Maandag 21/06/2021

Het kruis van de kerk

De te verwachten Vaticaanse Instructie over homo's staat dermate haaks op de cultuur van tolerantie in deze samenleving dat de reacties zeer heftig waren. Een aantal mensen met cruciale verantwoordelijke functies binnen de katholieke kerk beseft blijkbaar niet dat discriminatie van homo's of vrouwen in West-Europa even ernstig wordt geacht als discriminatie op basis van huidskleur - racisme, dus. Dat is dom. Even dwaas zou het zijn te hervallen in rabiaat antikatholicisme, gewoon tegen de kerk zijn omdat het de kerk is. Waar ligt de gulden middenweg? Hoe houden we Rome in het midden?

Precies in dezelfde week van de heisa over de Vaticaanse homo-instructie drukte het weekblad Humo een interview af met Jeanne De Vos, zuster van de Jacht, missionaris in India. Een 'non' dus, een kloosterzuster. Katholiek, jawel.

Al vult zuster De Vos haar geloof op haar eigen manier in: "Ik word elke dag met zeven godsdiensten geconfronteerd en daar ben ik nog elke dag blij om: ik sta heel sceptisch tegenover figuren die het katholicisme beschouwen als de enige ware godsdienst en daar een vorm van superioriteit aan ontlenen." Zuster Jeanne De Vos houdt in Bombay straatkinderen uit de prostitutie en bekommert zich ook om jonge vrouwen: "Wij propageren heel erg het gebruik van condooms." En ze zegt dat niet om zich aan te stellen, of om eens naar het Vaticaan te trappen of omdat ze uit is op snelle publiciteit. Condooms zijn voor die eenvoudige zuster geen issue meer, het welzijn van de mensen staat voorop. Van de armsten in de eerste plaats, de kwetsbaarsten, de groep waarvoor condooms echt levensreddend zijn. Vandaar dat zij wel respect heeft voor moeder Teresa, zegt ze, maar haar methoden niet volgt.

Zuster Jeanne is voorgedragen voor de Nobelprijs van de Vrede. Ze mag die prijs gerust krijgen. Net zoals de laatste Belgische voorganger van haar, trouwens. Pater Pire. Tiens, ook een katholiek. Ook een religieus.

Wie de namen overloopt van de winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede, toch een beetje een eregalerij van de mensheid, stuit op onevenredig veel 'religieuze' personen. Tel maar na. In 1989 Tenzin Gyatso (de dalai lama). In 1986 Elie Wiesel. In 1984 bisschop Tutu. In 1980 Adolfo Perez Esquivel, priester en Argentijns mensenrechtenactivist. In 1979 moeder Teresa. In 1964 dominee Martin Luther King. In 1958 'onze' pater Pire. In 1952 Albert Schweitzer, protestants missionaris. In 1947 de The Religious Society of Friends, beter bekend als de Quakers. In 1946 John Raleigh Mott, de voorzitter van de World Alliance of Young Men's Christian Associations (YMCA). In 1930 de Zweedse aartsbisschop Lars Olof Nathan Söderblom.

Dat zijn er maar een paar. Er zijn, ook in Vlaanderen, voldoende religieus bewogen personen die geen Nobelprijs kregen maar wel naam maakten door hun filantropisch optreden. Wijlen dokter Jan Vermeire, de initiatiefnemer van Poverello, liep met een kruis op zijn borst en liet zich inspireren door Charles de Foucauld.

Wat maakt dus dat 'godsdiensten', waaruit zoveel mensen inspiratie en engagement halen voor onbaatzuchtig en altruïstisch gedrag, vandaag zo onder vuur liggen? Is dat alleen het egoïsme van de moderne samenleving, zoals het Vaticaan het de West-Europese democratieën verwijt? Of is er iets meer aan de hand? Is het verschil fundamenteler? Want het in het Vaticaan zo misprezen Europees Parlement applaudisseerde wel voor de dalai lama, maar was streng voor de godsdienstig geïnspireerde maar homo-onvriendelijke uitspraken van kandidaat-Europees commissaris Rocco Buttiglione.

Het blijft een prangende vraag. Tot waar gaat de door alle liberale geesten zo hoog aangeschreven freedom of speech? Wat met gewetensvrijheid, individueel, maar ook collectief, van de kerk als groep. Mag de leer van de katholieke kerk afwijken van wettelijke bepalingen? Waar ligt het evenwicht? Waarom struikelt er niemand over dat in de Heilige Drievuldigheid wel twee 'mannelijke' (God de Vader en God de zoon) personen zijn, plus één onvatbare (God de Geest), en helemaal geen vrouw? Maar waarom krijgt de kardinaal om de twee interviews wel een vraag over de uitsluiting van vrouwen voor priesterwijding? Terwijl de triniteit van God een van de kernpunten van het katholieke geloof is, oneindig fundamenteler dan de vraag wie priester mag worden.

Het zit vaak zo. Ideeën zijn vrij, behalve als het mensen rechtstreeks treft, in hun nadeel dan. Opvattingen zijn vrij, daden niet. Dat is trouwens ook de zin van iedere goede antidiscriminatiewetgeving. Een racistische overtuiging is niet te bestraffen. Het uitdragen ervan, het aanzetten tot discriminatie, dat wel.

Pas het even toe op de recente 'struikelstenen' tussen de kerk en de samenleving. De kerk mag vinden dat het klassieke gezin de beste levensvorm is. Een overtuiging. De kerk mag zich, in de scherpste termen, kanten tegen elke vorm van proeven met embryo's. De kerk heeft het perfecte recht zich niet akkoord te verklaren met abortus, met euthanasie, zelfs met voorbehoedsmiddelen, hoe irrelevant dat laatste standpunt ook lijkt te worden.

Maar die absolute tolerantie geldt niet meer, of veel minder, als de kerk mensen rechtstreeks treft. Als de kerk zegt 'dat mannen en vrouwen wel gelijkwaardig, maar niet gelijk' zijn - op zich niets om over te struikelen, de helft van de zogenaamde gender-inzichten en afdelingen vrouwenstudies doen niets anders dan het specifieke van vrouwen te belichten. Maar de algemene maatschappelijke tendens bestaat er wel in alle professionele functies open te stellen voor vrouwen. Er is eigenlijk alleen nog discussie of vrouwen ook zonder beperkingen toegelaten moeten worden tot gevaarlijke beroepen, of dat een sociale voor- dan wel achteruitgang is. Tegelijk houdt de kerk halsstarrig vast aan een man-vrouwonderscheid, niet theoretisch, ook praktisch. Ook al staat dat haaks op de maatschappelijke realiteit van vandaag. In Brussel is al de eerste vrouwelijke rabbi actief, en het jodendom is nu niet bepaald een zoveel soepeler godsdienst dan het christendom.

Dat verbod tegen vrouwen valt steeds minder uit te leggen, te verklaren, te verantwoorden. Het zal niet zijn dat de kerk priesters als een 'gevaarlijke beroep' beschouwt, nemen we aan. Het ziet er wel naar uit dat dit puur armworstelen is, machistisch gedrag eerste klas. Ah, men wil ons verplichten om vrouwen op te nemen. Néén.

Net zo mag de loge zich afvragen of dat vrouwenverbod zinvol is. Ze eisen het recht op om toe te laten wie ze willen. Stel dat een club zou zeggen: verboden voor kleurlingen. Die zou zeer terecht veroordeeld worden voor discriminatie. Maar levensbeschouwelijke clubs kunnen die regel fluitend naast zich neerleggen. Straks moet een politieke partij zichzelf gewoon 'confessioneel' of 'levensbeschouwelijk' noemen, en ze kunnen zeggen en discrimineren wat ze willen.

Zolang de kerk geen antwoord vindt op de tendens tot gelijke rechten voor homo's en vrouwen, zal de spanning hoog blijven. Kan dat veranderen? Jazeker. Eeuwenlang had de kerk een vijandige kijk op joden en ook die lijn is omgebogen. Ook al zijn er tal van pauselijke documenten die het ooit anders zeiden. Wie zijn geschiedenis kent, weet dat het ombuigen van die anti-joodse lijn, zelfs in de tijden van het Tweede Vaticaanse Concilie, niet zonder slag of stoot verliep. Zelfs twintig jaar na de holocaust waren er kardinalen die van geen wijken wilden weten. Maar ze hebben moeten plooien.

Met vrouwen of homo's zal het net eender zijn. Ofwel is er voldoende 'politieke' wil aanwezig om die richtlijnen aan te passen, ofwel komt een clash almaar dichterbij. Ook al zullen er, dertig jaar na de tweede feministische golf, nog altijd kardinalen zijn die het anders wensen.

Het zou een interessante case zijn: een vrouw die zich zou aandienen voor priesterstudies, geweigerd zou worden omdat ze vrouw is, en daarvan voor de gerechtelijke instanties een case zou maken. Een homo die uit een seminarie gesmeten wordt, niet omdat hij iets misdaan heeft, maar omdat hij homo is. Een vrouw die door twee logebroeders wordt voorgedragen als lid en door de rest van de werkplaats geweigerd. Het is wachten op een Bosman-arrest voor de kerk, de loge en alle gezelschappen die vrolijk blijven discrimineren.

Dat ze verdorie weer voor een positieve drive zorgen. Niet door mensen uit te sluiten, maar vooruit te stuwen. Zoals zuster Jeanne. Kom op met die Nobelprijs.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234