Donderdag 16/07/2020

Vijf vragenHein Daanen

Het klimaat wordt steeds meer zuiders, moet onze levensstijl volgen?

Archiefbeeld van de droogte in 2018.Beeld Joris Casaer

Vlaanderen is vandaag even droog als Zuid-Spanje, en daar is de eerste code geel alweer. Meten we ons best een zuiderse levensstijl aan? ‘Onze gevoeligheid voor hitte neemt eveneens af’, zegt thermofysioloog Hein Daanen (Vrije Universiteit Amsterdam).

Net als vorige zomer dient de eerste hittegolf zich weer vroeg aan. Hoe reageert ons lichaam daar eigenlijk op?

Daanen: “De mens kan zich vrij goed aan hitte aanpassen. Er zijn twee fysiologische mechanismen die daarbij in werking treden. Enerzijds gaan de bloedvaten in de huid openzetten, waardoor de doorbloeding verhoogt en er meer warmte aan de omgeving wordt afgegeven. Anderzijds geeft de verdamping van zweet koeling, waarbij die omzetting van vloeistof naar gas dus wel essentieel is. Als zweet van je afdruppelt, krijg je dat effect niet.

“We weten bovendien dat de mens acclimatiseert. Bij tien dagen achtereen in de hitte gaat de efficiëntie van de voornoemde processen omhoog. Dat zie je goed bij mensen die op reis gaan naar de tropen: de eerste dag is vaak moordend, maar daarna gaat het eigenlijk wel. Diezelfde hitte-adaptatie betekent echter ook dat de eerste hittegolf van het jaar vaak de meest belastende is.”

Past ons lichaam zich eveneens aan op de lange termijn, door klimaatopwarming?

“Daar hebben we onlangs nog een wetenschappelijk artikel over gepubliceerd. De laatste dertig jaar is de gemiddelde omgevingstemperatuur in Nederland met 0,6 graden Celsius gestegen, maar over dezelfde periode zien we ook dat de gevoeligheid voor hitte licht is afgenomen. Dat blijkt uit de karakteristieken van de oversterfte die optreedt bij extreme hitte.”

Volgens een analyse van National Geographic ziet het Vlaamse klimaat er binnen 50 jaar uit als dat van Toscane. Moeten we ‘zuiderser’ gaan leven: een siësta, laat dineren of witgeschilderde huisjes met kleine ramen?

“Dat is koffiedik kijken, omdat je dan toch ook op grote culturele verschillen botst. Maar wat er nu al mogelijk is met tropenroosters in Nederland, flexibele regelingen van de werktijden zeg maar, verschilt eigenlijk niet zo gek veel met een siësta. Mensen kunnen daardoor tijdens een hittegolf vroeger beginnen en stoppen met werken. Ook op vlak van bouwen merk ik dat architecten en planners, zeker in de steden, al veel rekening houden met die hittestress.”

Beeld Joris Casaer

Hoe kunnen we ons vandaag nog beter beschermen?

“Ons gedrag is erg betekenisvol. Voldoende drinken is sowieso de essentie. Daarbij is het belangrijk om te beseffen dat we vaak al een beetje uitgedroogd zijn wanneer we een dorstprikkel ontvangen. Naarmate we ouder worden komt daar meer vertraging op. Daarnaast zoek je best zoveel mogelijk koele plekken, ook binnen je eigen huis, en blijft je persoonlijke inspanningsniveau best op een laag pitje.”

Blijven bewegen was nochtans het credo tijdens de lockdown. Kan dat tijdens een hittegolf niet gewoon in de vroege uurtjes?

“Dat kan, maar het is eigenlijk nog beter om voorafgaand aan een hittegolf je bewegingsniveau wat extra op te krikken. Mensen met een hoge fitheid beschikken namelijk over een hittetolerantie die 0,5 graden Celsius hoger ligt dan gemiddeld. Tijdens de hittegolf zelf blijf je toch best voorzichtig. Al kan je, zoals topsporters, geschaafd ijs drinken vlak voor de inspanning. Dat zorgt voor snelle afkoeling, en dus een grotere buffer tegen de warmte.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234