Zaterdag 16/10/2021

Het komt voor in de beste families

Het nieuws dat Jonathan van het Reve, kleinzoon van Karel van het Reve en achterneef van Gerard Reve, deze week met de roman De boot en het meisje debuteert, brengt de Nederlandse literaire wereld in staat van paraatheid. Ook de zoon van spionageschrijver John Le Carré komt met een heuse roman. Bestaat er zoiets als een schrijversgen?

DOOR DIRK LEYMAN

De 23-jarige Jonathan van het Reve staat beduusd te kijken naar alle commotie die zijn eerste schrijversschreden uitlokken. De Nederlandse letteren staan op de toppen van hun tenen en spieden hoopvol naar reviaanse wendingen. Bovendien blijkt Jonathans moeder de bekende Nederlandse publiciste Ileen Montijn.

Toch is Van het Reves novelle De boot en het meisje eerder bescheiden van opzet. Ze handelt over twee gymnasiasten die zich beklemd voelen in een suffig Amsterdams jongerenmilieu en een zeilboot kopen om eraan te ontsnappen. Die leegheid doet natuurlijk vaagweg denken aan De avonden van Gerard Reve en volgens critici, die het boek al konden inkijken, is het "een kleine aanklacht tegen de lamlendigheid van een bevoorrechte generatie".

De 23-jarige aspirant-kok had aanvankelijk geen literaire ambities, maar schreef los uit de pols een pak verhaaltjes, tot een redacteur van Nijgh en Van Ditmar hem aanspoorde er een boek van te maken. Van het Reve, nuchter, in de HP/De Tijd: "Ze wisten dat ik er sowieso wel een paar duizend van zou verkopen vanwege alle gratis aandacht." Tegelijk zit hij er wat verveeld mee: "Het heeft iets gênants om, nog voordat je iets hebt bereikt, al die aandacht te krijgen."

Van het Reve heeft zijn beroemde achterneef Gerard trouwens helemaal niet gekend. Toch is er bewondering: "Ik bewonder Reve en mijn opa erg om hun stijl, de laatste ook meer om zijn manier van denken." Dat blijkt alvast uit zijn weblog Afsmuk waarop Van het Reve zich nogal druk maakt over de 'klimaathysterie': "Misschien drijf ik door, ik weet het niet, maar soms lijkt de hele 'klimaatconsensus' wel een kerk. Een kerk met de antropogene klimaatopwarming als leer, en met Al Gore als paus." Het hadden woorden van zijn grootvader Karel kunnen zijn, die in zijn puntige essays altijd paraat was om tegen de heersende stroom op te roeien.

Zopas raakte ook bekend dat Nicholas Cornwell, zoon van de wereldberoemde thriller- en spionageschrijver John Le Carré, een voorschot van 450.000 euro heeft ontvangen voor zijn eerste boek, The wages of Gonzo Lubitsch. Nicholas wilde behoedzaam zijn bij het teren op zijn vaders naam en koos voor het vreemde pseudoniem Nick Harkaway. Maar uiteindelijk lekte toch uit dat het boek geschreven is door de zoon van David Cornwell, zoals de echte naam van Le Carré luidt.

"Ik wou dat de familieband nooit geweten zou zijn", zegt Patrick Walsh, de agent van Nicholas Cornwell in The Independent. "Hij is goed genoeg om op zijn eigen verdiensten afgerekend te worden. De roman verschilt totaal van wat zijn vader heeft geschreven."

Het boek heeft een apocalyptisch sfeertje en vertelt over het leven op aarde na een kernramp. The New York Magazine wist wel al te achterhalen dat er heel wat cosmetica aan te pas zou moeten komen om het boek op de rails te houden. Cornwells schrijfstijl is naar verluidt dik in orde, maar "het verhaal kampt met serieuze problemen".

Hoe dan ook, Jonathan van het Reve en zoon Le Carré kunnen misschien hoop putten uit de saga van de recentste winnaars van de Britse Booker Prize en de Franse Prix Goncourt, respectievelijk Kiran Desai en Jonathan Littell.

De Amerikaans-Franse Jonathan Littell heeft zijn vader al meteen overvleugeld. De 30-jarige Littell is de zoon van Newsweek-journalist en schrijver van spionageromans Robert Littell, die bekendheid kreeg met Moskou, mijn lief. In september 2006 maakte Jonathan een blitzdebuut bij Gallimard met de 900 pagina's tellende turf Les bienveillantes, over SS-beul Max Aue. Intussen zijn er weinig Franse salontafeltjes waarop de gruwelijke inhoud van het boek niet ligt te pronken.

Kiran Desai, die voor haar tweede roman The Inheritance of Loss de Booker kreeg, is de dochter van Anita Desai, grande dame van de Indiase literatuur. Moeder Desai stond zelf driemaal op de shortlist van de Booker, maar wist die geen enkele keer te bemachtigen. Dochter Desai droeg The Inheritance of Loss volmondig op aan haar moeder. Bij de uitreiking sprak ze zelfs van een "familiale inspanning": "Ik schreef vaak aan het boek in haar gezelschap, zodanig zelfs dat het bijna als haar boek aanvoelde."

Dat telgen uit een schrijversnest zich ook aan de letteren wagen, is van alle tijden. Onwillekeurig moet je denken aan het prototype van de schrijversdynastie: de Duitse familie Mann, met Nobelprijswinnaar Thomas Mann (1875-1955) als pater familias; zijn broer Heinrich als satiricus van het toenmalige Duitsland; zijn tragische, eeuwig onrustige zoon Klaus, die met Mephisto in de herinnering blijft, en ten slotte dochter Erika Mann, die in 1935 pro forma huwde met de Britse dichter W.H. Auden.

In Frankrijk heb je natuurlijk de beroemde boulemische snelschrijver en aan vrouwen verslaafde Alexandre Dumas père (De drie musketiers en De graaf van Monte-Christo) en zijn bastaardzoon Alexandre Dumas fils (La Dame aux Camélias), die zijn vader sterk veroordeelde voor zijn veelwijverij.

En vergeten we niet onze eigenste Cyriel Buysse, een volle neef van de schrijvende gezusters Loveling. Vooral Virginie Loveling oefende een grote invloed uit op de penvoerende ambities van de Nevelse baron. Samen met Virginie schreef Buysse in 1906 zelfs de uitgesproken 'Gentse' roman Levensleer.

Ook de Engelstalige literatuur kent een aantal schrijversgeslachten, waarvan het bekendste ongetwijfeld Kingsley Amis (1922-1995) en zijn zoon Martin Amis mag heten. Drinkebroer en reactionaire mopperaar Kingsley is befaamd gebleven voor zijn campusroman Lucky Jim en The Old Devils, maar het lijdt geen twijfel dat Martin zijn vader in literaire ampleur en in gevoel voor donkere satire spoedig wist te overtreffen. Kingsley liep niet hoog op met de schrijfsels van zijn zoon, die hij amper verorberd kreeg en weleens vertoornd door de kamer gooide.

Toch hadden vader en zoon een groot wederzijds respect voor elkaar. Lange tijd bleken ze elkaar zelfs te kunnen vinden in hun promiscuïteit en turbulente omgang met het vrouwelijke geslacht. Het hardnekkige gerucht wil dat ze samen zelfs met een zelfde vrouw naar bed zijn geweest.

Als je de literaire geschiedenis losjes overloopt, zijn er toch maar weinig voorbeelden van schrijversnazaten die hun voorouders weten te overtreffen. Naast Martin Amis zag The New York Times onlangs maar één telg die zijn schrijvende voorzaten overklaste: de Engelse auteur Anthony Trollope (1815-1882), de uitvinder van de postbus en chroniqueur van de Victoriaanse standensamenleving met onder meer Barchester Towers. Met zijn 71 boeken veroordeelde hij de 110 stoffige romans van zijn schrijvende moeder Fanny moeiteloos tot de anonimiteit.

Ook de zonen van Stephen King zijn schrijvers, net als de zoon van John Irving, maar ook hier is al duidelijk dat ze amper uit de slagschaduw van hun wereldberoemde vaders zullen raken. Iets wat in Vlaanderen Stefan van den Broeck, de zoon van Walter, met een aantal romans evenmin kon doen. En zal David Nolens, die zich tot een verfijnd prozaïst ontpopt, erin slagen zijn gecanoniseerde dichtende vader Leonard uit de literaire encyclopedieën weg te drummen?

Als je de literaire geschiedenis losjes overloopt, zijn er maar weinig schrijversnazaten die hun voorouders weten te overtreffen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234