaat een florerende markt voor dit soort dingen

De Dingen

Van Conscience tot Claus

Door Jan Stuyck

In verscheidene jaaroverzichten blikten we onlangs terug op 2006. En ja, het gaat best goed met de economie, al zou een mens dat niet denken met de ontslagen bij Volkswagen. Het drama in Vorst maakte alleszins eens te meer de logica van het kapitalisme duidelijk. Het najaar van 2006 bleek ook rooskleurig te zijn voor diverse veilinghuizen.

Het zwarte jurkje dat Audrey Hepburn droeg in de film Breakfast at Tiffany's heeft begin december van vorig jaar op een veiling bij Christie's in Londen 410.000 pond ofwel 607.000 euro opgebracht, zowat het achtvoudige van wat het veilinghuis had verwacht. Zo gaat er wel meer over de toonbank, zij het niet steeds voor zo'n spectaculair bedrag. Dichter bij huis bood in december een Luikse antiquair in een veiling "une mêche de chevaux de Napoleon I receuillie lors de l'abdication de fontainebleau, dans une médaillon ovale et accompagnée d'une loupe" aan. Vraagprijs 2.500 euro. Ook op het internet tiert de handel in les choses welig. Wie op eBay bijvoorbeeld 'shirt' intikt, gecombineerd met 'worn by' krijgt een lijst met fijne kledingstukken van bekende en minder bekende goden der aarde. Voor een aardige 10 dollar ben je al snel de bezitter van een zonnebril 'worn by' Britney Spears of fulltime celebrity slet Paris Hilton. Er bestaat - in allerlei gradaties - een florerende markt voor dit soort dingen.

Ook voor de literatuur. Zo bood het Amsterdamse filiaal van Sotheby's eind september vorig jaar persoonlijke spullen van de Duitse schrijver Bertolt Brecht ter veiling aan. Onder andere klokken, meubelen, brillen en horloges stonden in de aanbieding. Een set van 32 brillen, oorspronkelijk op 1.000 euro geschat, ging voor een flinke 6.000 euro van de hand. In november 2006 werden diverse dingen van de Amerikaanse auteur Truman Capote geveild bij Bonhams in New York. Het ging onder meer om zijn ijsschaatsen, een foto van zijn moeder, zijn paspoort en zijn panamahoed.

Naast dit soort parafernalia wisselen boeken en handschriften weleens van eigenaar. In oktober 2006 ging, flink boven de geschatte prijs, een handgeschreven manuscript van Le Mythe de Sisyphe van de Franse auteur Albert Camus in het Parijse Sotheby's de deur uit. Gerard Reves eigen exemplaar van De avonden is door het Leidse antiquariaat AioloZ voor 25.000 euro verkocht aan een verzamelaar die het in permanente bruikleen geeft aan het Gerard Reve Museum.

De geschiedenis van het AMVC-Letterenhuis in Antwerpen begint met een aankoop. In 1899 kocht de stad Antwerpen het grootste deel van de nalatenschap van Hendrik Conscience. Het archief omvat onder meer handschriften van de schrijver, waaronder dat van De Leeuw van Vlaanderen. Naar aanleiding van zijn honderdste geboortejaar werd in 1912 een feestelijke Consciencehulde gebracht, inclusief een stoet waarbij diverse bonden en verenigingen uit alle hoeken van het land door het centrum van Antwerpen paradeerden. De massale opkomst van deelnemers en toeschouwers illustreerde de populariteit van de volksschrijver. Aan die populariteit heeft Conscience vandaag blijkbaar weinig ingeboet: in de race naar de titel van De Grootste Belg eindigde Conscience, als enige schrijver, dankzij tv-kijkend Vlaanderen in de top tien. De toenmalige tentoonstelling in het Huis De Beukelaer aan de Minderbroedersrui in Antwerpen, waar de stukken uit de nalatenschap werden gepresenteerd, was een gigantisch succes. Daarom werd het idee geopperd om in de Scheldestad een permanent Consciencemuseum op te richten. Uiteindelijk kreeg in 1933 de Consciencecollectie een onderkomen in het ruimer opgevatte Museum van de Vlaamsche Letterkunde. De handschriften van Conscience die zich in die nalatenschap bevonden, werden in het museum verzameld in luxedozen met op de rug in gouden cijfers de aanwinstennummers. Conscience, ook wel de vader van de Vlaamse roman genoemd, werd daarmee meteen de 'vader' van het Letterenhuis. Na de oprichting van het museum stroomden schenkingen toe vanuit alle mogelijke culturele hoeken. In 1945 kreeg de instelling daarom de benaming Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven. Sinds kort werd de instelling omgedoopt tot AMVC-Letterenhuis, en geeft het net als in 1933 de literatuur een centrale plaats.

Het Letterenhuis bewaart een omvangrijke en unieke collectie literair erfgoed en fungeert daarmee als het literaire geheugen van Vlaanderen. Wie een idee wil krijgen van wat het literaire archief zoal bewaart, moet zeker een kijkje gaan nemen in de permanente tentoonstelling over tweehonderd jaar Vlaamse literatuur. Vooraan in de expositie liggen de eerste twee pagina's uit een van de vele handschriftelijke versies van Consciences bekendste boek, De Leeuw van Vlaanderen. Het sierlijke handschrift op het oude papier is fascinerend om te zien. Het geeft immers een idee van hoe de schrijver te werk ging, hoeveel aanzetten hij nodig had, hoeveel hij schrapte en waarom hij dat deed. Dat schone, maar eenvoudige papieren 'ding' vertelt een verhaal over het schrijven, de schrijver, de literatuur tout court. Wat verderop staat in een vitrine een prachtige zilveren beker te fonkelen die de volksschrijver in 1851 als eerbetoon ontving van de gerespecteerde Maetschappy Voor Tael en Kunst. Het zilveren ding straalt een zekere negentiende-eeuwse ernst en grandeur uit en getuigt van de algemene blijk van waardering voor Consciences literaire werk. En het vertelt iets over hoe mensen iemand eer betoonden. Een andere beker in de tentoonstelling is die van de zogenaamde Karel Schuurmansprijs, in 2001 toegekend aan Yves Petry. Het ding is van nepgoud. Bij nader inzien bleek die beker gebricoleerd te zijn door Petry zelve, die daarmee protest aantekende tegen de gang van zaken bij de toekenning van literaire prijzen. Kortom: een ding is niet zomaar een ding. "Men zou zelfs kunnen stellen dat objecten immaterieel zijn, dat ze enkel bestaan dankzij het weefsel van verhalen om hen heen", zo valt te lezen in de beleidsbrief Cultureel Erfgoed uit 2001. En dat is wellicht een van de redenen waarom mensen zich graag omringen met dingen. Het is vooral de reden waarom het Letterenhuis die dingen, al dan niet van papier, bewaart. De collectie omvat talloze handschriften en brieven van Vlaamse grootheden zoals Cyriel Buysse of Louis Paul Boon, foto's uit de oude doos van Hubert Lampo of Johan Daisne, affiches van literaire manifestaties en natuurlijk ontelbare 'dingen': het brilletje van Karel van de Woestijne, de typemachine van Maurice Gilliams, de blonde haarlokken van een jeugdige Pol Hoste. Of een mooie foto uit 1965 van Hugo Claus, die het beeld van de peetvader van het Letterenhuis op het Conscienceplein in Antwerpen omarmt. Hugo Claus, die overigens in 1966 Consciences Het goudland bewerkte en midden jaren tachtig De Leeuw van Vlaanderen verfilmde. Hugo Claus, wiens hippe bril - op de foto - het niet slecht zou doen op eBay. Of beter nog: mooi zou passen in het Letterenhuis. Worn by Hugo Claus.

Deze dingen uit de collectie van het Letterenhuis bieden een kijk in de keuken van de schrijver en het huishouden van de literatuur; ze vertellen iets over hun tijd, over moraal, censuur, protest, gekonkelfoes, ambities en ook over de Grote Dingen des levens: geboorte, liefde, vreugde, verdriet en de dood. De dingen. Het leven gelijk het is. Vanaf nu elke week in uw krant.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234