Zondag 17/11/2019

Het laatste wilde westen van Amerika

Beren, walvissen en arenden spotten. Jezelf nietig voelen terwijl je staat te turen naar impressionante gletsjers. Alaska is een feest voor natuurfans.

Het laatste stukje dicht achter mij aan lopen en niet praten, oké? Vanaf hier is er heavy bear traffic." Wildernisgids Mark brengt ons groepje van vijf toeristen naar het houten uitzichtplatform vanwaar we zwarte beren, die zalm aan het vangen zijn in de bergbeek, zullen kunnen observeren. Op dit bospad ben ik al vier keer nét niet in een berendrol getrapt. En al heeft Mark berenspray en een mes waar Bear Grylls jaloers op zou zijn op zijn heup, toch vind ik die halve kilometer te voet echt wel spannend. Mark stelt ons gerust: die beesten hebben alleen maar interesse in sappige vissen.

Een minuut later staan we op het platform en zien we een viertal beren bij de rivier. De spanning glijdt van me af. Op de oever heeft een zwarte beer een roze zalm onder zijn voorpoten geklemd en scheurt hem met zijn tanden aan flarden. Aan de overkant klimt een andere lenig over de rotsen omhoog, nummer drie staat onder hem wat te lummelen. En waar ieder mens meteen zou meegesleurd worden door het kolkende water, gaat nummer vier midden in de stroomversnelling staan, rotsvast klaar voor thekill. Hij graait een zalm uit het water. Die vis heeft geluk, denk ik: korte pijn. Want een paar dagen geleden heb ik gezien hoe zijn soortgenoten met zijn honderden, levend wegrottend, naar de paaigronden van hun eitjestijd probeerden te zwemmen. Nummer vier draagt zijn maaltijd naar de oever en begint te peuzelen.

Zalmhoofdstad

"Die twee daar zijn broers, drie jaar oud", weet Mark nog, vooraleer we terug naar het busje wandelen. Hij is opgegroeid in het 8.000 zielen tellende Ketchikan en dus een man van weinig woorden. Veel kom ik niet te weten over dit eiland. Mike, de bushpiloot, is ook al zo'n hark. In zijn watervliegtuig brengt hij ons terug naar de zelfverklaarde 'zalmhoofdstad van de wereld'. Zestig procent van alle wilde zalm die in Amerika en Canada wordt geconsumeerd, wordt vanuit Ketchikan gevangen. Het is - net zoals Sitka en Juneau, de andere 'steden' in de Panhandle, zoals het zuidoosten van Alaska wordt genoemd - een eilandje van beschaving in een archipel van wildernis die zo groot is als Groot-Brittannië. En ze zijn alleen vanuit de lucht of met een boot te bereiken.

"We apologize for the sunshine", lacht Mike als hij ons bij de vliegtuigkade helpt uitstappen. Het klimaat is hier vooral erg nat maar ze blijven lachen. In Ketchikans cruisehaven is op de 5 meter hoge regenmeter af te lezen dat er dit jaar al 4.050 mm regen gevallen is: meer dan het jaarlijkse gemiddelde, en het is pas begin september! Even duiden: Brussel krijgt 800 mm per jaar. Vandaag breekt een waterzonnetje door. Heb ik even geluk.

Varen al over de baren

Ik beland tussen de souvenirshops, indiaanse kunstgalerijen en eettentjes. Er is gedurende enkele uren per dag een grote toeloop van toeristen wanneer er, zoals nu, cruiseschepen aangemeerd liggen. Een cruise is echter voor een gewone sterveling de enige manier om Alaska te bezoeken, tenzij je jezelf dagenlang door de bush en over gletsjers vanuit Canada een weg hiernaartoe wilt hakken. De grootste staat van de VS heeft slechts 800.000 inwoners, van wie meer dan de helft in en rond Anchorage woont, nog eens 1.300 kilometer verder naar het noorden. Zelfs Lonely Planet raadt aan gewoon een cruise te boeken, dan krijg je het beste van Alaska te zien.

Om in Ketchikan te komen, was de MS Eurodam van de rederij Holland America Line al een dag en een nacht onderweg vanuit Seattle en dan was ik nog maar in de meest zuidelijke stad van Alaska. Ik was nog nooit op een cruiseschip geweest. Toen ik in de terminal in Seattle om me heen keek, vreesde ik eerst dat ik op het punt stond om in een drijvend bejaardentehuis in te checken, maar eenmaal aan boord kwam ik echt jan en alleman tegen, zelfs gezinnen met kinderen. Zo kom je snel in een gezapige flow terecht. Drankje halen bij het openluchtzwembad. Praatje maken op het achterdek. En al die tijd blijven turen over het water, want er is genoeg te zien. De steeds puntiger wordende bergen van Queen Charlotte Island glijden voorbij. Een bultrug zwaait met zijn staart naar ons (echt waar), en daar nog een, en nog een, misschien wel tien walvissen op die eerste dag alleen al. En kijk, verdorie, vlak langs de romp zwemt een maanvis voorbij, en dan twee kleine haaien!

Wildlife

Aan wilde beesten geen gebrek in Alaska. Op Admiralty Island vlak bij Juneau bijvoorbeeld leven er 1.600 bruine beren, terwijl er maar half zoveel mensen wonen volgens een interessante reisgids die ik aan boord in de winkel vind.

Het miezert als we 's ochtends aanleggen in Juneau, de enige state capital die niet over land te bereiken is. Een zwarte beer is ooit eens een café in het centrum binnengelopen, op zoek naar lekkers. Ondanks de kleurrijke souvenirwinkels - het ziet er eigenlijk precies uit zoals Ketchikan - hangt er een mistroostige sfeer over het stadje. De huizen kunnen een lik verf gebruiken en buiten de winkelstraat is er weinig te zien. Ik heb een busritje geregeld naar de Mendenhall Glacier, een van de vele gletsjers die van het gigantische Juneau Icefield naar beneden stromen. Op het wandelpad naar het uitkijkpunt kom ik een stekelvarken tegen dat zich niets aantrekt van de fotograferende toeristen. Een kwartier later scheert zowaar een witkoparend enkele meters over mijn hoofd.

Na de middag schrijf ik me in voor een excursie whale whatching per catamaran in Auke Bay. We zijn het haventje nog niet uit of een passagier spot zeeotters tussen slierten wier. En waar de walvissen zich ophouden, hoef je je nooit af te vragen: gewoon op de plek waar zich enkele andere excursieboten al verzameld hebben. Zo worden we al na 20 minuten varen omsingeld door bultruggen: drie of vier aan stuurboord en nog een paar aan bakboord die hun staart laten zien. Verderop zwemt nog een groep, en bij de monding nog een. Ik raak de tel kwijt.

Amanda is de natuurgids van dienst op de catamaran en deelt enthousiast haar walvissenkennis. Het moeten er vele tienduizenden zijn die zich ophouden in de kustwateren. Ze houden niet op met eten want dit is de voedselrijkste zee ter wereld. In de wintermaanden migreren ze naar Hawaï om een kalf te baren. Dan eten ze maandenlang niets.

Amanda zelf komt uit het warme Orange County ("Anaheim, vlak naast Disneyland"), en iedereen die vanmiddag meevaart, weet zelfs de naam van haar middelbare school en wat haar favoriete dier is, omdat Amanda geen minuut haar kwebbel houdt (haar favoriete dier is de gewone zeehond). Een kwartier varen verderop liggen er enkele honderden zeehonden te luieren op een rotspuist in de baai. De piloot maneuvreert de catamaran zo dicht mogelijk bij de oever zodat we ze goed kunnen zien, maar ook weer niet te dichtbij. Dit is, heeft Amanda voor ons besloten, het absolute hoogtepunt van de excursie.

Russen en Indianen

Vele bewoners in Zuidoost-Alaska zijn inwijkelingen, zoals Amanda, aangetrokken door de ruigheid en ongereptheid van de immense wildernis die zich net buiten de stadskernen zowel op het land als op het water uitspreidt. De eersten waren de Russen. Zij joegen op zeeotters. De pels van de zeeotter heeft een grote dichtheid en otterbont voor Moskou leverde goud op. De Russen vestigden aan het begin van de negentiende eeuw handelsposten langs de kust van Alaska en maakten van Sitka hun hoofdstad.

Sitka is het meest authentieke stadje op onze route. Het was de Russische en Amerikaanse hoofdstad van Alaska totdat in Juneau de goudkoorts toesloeg. Enkele gebouwen uit die tijd zijn beschermde monumenten, waaronder een mooie Russisch-orthodoxe kerk. De National Park Service beheert in Sitka het kleinste nationaal park van Alaska. Het bestaat uit enkele gebouwen uit de Russische tijd en het versterkte fort waar in 1867 de vreedzame overdracht van Alaska plaatsvond.

Maar ik ben vooral onder de indruk van het prachtige gematigde regenwoud dat aan de rand van het haventje begint. Het staat vol met totempalen, verzameld door de eerste gouverneur van het territorium. De Tlingit-indianen (spreek uit "klinkit") waren de kneuzen van de Europese expansiepolitiek: nog voor ze door onze ziektes bijna uitgeroeid werden, waren ze door de Russen op brutale wijze gedwongen om op zeeotters te jagen. Daarna kwamen Europese kolonisten de rivieren en kustwateren leegvissen zodat hun voornaamste bron van voeding, de zalm, met uitsterven bedreigd raakte.

Grootste wildernis

Gelukkig is dit allemaal verleden tijd. Ik loop langs de oever van de baai en zie her en der een vis uit het water omhoog springen.Verderop, in de Indian River voorbij de eerste totempalen, proberen roze zalmen heftig spartelend tegen de stroming in vooruit te komen. De wildernis begint hier letterlijk bij de voordeur.

Wie Alaska zegt, zegt met eeuwige sneeuw bedekte bergen, gletsjers die afbrokkelen in zee, foeragerende beren en lummelende elanden. In Glacier Bay National Park and Preserve worden ze allemaal op de boeg van de Eurodam gepresenteerd als een zalmfilet op een bord in een viersterrenrestaurant. Een park ranger is vanochtend nog voor het ontbijt ter hoogte van de ingang van het fjord met een zodiak aan boord gebracht en voorziet ons gedurende de hele dag via de scheepsintercom van commentaar. Al na een uur of wat laat de ranger van zich horen. Er zijn op de rotsen aan stuurboord een vijftal sneeuwgeiten gespot. Met de verrekijker kan ik ze inderdaad zien, ik dacht eerst dat het witte keien waren.

Het einde van het ijs

De hele boeg is intussen volgestroomd met toeschouwers. De catering heeft voor glühwein gezorgd en champagne voor de diehards. Een kwartier verderop vertelt de ranger ons op droge toon dat er een beer in het ondiepe water van een riviermonding aan het rondspetteren is. Dan komt er een tweede exemplaar uit de bosjes naar de oever gerend, enkele minuten daarna nog een. Het schip ligt ondertussen bijna stil zodat iedereen het spektakel goed kan zien. Alsof drie beren nog niet genoeg zijn, meldt zich ook nog een eland in de bosrand.

Naarmate we dieper in Glacier Bay doordringen, worden de bergen almaar hoger. De ranger raffelt door de intercom zijn eentonige statistiekjes af. 110 kilometer lang is het hoofdfjord. Eromheen de grootste beschermde wildernis buiten Antarctica - 14.000 vierkante kilomter; het hoogste kustgebergte ter wereld (tot 2.500 meter) met de meeste sneeuwval in heel Amerika (60 meter per jaar). Indrukwekkend allemaal. Maar pas als hij vertelt dat in het jaar 1794, toen kapitein George Vancouver de plek voor het eerst in kaart bracht, de gletsjertong nog tot aan de monding van Glacier Bay kwam - daar waar de park ranger vanochtend aan boord is gekomen - gaat een rilling door mijn lijf. 'Faster than a dog can run' heeft het ijs zich meer dan 100 kilometer teruggetrokken. Dit is een nieuw fjord.

IJsschotsen

Als het zeewater van donkergrijs in lichtblauw verandert en de eerste ijsschotsen tegen de scheepsromp klotsen, weet je dat de gletsjertong niet ver meer is. De motoren worden stilgelegd als de Eurodam de 50 meter hoge ijsmuur van Marjorie Glacier bereikt. De ijswand is een chaos van huizenhoge ijstorens in alle schakeringen wit tot blauw. Om de paar minuten galmt gekraak vanuit het diepste van de ijsmassa naar de oppervlakte, waarop een brok zo groot als een huis in het water dendert, oohs en aahs bij mijn medestaanders uitlokkend. Alle Discovery Channel-programma's ten spijt, in niets was ik voorbereid op een natuurspektakel van deze omvang. Hier kom je voor.

Het encore wordt anderhalf uur later gegeven bij de Johns Hopkins Glacier, "wel twee keer zo hoog als Marjorie", verklapt de ranger als we Johns Hopkins Inlet in draaien. Hier zien we zeehonden met hun kleintjes op de ijsschotsen rusten, onzichtbaar voor hongerige orka's vanwege de miljoenen zuurstofbelletjes die het smeltende ijs in het zeewater produceert. Aan weerskanten rijzen gladgepolijste bergen steil 2 kilometer de blauwe hemel in. "This is an incredible place", besluit de ranger uren later als ons schip Glacier Bay bijna uit is. Hoorde ik daar opwinding in zijn stem?

DM Magazine reisde op uitnodiging van Holland America Line.

praktisch

Plannen? Alaska is enorm, divers en over land nauwelijks toegankelijk. Om een idee te geven: van Ketchikan, de meest zuidelijke stad van de staat, naar Anchorage, de grootste stad, ben je met het vliegtuig bijna vijf uur onderweg (rechtstreeks vanaf Seattle naar Anchorage is 3,5 uur). Tongass National Forest, het grootste gematigde regenwoud ter wereld, is meer dan twee keer zo groot als België. Wil je veel zien in weinig tijd, dan moet je eilandhoppen met regionale vluchten of meevaren op een cruise waarbij diverse excursies aan wal je het beste van elk gebied laten zien.

Cruisen? Holland America Line viert dit jaar zijn 70-jarig jubileum op de vaart naar Alaska en is de specialist op deze bestemming met verschillende routes tijdens de zomermaanden. Met de MS Eurodam voer de auteur in 7 dagen van Seattle naar Juneau, Glacier Bay, Sitka, Ketchikan en via Victoria (British Columbia) terug naar Seattle. Een all-inclusive arrangement is er vanaf 899 euro p.p. exclusief vlucht. Zie hollandamerica.com voor details.

Zwarte beren jagen op verse zalm in de bergbeek.

Op weg naar de berenrivier. Bushpiloot Mike helpt met in- en uitstappen.

Boven: de national park service beheert er een bos vol totempalen. Ze behoorden ooit toe aan een clan van de Tlingit. Onder: Ketchikan, 'salmon capital of the world'.

De felblauw gekleurde Johns Hopkins gletsjer komt in zicht.

Zeehonden op een rotseiland in Auke Bay.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234