Maandag 26/09/2022

Het kleine zusje van ons zonnestelsel

Astronomen van het Mauna Kea Observatorium in Hawaï zijn ervan overtuigd dat ze een jongere versie van ons zonnestelsel gevonden hebben. Het gaat om de ster Epsilon Eridani, die met het blote oog zichtbaar is net onder het sterrenbeeld Orion. Epsilon Eridani vertoont opmerkelijke gelijkenissen met hoe ons eigen zonnestelsel eruitzag toen er zich vier miljard jaar geleden planeten begonnen te vormen.

Epsilon Eridani ligt op tien lichtjaar van ons verwijderd en is daarmee een van de tien dichtst bij de aarde gelegen sterren. Astronomen weten al vijftien jaar dat de ster omgeven wordt door een wolk van interstellair stof, maar onlangs ontdekten ze dat die stofwolk eigenlijk een stofring is. Dichtbij de ster is al het interstellair materiaal verdwenen. De wetenschappers vermoeden dat het stof samenklontert tot grotere brokken, die later de bouwstenen van planeten kunnen vormen. Jane Greaves, het hoofd van het onderzoeksteam, beklemtoont wel dat er van volwaardige planeten (nog) geen sprake is. De ring zelf is alleen maar zichtbaar in het infrarode lichtspectrum omdat hij iets warmer is dan het omliggende vacuüm. In de ring hebben de astronomen wel een lichtende vlek gevonden, een aanwijzing dat het stof ten minste één lichaam bevat met een sterk zwaartekrachtsveld. Het zou kunnen gaan om een protoplaneet.

Het is niet de eerste keer dat sterrenkundigen vreemde gaten in de stofwolken rond sterren ontdekken. Maar de andere geringde sterren zijn vele malen groter en tot vijftien keer helderder dan onze zon. Een heel ander type ster dus. Epsilon Eridani daarentegen heeft wel veel van de zon weg. Haar massa is 80 procent van die van de zon en ze schijnt met een derde van de helderheid. De ster is bovendien 'slechts' 500 miljoen tot een miljard jaar oud, ongeveer een vijfde van de leeftijd van de zon - dus echt een jonger zusje. Een lid van het team beschreef Epsilon Eridani zelfs als een snapshot van hoe ons zonnestelsel er vier miljard jaar geleden uitzag. Jane Greaves: "Het is bijna als een tijdmachine: je kan er zien hoe ons eigen zonnestelsel zich vormde."

Toen ons zonnestelsel even oud was, was het overblijvende stof net begonnen planeten te vormen. De fijne deeltjes klonterden samen, en naarmate ze groter werden, werd ook hun aantrekkingskracht op het andere stof groter. Ze vormden asteroïden, protoplaneten en uiteindelijk de negen planeten die wij nu kennen. In het proces werd de regio dicht bij de zon schoongeveegd van alle stof - net wat te zien is bij Epsilon Eridani.

Maar daar houden de gelijkenissen niet op. Het team wees ook nog op het feit dat de pas ontdekte stofring zich op 40 astronomische eenheden (AE) van de ster bevindt (een astronomische eenheid is de gemiddelde afstand aarde-zon). En ofschoon ze zegden dat het een gelukkig toeval kon zijn, ligt onze eigen stofring, de Kuipergordel, op exact diezelfde afstand: 40 AE van de zon. De regio binnen de Kuipergordel is het territorium van de planeten.

Door de erg jonge leeftijd van de ster vindt het team het heel onwaarschijnlijk dat er leven in het stelsel zou zijn, laat staan intelligent leven. "Maar", voegde een collega die niet bij het onderzoek betrokken was eraan toe, "wie kan voorspellen wat er in een paar miljard jaar kan gebeuren?"

Chris McCarthy, die wel deel uitmaakte van het onderzoeksteam, heeft de ster zo gedetailleerd mogelijk bestudeerd, maar vond geen aanwijzingen of bewijzen voor het bestaan van planeten. "Maar als er iemand op een afstand van tien lichtjaar naar onze zon zou kijken, zou er ook niets te zien zijn dat wijst op de aanwezigheid van planeten", nuanceert McCarthy.

Kim Dillen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234